Απόδοση Διαλόγων: The Big Bad Wolf
Γεια σας. Είμαι ο κύριος Γουίλιαμς. Ευχαριστώ που ήρθατε.
Παρακαλώ. Κι εσείς είστε...
- Φρεντ Μίλερ. - Εσείς πρέπει να είστε...
Γουάλας. Τζέιμς Γουάλας.
Τέλεια. Παρακαλώ, καθίστε.
Πριν κάνουμε οτιδήποτε άλλο, επιτρέψτε μου να σας πληρώσω.
Ελέγξτε αν και τα δυο ονόματα είναι γραμμένα σωστά.
Καταλαβαίνετε ότι αυτά είναι δικά σας,
απλά και μόνο επειδή ήρθατε στο εργαστήριο.
Από δω και πέρα, ό,τι κι αν γίνει, τα λεφτά είναι δικά σας.
Θα πρέπει να υπογράψετε μια απόδειξη.
Τώρα... Οι ψυχολόγοι έχουν αναπτύξει...
αρκετές θεωρίες, σχετικά με το πώς οι άνθρωποι μαθαίνουν.
Για παράδειγμα, ίσως βοηθάει να επιβραβεύεται ένας άνθρωπος.
Μερικές φορές, βοηθάει και η τιμωρία.
Ξέρουμε ότι η τιμωρία... Ευχαριστώ πολύ...
είναι ένα ισχυρό κίνητρο, προς την κατεύθυνση της μάθησης.
Για παράδειγμα...
όταν ένας γονέας χτυπάει ένα παιδί. Παρόλα αυτά, ξέρουμε πολύ λίγα...
για την επίδραση της τιμωρίας στη μάθηση, γιατί σχεδόν...
καμιά επιστημονική μελέτη δεν έχει γίνει γι'αυτή πάνω σε ανθρώπους.
Τώρα, ο ένας από σας θα παίξει το ρόλο του "μαθητή"...
ο οποίος θα δεχτεί μια ήπια τιμωρία...
αν απαντήσει λάθος, σε μια σειρά ερωτήσεων.
Αυτή την τιμωρία θα τη δώσει ένας "δάσκαλος".
Για τι είδους τιμωρία μιλάμε;
Πρώτα, να αποφασίσουμε ποιος απ'τους δυο σας...
θα είναι ο "μαθητής" και ποιος ο "δάσκαλος".
Διαλέξτε ένα.
Ωραία.
Δάσκαλος.
Τότε εγώ είμαι ο μαθητής, ε;
Ωραία.
Αυτή είναι η μηχανή για ηλεκτροσόκ.
Δείτε.
Τώρα, ας ορίσουμε τον μαθητή να λάβει κάποια τιμωρία.
Ακολουθήστε με, στο διπλανό δωμάτιο.
Μπορώ να αφήσω το καπέλο μου εδώ;
Ναι, φυσικά.
Τώρα, αν θέλετε, βγάλτε το σακάκι σας.
Καθίστε.
Τώρα, όταν πατήσετε ένα απ'αυτά τα 4 κουμπιά...
αυτό το κουτί θα στείλει ένα φως στο άλλο δωμάτιο...
λέγοντας στον δάσκαλο πώς ανταποκρίνεστε στις ερωτήσεις.
Τι είδους ερωτήσεις;
Πολλαπλής επιλογής. "Δυνατό χέρι", "μαύρη κουρτίνα", και τα λοιπά.
Τώρα, θέλουμε εσείς να τα απομνημονεύσετε.
Ο δάσκαλος πρώτα θα τα διαβάσει, σαν ζευγάρια λέξεων...
"δυνατό χέρι", για παράδειγμα,
και μετά θα διαβάσει μόνο την πρώτη λέξη...
"δυνατό", που ακολουθείται από μια σειρά από επιλογές λέξεων.
"Πίσω, βραχίονα, και σπρώχνω".
Η δική σας δουλειά είναι να θυμάστε ποιες απ'αυτές τις λέξεις...
ήταν αρχικά ζευγάρι με την πρώτη λέξη, "δυνατό".
- Χέρι. - Σωστά.
Το δείχνετε αυτό, πιέζοντας ένα από αυτά τα κουμπιά εδώ.
Αν πιστεύατε ότι ήταν η πρώτη λέξη που διάβασα, "πίσω"...
θα πατούσατε αυτό το πρώτο κουμπί.
Αν πιστεύατε ότι ήταν η δεύτερη λέξη, "χέρι"...
θα πατούσατε το δεύτερο κουμπί και παρόμοια...
για την τρίτη και την τέταρτη επιλογή λέξεων.
Τώρα, αν η απάντησή σας είναι λάθος...
θα δεχτείτε ηλεκτροσόκ.
Μπορείτε να σηκώσετε το δεξί σας μανίκι, παρακαλώ;
Θα με βοηθήσετε να τον δέσω,
για να περιοριστεί η υπερβολική κίνηση;
Πόσο μακριά πιστεύει ότι θα πάει;
Είναι πολύ νωρίς, για να πω.
Αυτό συνδέεται με τη γεννήτρια σοκ, στο επόμενο δωμάτιο.
Και ηλεκτρόδια...
για την εξάλειψη τυχόν εκτεταμένων εγκαυμάτων ή φουσκάλων.
Ξέρετε... Πρέπει να πω, ότι πριν από δυο χρόνια...
στο Νοσοκομείο West Haven VA...
ανακάλυψαν ότι είχα μια μικρή καρδιακή πάθηση.
Δεν είναι τίποτα σοβαρό, αλλά πόσο επικίνδυνα είναι αυτά τα σοκ;
Παρόλο που τα σοκ μπορεί να είναι εξαιρετικά επώδυνα...
δεν προκαλούν καμία μόνιμη βλάβη των ιστών.
Εντάξει.
Θα επικοινωνούμε, απ'το διπλανό δωμάτιο.
Τη ρόμπα εργαστηρίου, αποφάσισα να την κάνω γκρι.
Το λευκό θα φαινόταν πολύ ιατρικό.
- Εντάξει. - Ευχαριστώ.
Τώρα. Αν δώσει λάθος απάντηση...
ενεργοποιείτε το σοκ, γυρίζοντας έναν
απ'αυτούς τους διακόπτες εδώ. Βλέπετε;
Κάθε διακόπτης, έχει ένα μικρό κόκκινο φως επάνω του.
Τώρα για να δώσω σε σας, τον "δάσκαλο",
μια ιδέα για το μέγεθος του σοκ...
που θα δεχτεί ο "μαθητής", πιστεύουμε ότι είναι δίκαιο...
να δεχτείτε κι εσείς ένα "δείγμα" του σοκ αυτού. Εντάξει;
Εντάξει. Σηκώστε τα μανίκια σας.
Η ζωή μπορεί μόνο να κατανοηθεί αντίστροφα...
αλλά θα πρέπει να βιωθεί προς τα μπρος.
Ωραία.
Τώρα, θέλω να κλείσετε τα μάτια σας και να υπολογίσετε...
στο περίπου, το ποσό των βολτ που δέχεστε.
Εντάξει. Κλείστε.
Αυτό είναι το σημείο όπου πραγματικά αρχίζει το πείραμα.
Τώρα, απλά χρησιμοποιήστε αυτή την κλίμακα
εδώ για να μου πείτε το ποσό των βολτ...
που νομίζετε ότι δεχτήκατε, στο δείγμα σοκ.
195;
Όχι, λάθος. Ήταν 45 βολτ.
Εντάξει.
Λοιπόν, "μαθητή", θα σου διαβάσω τις λέξεις...
και μετά θα επαναλάβω την πρώτη λέξη...
κι εσύ θα μου πεις το ζευγάρι αυτής της λέξης, εντάξει;
Δεν έχει μικρόφωνο, αλλά μπορεί να σ'ακούσει.
Να θυμάσαι, ότι κάθε φορά που αυτός δίνει...
μια λανθασμένη απάντηση, μετακινείτε προς τα πάνω
έναν διακόπτη για να ενεργοποιήσετε τη γεννήτρια σοκ.
Είναι σημαντικό να ακολουθείτε τη διαδικασία ακριβώς.
Εντάξει, πάμε.
"Μπλε κορίτσι. Ωραία μέρα.
Χοντρός λαιμός. Πράσινο μελάνι.
Πλούσιο αγόρι. Γρήγορο πουλί.
Αμβλύ βέλος. Μαλακά μαλλιά.
Χρυσή μπογιά."
Στην πρώτη λέξη.
"Μπλε: Αγόρι...
κορίτσι, γρασίδι, ρόπαλο."
Σωστά.
"Μαλακό χαλί..."
Τα πάει καλά.
Με αυξανόμενη αυτοπεποίθηση, βρίσκει έναν ρυθμό.
Λάθος.
Μέχρι που...
90 βολτ.
Πάμε.
"Χρυσό: Δολάριο, κολιέ, φεγγάρι, μπογιά."
Λάθος.
120 βολτ. "Χρυσή μπογιά".
"Σκληρό: Πέτρα, κεφάλι, ψωμί, δουλειά."
Λάθος.
135 βολτ.
Εντάξει.
"Βρεγμένο: Νύχτα, γρασίδι, πάπια, ρούχο."
Λάθος. 150 βολτ, "βρεγμένη πάπια".
Πονάει πολύ.
Πώς το ξέρεις όταν μια αλλαγή...
μια αληθινή και μακράς διάρκειας αλλαγή...
θα ανατρέψει τη ζωή σου;
"...γρασίδι, άντρας, κορίτσι..."
- 8ος όροφος, παρακαλώ. - Το ίδιο.
Πάμε στο ίδιο πάρτι;
Πιθανώς.
Γνωρίζετε την Doris Eissenman;
Ο Saul Harwood με προσκάλεσε.
Δεν τον έχω ακουστά.
Να συνεχίσουμε να μιλάμε, ή να περιμένουμε μέχρι...
να μας συστήσουν κανονικά;
Χορεύτρια είσαι;
Σπούδασα εδώ και στο Παρίσι.
Εργάζομαι σε ένα γραφείο, τώρα.
- Εσύ; - Εγώ είμαι στο Γιέιλ.
Έχω περιορισμένες δυνατότητες στον χορό,
αν και πέρασα λίγο χρόνο στο Παρίσι.
Τι σπουδάζεις στο Γιέιλ;
Διδάσκω, βασικά. Κοινωνικές Σχέσεις.
Έδωσες μόλις σ'αυτόν εκεί τον τύπο το τηλέφωνό σου;
Αν, λοιπόν, ήθελα το τηλέφωνό σου, θα μπορούσα να το πάρω απ'αυτόν;
Κοινωνικές Σχέσεις.
- Τι σημαίνει αυτό; - Είναι ένας συνδυασμός.
Κοινωνιολογία, ανθρωπολογία, ψυχολογία.
Βασικά, καλύπτει τα πάντα από...
απ'τον τρόπο που οι άνθρωποι μιλούν μέσα στα ασανσέρ, μέχρι τη μελέτη...
των ρόλων, της συμμόρφωσης, της αρχής.
Μαλακό: Χαλί...
μαξιλάρι, μαλλιά, γρασίδι.
Λάθος.
160 βολτ, ισχυρό σοκ.
Βγάλτε με από δω!
Σας είπα ότι έχω θέμα με την καρδιά μου!
Δε θέλω να συμμετέχω σ'αυτό το πείραμα, πια!
- Λέει ότι δε θέλει να συνεχίσει. - Σε παρακαλώ συνέχισε, "δάσκαλε".
Λέει ότι δε θέλει να συνεχίσει.
Είτε του αρέσει είτε όχι ο "μαθητής" πρέπει να συνεχίσει...
μέχρι να μάθει όλα τα ζευγάρια λέξεων σωστά.
Παρακαλώ συνέχισε, "δάσκαλε".
Ηρέμησε. Συγκεντρώσου.
"Λυπημένο: Πρόσωπο, μουσική...
κλόουν, κορίτσι."
Λάθος.
180 βολτ.
Γαμώτο! Αφήστε με να φύγω από δω μέσα!
Τα έκανε όλα. Οι περισσότεροι αυτό κάνουν.
"Αιχμηρό.
Τσεκούρι, βελόνα, ραβδί, λεπίδα."
Καμιά αντίδραση απ'τον "μαθητή"...
μεταφράζεται ως λάθος απάντηση.
Ακόμα γελάει, προσπαθεί να κρύψει το πρόσωπο με το χέρι.
Κάτι συμβαίνει σ'αυτόν τον άντρα, εκεί μέσα.
Μπορούμε να πάμε να δούμε αν είναι όλα εντάξει;
Όχι τώρα που ξεκινήσαμε.
Παρακαλώ συνέχισε, "δάσκαλε".
Αποδέχεστε, λοιπόν, όλη την ευθύνη;
Η ευθύνη είναι δική μου. Σωστά.
Συνεχίστε, παρακαλώ.
"Βρεγμένο: Νύχτα, γρασίδι, σκοτάδι, ύφασμα".
Σφίγγει τη γροθιά και τη σπρώχνει πάνω στο τραπέζι.
- Πώς πάει, Άλαν; - "Δολάριο: Κολιέ...
φεγγάρι, μπογιά." 375 βολτ.
Επικίνδυνο, ισχυρό σοκ.
Αφήστε με να βγω από δω μέσα! Αφήστε με να βγω από δω μέσα!
Δεν μπορείτε να με κρατάτε εδώ μέσα! Αφήστε με να βγω!
- Τι είναι αυτό; - Απλά μου άρεσε η εικόνα.
Τα χρώματα... Δε σ'αρέσει;
Ναι.
Πάρ'το. Είναι δικό σου.
Γιατί δε μου το στέλνεις με mail;
Ή θα μπορούσες να το αφήσεις εδώ
και να έρθεις να μείνεις κι εσύ εδώ...
Αυτό θα ήταν ευκολότερο, ε;
"Βρεγμένο: Νύχτα, γρασίδι, πάπια...
ρούχο."
"Βρεγμένη πάπια."
435 βολτ.
Εντάξει...
"Γενναίος: Γυναίκα, στρατιώτης...
σκυλί, άλογο."
"Γενναία γυναίκα."
450 βολτ.
Εντάξει. Τώρα, τι; Έχω τερματίσει, στα 450 βολτ.
Συνέχισε, σε παρακαλώ.
Τον τελευταίο διακόπτη, πάλι.
Ναι, αλλά... Μπορεί να έχει πεθάνει ήδη, εκεί μέσα.
Το πείραμα απαιτεί να συνεχίσεις.
Συνέχισε, παρακαλώ.
Κι ο θάνατός του δε σημαίνει τίποτα;
Είτε αρέσει στον "μαθητή" είτε όχι, εμείς πρέπει να συνεχίσουμε.
Συγγνώμη... Και δε θέλω να φανώ αγενής, κύριε...
αλλά πιστεύω ότι πρέπει να πάτε να δείτε πώς είναι.
Το μόνο που θα κάνετε, είναι να ρίξετε μια ματιά. Απ'την πόρτα.
Επειδή δεν ακούω κανέναν ήχο...
δεν ακούω κανέναν θόρυβο εδώ.
Πρέπει να συνεχίσουμε.
Συνέχισε, παρακαλώ. Η επόμενη λέξη είναι "λευκό".
"Λευκό: Σύννεφο, άλογο...
πέτρα, σπίτι."
Λευκό άλογο.
450 βολτ, πάλι.
"Δίκαιο:
Τιμή, κανόνας, πρόσωπο, ουρανός."
Λάθος. 450, πάλι.
Εντάξει. Ευχαριστώ. Τελειώσαμε με το πείραμα.
Εντάξει.
Τώρα, θα μιλήσω με τον "μαθητή".
Πιστεύω ότι θα είναι λίγο αναστατωμένος. Εν τω μεταξύ...
ο βοηθός μου θα ήθελε να σου κάνει μερικές ερωτήσεις...
- αν δε σε πειράζει. - Ναι, φυσικά.
Δόκτωρ Μίλγκραμ;
Τι κάνετε;
Πρώτα, θα ήθελα... Όχι, ευχαριστώ.
Θα ήθελα να σας κάνω μερικές ερωτήσεις.
Ναι, φυσικά.
Γιατί κάνατε, στον άντρα στο διπλανό δωμάτιο...
στο "μαθητή", τα σοκ;
Όπως είδατε, ήθελα να σταματήσω επειδή...
κάθε φορά που του κάνατε σοκ ο τύπος ούρλιαζε.
Σας ακουγόταν να πονάει;
Ναι.
Είπε ότι ήθελε να σταματήσετε το πείραμα;
Ναι.
Είχε δικαίωμα να σταματήσει το πείραμα;
Δεν ξέρω.
Γιατί δεν σταματήσατε, σ'αυτό το σημείο...
- όταν σας ζήτησε να σταματήσετε; - Γιατί δεν σταμάτησα;
Επειδή...
αυτός μου είπε να συνεχίσω.
Και γιατί ακούσατε αυτόν τον άντρα κι όχι εκείνον που πονούσε;
Επειδή θεώρησα ότι το πείραμα εξαρτιόταν από μένα.
Και κανείς δε μου είπε να σταματήσω.
Εκείνος σας ζήτησε να σταματήσετε.
Αυτό είναι αλήθεια, αλλά εκείνος...
είναι το "υποκείμενο", ας πούμε...
Ποιος...
Ποιος είχε την ευθύνη...
για το γεγονός ότι αυτός ο άντρας δεχόταν σοκ;
Δεν ξέρω.
Θα μπορούσατε να συμπληρώσετε τα στοιχεία 6 έως 18,
στο ερωτηματολόγιο...
που είναι μπροστά σας, παρακαλώ; Πάρτε στυλό.
Απλά αγχώθηκα λίγο...
Ήμουν νευρικός.
Όπως εξήγησα στον κύριο Γουάλας, στο άλλο δωμάτιο...
αυτή η γεννήτρια για σοκ, βασικά χρησιμοποιείται σε μικρά ζώα...
σε πειράματα εργαστηρίου. Ποντίκια, αρουραίους και τα σχετικά.
Η οπτική ανάδειξη πράγματι είναι παραπλανητική.
Αυτή η γεννήτρια για σοκ έχει πραγματικά προσαρμοστεί,
έτσι ώστε τα σοκ...
να είναι μόνο ελαφρώς ισχυρότερα από το σοκ που βιώσατε εσείς.
Εντάξει είσαι;
Ναι, μια χαρά είμαι.
Δεν κρατάω κακία. Κι εγώ, πιθανότατα...
να έκανα το ίδιο.
Γεια.
Κάθε υποκείμενο έχει μια συμφιλίωση με τον "μαθητή".
Ζητάμε από το υποκείμενο να διατηρήσει μια μυστικότητα...
για να μην επηρεαστούν οι μελλοντικοί εθελοντές.
Στο επόμενο στάδιο, γινόμαστε πιο ειλικρινείς.
Το πρώτο πράγμα, που θέλω να σας πω...
είναι ότι ο άντρας, στο διπλανό δωμάτιο,
δε δέχτηκε κανένα σοκ.
Το μοναδικό πραγματικό σοκ είναι αυτό που βιώσατε εσείς νωρίτερα.
Ενδιαφερόμαστε πραγματικά να μελετήσουμε την αντίδρασή σας...
όταν χρειαστεί να κάνετε κάποιον να πονέσει.
Κάποιον που δεν γνωρίζετε.
Το πείραμα αφορά την υπακοή σε εντολές.
Ο άντρας, στο διπλανό δωμάτιο, συνεργάζεται μαζί μας.
Είμαστε μια ομάδα.
Τζιμ, μπορείς να βγεις έξω τώρα.
Δε δέχτηκε σοκ. Είναι μια χαρά.
Δεν προσπαθούσαμε να σε ξεγελάσουμε...
απλά ενδιαφερόμαστε να μελετήσουμε τις αντιδράσεις σου.
Φίλε...
Ανησύχησα πάρα πολύ. Νόμιζα ότι...
Είσαι καλός άνθρωπος. Δε σου κρατάω κακία. Δε σου κρατάω κακία.
Όμως, πίστεψες ότι στ'αλήθεια του έκανες σοκ.
Όταν δεν έκανε πια θόρυβο...
τότε ανησύχησα. Δεν ήθελα να συνεχίσω.
- Όμως, συνέχισες. - Ναι, αλλά δεν το ήθελα πραγματικά.
Είδες πώς ήμουν. Πώς το πάλεψα.
Καταλαβαίνεις γιατί έπρεπε να το κάνουμε έτσι.
Θέλαμε να πάρουμε αληθινές αντιδράσεις απ'τους ανθρώπους.
Θα λάβεις ένα αντίγραφο της αναφοράς όταν θα τελειώσει το "πρότζεκτ".
Μέχρι τότε, σου ζητάμε να μην πεις τίποτα.
Επειδή μπορεί να μιλήσεις σε κάποιον...
ο οποίος ίσως να είναι ένας μελλοντικός συμμετέχοντας.
Πώς νιώθεις που ήρθες εδώ και το έκανες αυτό...
τώρα, που ξέρεις;
Θέλω να πω...
Τώρα που γνωρίζω την αλήθεια, δε με πειράζει.
Ευχαριστούμε πάρα πολύ που ήρθες.
Πραγματικά εκτιμούμε, που μας αφιέρωσες λίγο απ'τον χρόνο σου.
- Ναι, ναι. - Ο Άλαν από δω θα σε οδηγήσει έξω.
Πιστεύουμε ότι θα βρεις την αναφορά πολύ ενδιαφέρουσα.
Ευχαριστώ. Ναι, ευχαριστώ.
Ακόμα αγχώνομαι. Εσείς είστε ψυχροί σαν "πάγος".
Ίσως όλα αυτά τα χρόνια, που διδάσκαμε στα σχολεία...
- μας κάνει να είμαστε... - Ανέκφραστοι;
Τη λέξη "πειθαρχημένοι", σκεφτόμουν...
Είστε σαν "νεκροθάφτες".
Ότι είναι λες και εργάζομαι σε γραφείο τελετών, εννοείς.
Το "φαινόμενο του ντόμινο" αρχίζει
να επιδρά, στο μυαλό του "δασκάλου"...
μόλις συνειδητοποιεί τον ρόλο του.
Φέρτε και καμιά γυναίκα εδώ.
Βάλτε τη γυναίκα μου, σ'αυτή τη θέση...
έχουμε 9 παιδιά, με την πρώτη στριγγλιά...
θα το σταματήσει αμέσως.
9 παιδιά. Είσαι σίγουρος γι'αυτό;
Ναι. Έχω μαζέψει αρκετά,
για να δώσω στο καθένα από ένα ζευγάρι κάλτσες...
αν πάθω τίποτα.
Είσαι γενναίος άντρας, Τζιμ.
Λοιπόν, έρχεται το επόμενο υποκείμενο.
Πάω.
Γεννήθηκα στο Μπρονξ, το 1933.
Ο πατέρας μου είναι απ'την Ουγγαρία, η μητέρα μου απ'τη Ρουμανία...
Εβραίοι μετανάστες. Ήταν καθαρά θέμα τύχης, που έφτασαν...
στις Η.Π.Α., σαν παιδιά,
και κατάφεραν να μεγαλώσουν την οικογένειά τους...
στη Νέα Υόρκη, αντί να εξολοθρευτούν στα στρατόπεδα εξόντωσης...
και να δολοφονηθούν απ'τους Ναζί, όπως εκατομμύρια άλλοι...
στην Ανατολική Ευρώπη.
Αυτό, πραγματικά, κρύβεται πίσω...
απ'τα πειράματα υπακοής. Η ιδέα αυτή...
με προβλημάτιζε.
Πώς πολιτισμένοι άνθρωποι συμμετέχουν...
σε καταστροφικές, απάνθρωπες πράξεις;
Πώς η γενοκτονία εφαρμόστηκε τόσο συστηματικά, τόσο αποτελεσματικά;
Και πώς οι δράστες, αυτών των φόνων...
έζησαν με τις ενοχές τους;
Η κόρη μου, η Μισέλ, ένα πρόωρο παιδί...
που, σ'αυτό το σημείο της ιστορίας, δεν έχει γεννηθεί ακόμα...
έλεγε στα παιδιά στο σχολείο: "Ο μπαμπάς μου είναι ψυχολόγος...
αλλά όχι σαν κι αυτούς που κάνουν
τους ανθρώπους να ξαπλώνουν κάτω.
Είναι ένας ψυχολόγος, που κάνει πειράματα.
Πρώτα, να αποφασίσουμε ποιος
απ'τους δυο σας θα είναι ο "μαθητής"...
και ποιος ο "δάσκαλος".
"Δασκάλα."
Και οι δυο το λένε αυτό. Και δεν αντιδρά κανείς;
- Ούτε μια ψυχή. - Ούτε ο διευθυντής της εταιρίας...
ο τραπεζίτης, ο υδραυλικός, ο άντρας που έχει καλό χιούμορ...
Ο άντρας με το καλό χιούμορ, ήταν βασικά πολύ επιθετικός.
Μυώδης με, προφανώς, περιορισμένη νοημοσύνη.
Το σενάριο έχει ένα είδος κεκτημένης ταχύτητας.
Τους φέρνει μαζί.
- Μόνο τους άντρες; - Κάθε ώρα.
Τους οδηγείτε, λοιπόν, και τον "δάσκαλο" και τον "μαθητή"...
στην... ηλεκτρική καρέκλα;
Δεν την αποκαλούμε έτσι...
αλλά, ναι. Θα με ακολουθήσετε στο διπλανό δωμάτιο, παρακαλώ;
Εδώ είναι το "σπίτι" μου.
Πιστεύω ότι θα τρελαινόμουν σε ένα τόσο μικρό δωμάτιο, όλη μέρα.
Με κρατούν απασχολημένο, όμως.
Βασικά, στ'αλήθεια, έχω θεματάκι με την καρδιά μου.
Αλήθεια;
Του δίνει μια "αυθεντικότητα", σ'αυτό το ρόλο.
Πιστεύω ότι είμαι καλύτερος ηθοποιός από λογιστής.
Είναι σχεδόν ώρα για τον επόμενο.
Είναι κανείς, εκεί μέσα;
Ίσως ο Άλαν.
- Πάμε; - Φυσικά.
Για να έχετε εσείς, ο "δάσκαλος", μια ιδέα για το πόσο σοκ...
θα δεχτεί ο "μαθητής", πιστεύουμε
ότι είναι δίκαιο κι εσείς να δεχτείτε ένα μικρό ποσοστό σοκ. Εντάξει;
- Ναι, είναι δίκαιο. - Δώστε μου το δεξί σας χέρι.
Αυτό είναι το μοναδικό πραγματικό σοκ, σωστά;
Εσύ το έχεις κάνει;
Να δεχτώ τέτοιο σοκ, κυριολεκτικά;
- Ναι. - Δεν είναι ευχάριστο.
Τώρα, χρησιμοποιείστε την κλίμακα εδώ...
για να εκτιμήσετε, στο περίπου, πόσα βολτ πιστεύετε...
ότι δεχτήκατε, στο δείγμα αυτό του σοκ.
- Δεν ξέρω. Εσείς να μου πείτε. - Ήταν μόνο 45 βολτ.
Πάμε, λοιπόν, να ξεκινήσουμε το τεστ.
Εκείνος δεν έχει μικρόφωνο, αλλά μπορεί να σας ακούσει.
Απλά, μιλήστε στο μικρόφωνο.
Τα δωμάτια είναι μερικώς ηχομονωμένα.
Είσαι έτοιμος, "μαθητή";
Συνεχίζει με "ρομποτική" απάθεια...
Φαίνεται να μην αποκομίζει καμιά ευχαρίστηση από την ίδια την πράξη.
Λάθος.
Η σωστή απάντηση είναι "κουτί".
Απότομος και αυταρχικός όταν λέει "σωστό".
75 βολτ.
Αφήστε με να φύγω από δω!
Κάθε φορά που ασκεί σοκ...
τα χείλη του τραβιούνται προς τα πίσω,
αποκαλύπτει τα δόντια του...
"Γλυκό: Καραμέλα, κορίτσι...
γεύση, πίκλα."
Λάθος. "Γλυκιά γεύση." 120 βολτ.
Αφήστε με να βγω από δω!
Κοιτάζει θλιμένα, τον επιστήμονα...
και συνεχίζει να διαβάζει ζευγάρια λέξεων.
Λάθος. "Αληθινή ιστορία".
135 βολτ.
Αφού ένας "μαθητής"...
λέει ότι έχει συμφωνήσει σ'αυτό...
κατά συνέπεια, θα πρέπει να αποδεχτεί την ευθύνη.
Λάθος. "Αργή μουσική." 150 βολτ.
Αφήστε με να βγω από δω μέσα!
Δεν αντέχω τον πόνο!
Ο άντρας φαίνεται ότι πονάει.
Δεν υπάρχει μόνιμη βλάβη του ιστού.
Ναι, αλλά ξέρω τι μπορεί να σου κάνουν τα σοκ.
Είμαι ηλεκτρολόγος μηχανικός...
κι έχω δεχτεί σοκ.
Σε συγκλονίζουν...
ειδικά αν ξέρεις ότι έρχεται και το επόμενο.
Λυπάμαι.
Είναι απολύτως απαραίτητο να συνεχίσεις.
Δε θα το κάνω, όμως.
Όχι όσο ακούω τον άντρα αυτό να ουρλιάζει να βγει έξω.
Δεν έχεις καμιά άλλη επιλογή.
Γιατί δεν έχω άλλη επιλογή;
Ήρθα εδώ, με τη δική μου ελεύθερη βούληση.
Νόμιζα ότι θα μπορούσα να βοηθήσω σε ένα ερευνητικό πρότζεκτ.
Όμως αν είναι να πρέπει να κάνω κακό σε κάποιον...
Αν ήμουν εγώ στη θέση του...
Όχι, δεν μπορώ να συνεχίσω.
Ίσως ήδη να έχω προχωρήσει πολύ. Λυπάμαι.
Θα μπορούσα να έχω κλάψει.
Ήταν λες και με μισούσε.
Από ευγνωμοσύνη, καταλαβαίνετε, έλεγα ότι θα έβαζα τα κλάματα.
Επειδή, όλη μέρα...
ακούμε μόνο: "Λάθος" και "ζζζτ".
Καταλαβαίνεις, ότι πρέπει να κάθομαι
και να σε ακούω να ουρλιάζεις όλη μέρα.
Κι εγώ το ίδιο.
Δανός ήταν;
Ολλανδός, βασικά.
Ναι, αλλά δεν ήταν η εθνικότητά του που τον έκανε...
να σταματήσει, αλλά το ότι ο ηλεκτρισμός είναι η δουλειά του.
Όλοι φαίνεται να θέλουν να σε εντυπωσιάσουν...
για κάποιο λόγο.
Γιατί, όμως;
Γιατί τόσοι πολλοί, η μεγάλη πλειοψηφία...
πάνε μέχρι τον τελευταίο διακόπτη;
Γιατί η άρνηση του Ολλανδού είναι η ανωμαλία αντί ο κανόνας;
Όλοι οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι, που έχω συμβουλευτεί...
ήταν πεπεισμένοι ότι θα είχαμε πρόβλημα
να βρούμε έστω κι ένα πρόσωπο...
που θα έφτανε μέχρι το τέλος.
Θα ήταν καλύτερα να είχα συμβουλευτεί
τον τύπο που έχει το "Pepe's Pizza".
Εννοείς τον Πέπε;
Νομίζω τον λένε Καρμάιν.
Καταλαβαίνεις τι θέλω να πω. Ο φούρναρης, ο χασάπης...
αυτός που φτιάχνει κεριά...
Θα ήθελα να το δοκιμάσω. Το τεστ με τα σοκ.
Θέλω να νιώσω πώς είναι.
Σάσα...
Εγώ δεν το σκέφτομαι καν, και είμαι εκεί μέσα...
και υποτίθεται ότι τρώω τα σοκ το ένα μετά το άλλο.
Πραγματικά, δε χρειάζεται να το κάνεις.
Ναι, αλλά δε θα μου κάνει και κακό.
Απλά, θέλω να το καταλάβω καλύτερα.
Εντάξει.
Το άλλο χέρι.
- Ευχαριστώ. - Παρακαλώ.
Σχεδίασα μια σειρά από παραλλαγές...
25 συνολικά, και συνέχισα τα πειράματα...
για τα επόμενα δύο εξάμηνα.
Προσαρμόσαμε το σενάριο, έτσι ώστε ο "μαθητής" να χτυπάει στον τοίχο...
αλλά να μη λέει τίποτα.
Ζητήσαμε απ'το "δάσκαλο" να πιέσει...
το χέρι του "μαθητή", πάνω σε ένα χάλκινο πιάτο...
για να τον πιέσει να δεχτεί το σοκ.
- Σπίτι. - Λάθος. 135 βολτ.
Μεταφέραμε το πείραμα σε ένα αξιοκαταφρόνητο γραφείο, στο Μπρίτζπορτ,
για να αφαιρέσουμε έναν πιθανό παράγοντα εκφοβισμού...
του γοήτρου της Ivy League.
Και πίσω πίσω στο Yale, συμπεριλάβαμε και γυναίκες.
Τι έκανες, μόλις;
Είπε: "Άου".
Έκλεισες το μηχάνημα;
Νόμιζα ότι αν φαινόταν πως...
ξέρετε, να κλείσω...
Εντάξει...
Το μηχάνημα;
Παρακαλώ συνέχισε, "δασκάλα".
"Σύντομο: Πρόταση, ταινία...
χρόνος..."
Λυπάμαι, λάθος. Είναι "σύντομος χρόνος".
Σε σχεδόν κάθε περίπτωση...
τα βασικά αποτελέσματα είναι τα ίδια.
Διστάζουν, αναστενάζουν, τρέμουν και βογγούν...
αλλά προχωρούν στον τελευταίο διακόπτη, με τα 450 βολτ...
"Επικίνδυνο Ισχυρό Σοκ ΧΧΧ"...
επειδή τους το ζητούν ευγενικά.
Τα αποτελέσματα είναι τρομακτικά και καταθλιπτικά.
Αναφέρουν ότι το είδος του χαρακτήρα που παράγεται...
στην Αμερικανική κοινωνία, δεν μπορεί να μετρηθεί...
για να προστατέψει τους πολίτες της από τη βαρβαρότητα και...
την απάνθρωπη μεταχείριση στην απάντηση σε μια δυσοίωνη αρχή.
Μίλγκραμ; Μίλγκραμ είναι στα Εβραϊκά το "ρόδι".
Αυτό εννοείς; Είναι το ένα απ'τα 7 φρούτα...
- της Βίβλου. - Είσαι κι εσύ Εβραίος, σαν κι εμένα.
Φαίνεσαι συγχυσμένος. Σε συγχύζω;
Έχω ώρες γραφείου. Μπορείς να κλείσεις ένα ραντεβού.
Δε σ'αρέσουν οι εκπλήξεις.
Ξέρεις, έχω σκεφτεί πολύ το πείραμα.
Πραγματικά ταρακούνησε τη γυναίκα μου, σχετικά με αυτό που είπε για μένα.
Αν ήταν στη θέση μου, της αρέσει να σκέφτεται...
ότι δε θα πατούσε τον διακόπτη.
- Όμως, ξέρεις τι; - Τι;
Ποτέ δεν ξέρεις. Αυτό είναι το θέμα. Πώς μπορείς να ξέρεις;
- Δεν μπορείς, σωστά; - Όχι, δεν μπορείς.
Κοίτα... Αν σε παρηγορεί αυτό, πάρα πολλοί από τους συμμετέχοντες...
ήταν επιρρεπείς σε νευρικό γέλιο...
αλλά η δική μου σύζυγος με περιμένει στο σπίτι για δείπνο...
- οπότε... - Με προσκαλείς;
Όχι. Κλείσε ένα ραντεβού.
Με χρήματα που έχουν απομείνει απ'την επιχορήγηση,
κινηματογραφούμε τις τελευταίες δύο ημέρες...
του πειράματος, 26 and 27 Μαϊου, 1962.
Τέσσερις ημέρες αργότερα, ο Άντολφ Άιχμαν εκτελείται στην Ιερουσαλήμ.
Ο Άιχμαν, ο αρχιτέκτονας του Ολοκαυτώματος...
υπεύθυνος για την απέλαση και τη δολοφονία εκατομμυρίων Εβραίων...
διέφυγε στην Αργεντινή, μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ζούσε με την οικογένειά του, με το όνομα Ρικάρντο Κλεμέντε...
ως υπάλληλος της Mercedes-Benz...
όταν Ισραηλινοί πράκτορες της Μοσάντ, τον συνέλαβαν το 1960...
και τον δίκασαν.
Για να ολοκληρωθούν οι μεταφράσεις...
ζητώ να υποβληθεί μετάφραση...
στα Γερμανικά του αριθμού μας, 887.
Ο Άιχμαν δεν αρνήθηκε τα εγκλήματά του...
και δεν έδειξε κανένα ίχνος ενοχής ή τύψης.
Είπε ότι ήταν απλώς ένας "πομπός".
"Ποτέ δεν έκανα τίποτα μεγάλο ή μικρό...
χωρίς ρητές οδηγίες από τους ανωτέρους μου."
Η κούνια λικνίζεται πάνω απ'την άβυσσο και η κοινή λογική μας λέει...
ότι η ύπαρξή μας δεν είναι παρά μια σύντομη ρωγμή φωτός ανάμεσα...
σε δύο αιωνιότητες σκότους.
Αφήστε με να βγω από δω! Πονάει πολύ!
Σας είπα ότι έχω πρόβλημα με την καρδιά μου!
Δε θέλω να είμαι σ'αυτό το πείραμα, πια!
Άου! Αφήστε με να βγω!
Αφήστε με να βγω από δω! Αφήστε με να βγω από δω!
Στάνλι... Ωραία μέρα να κλείσουμε...
- το κανούριο πείραμα υπακοής. - Ναι, ναι.
Πρέπει να σας πω για τον Ας. Τον Σόλομον Ε. Ας.
Αν ποτέ βλέπατε τη διατριβή μου στο Χάρβαρντ, και δούλεψα γι'αυτόν...
επιμελώς και θλιβερά...
στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών, στο Princeton.
Ο Ας έκανε εκείνο το πράγμα με τις γραμμές, σωστά;
Πριν από πολλά χρόνια.
Η μελέτη, στην οποία παίρνετε μέρος σήμερα, περιλαμβάνει την αντίληψη...
των μηκών των γραμμών.
Όπως μπορείτε να δείτε, υπάρχει ένας αριθμός καρτών...
και σε κάθε κάρτα υπάρχουν αρκετές γραμμές.
Η δουλειά σας είναι πολύ απλή.
Πρέπει να κοιτάξετε τη γραμμή στα αριστερά και να πείτε...
ποιες απ'τις τρεις γραμμές στα δεξιά είναι ίση μ'αυτήν σε μήκος.
Αυτό είναι από μια ταινία, που έκανα στη δεκαετία του'70.
Πέντε από τους έξι συμμετέχοντες είναι συνεργοί.
Το μοναδικό πραγματικό "υποκείμενο", με το λευκό μπλουζάκι...
ακούει τις απαντήσεις όλων των άλλων, πριν ανακοινώσει την απόφασή του.
- 2. - 2.
2.
Ωραία. Ας προχωρήσουμε στην επόμενη κάρτα. Το ίδιο πράγμα, κύριοι.
- 3. - 3.
Μετά από τους πρώτες γύρους, μέλη της ομάδας...
επέλεξαν τη λάθος γραμμή.
- 2. - 2.
Το θέμα αρνείται αυτό που βλέπουν τα ίδια του τα μάτια...
και ενδίδει στον επηρεασμό της ομάδας.
2.
Πολύ καλά, σας ευχαριστώ.
Στη γλώσσα της κοινωνικής επιστήμης, το πείραμα...
ήταν γνωστό ως η επίδραση της πίεσης της ομάδας πάνω στην τροποποίηση...
- και τη στρέβλωση των αποφάσεων. - Τέλειος τίτλος.
Έκανε τον Ας διάσημο...
μεταξύ των κοινωνικών επιστημόνων.
Πάντα με ενοχλούσε, που το πείραμα είχε να κάνει με γραμμές.
Ήθελα να κάνω κάτι πιο ανθρωπίνως σημαντικό.
Ακούει το κουδούνι.
Στάνλι, πόσο χαίρομαι που σε βλέπω!
- Γεια. Χαίρω πολύ. - Από δω η Σάσα.
Σάσα, πώς είσαι; Χαίρω πολύ. Περάστε.
Πώς είσαι;
Χαίρομαι που τα καταφέρατε να έρθετε.
Να σας πω πόσο άθλια πέρασα, δουλεύοντας για τον Ας;
Princeton, η γραφειοκρατία, η θεσμική αλαζονεία...
Δεν επιτρεπόταν να χρησιμοποιήσεις ούτε καν ένα τσαλακωμένο χαρτί, χωρίς αυτό να γίνει...
θέμα που θα λυνόταν πίσω από κλειστές πόρτες...
Αν έτρωγα σοκολάτα, στο γραφείο...
μου έκαναν αμέσως αναφορά, μέσω επίσημης επιστολής.
Υπέθεσα ότι θα με σύστηνε σε κορυφαίους διανοητές...
της εποχής. Αλλά, δεν έγινε τίποτα τέτοιο.
Υπέθεσα ότι θα με αναγνώριζε στο βιβλίο που έκανα έρευνα...
γι'αυτόν, ένα βιβλίο σχετικά με τη συμμόρφωση.
Δεν τελείωσε το βιβλίο.
Ήταν σαν να πίνεις νερό από ένα ποτήρι με ψεύτικο πάτο.
Νόμιζα ότι θα υπήρχε κι άλλο. Ήμουν "διψασμένος".
Παρακαλώ, λέγε με Σολέμ. Το προτιμώ.
Δεν είναι ανάγκη να είμαστε τόσο τυπικοί.
Σε έναν ανελκυστήρα; Αλήθεια;
Γνωρίστηκαν σε έναν ανελκυστήρα.
Μπορεί κάποιος να ηρεμήσει το σκυλί;
Εδώ είμαι και πάλι και προσπαθώ να τον εντυπωσιάσω...
Την ανθρώπινη φύση μπορείς να τη μελετήσεις, αλλά όχι να την αποφύγεις...
ειδικά τη δική σου...
Πήγαινα σε ένα πάρτι...
και ένιωσα κάποιον να περπατάει πίσω μου...
καθώς έμπαινα μέσα στο κτίριο. Μπήκαμε και οι δυο μέσα στον ανελκυστήρα...
και αποδείχτηκε ότι πηγαίναμε στον ίδιο όροφο.
Και ο ένας από μας είπε... δε θυμάμαι ποιος...
"Πάμε στο ίδιο πάρτι;"...
Καθορίστηκε η μοίρα μου...
Δεν έφυγε απ'το πλευρό μου, όλη νύχτα.
Και με πήγε σπίτι, με το αυτοκίνητό του...
και ανακαλύψαμε ότι είχαμε πολλά κοινά.
Είμαστε και οι δυο απ'το Μπρονξ, η μητέρα μου γεννήθηκε στη Ρωσία...
Μια φίλη της αδερφής μου, οι γονείς της στη Βιέννη...
την είχαν στείλει αυτή και τους αδερφούς της στη Νέα Υόρκη,
κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Όταν, όμως, πήγα εκεί, να τους επισκεφτώ...
είχαν μόλις ανακτήσει το εργοστάσιό τους,
και αυτό ήταν ένα εργοστάσιο που έφτιαχνε παλτό...
και από κει το πήρα.
Ώστε, είσαι μια πολυταξιδεμένη Αμερικανίδα...
που γεννήθηκε στην Ελβετία...
που έκανε μαθήματα χορού στο Παρίσι και φοράει ένα Βιενέζικο παλτό;
Γιατί δεν είχαμε γνωριστεί πριν;
Στάνλι, γιατί αισθάνεσαι υποχρεωμένος να σταθείς...
στις αρνητικές πτυχές της υπακοής;
Γιατί πρέπει να επικεντρωθείς στις καταστροφικές δυνατότητες της;
Η υπακοή δεν είναι απαραίτητα ένα όργανο του κακού.
Νομίζω ότι μπορούμε και οι δυο να συμφωνήσουμε,
κοιτώντας την πρόσφατη ιστορία...
την ιστορία που σας έφερε σ'αυτή τη χώρα...
μια ιστορία στην οποία βλέπουμε την καταχρηστική εξουσία...
να έχει πρωτοφανείς δολοφονικές διαστάσεις.
Γιατί το πείραμά σου μου δίνει ένα βρόμικο συναίσθημα;
Δεν περίμενε αυτά τα αποτελέσματα.
Προσπάθησε να αλλάξει τις συνθήκες...
έτσι ώστε οι άνθρωποι να αρνηθούν να υπακούσουν.
Εμείς γνωριστήκαμε σε μια βιβλιοθήκη.
Μ'αυτόν. Όχι μ'αυτόν.
Όλη την ώρα... Συγγνώμη... Αυτό είναι εκπληκτικό...
απ'τα 780 "υποκείμενα", ούτε ένας δε σηκώθηκε...
να πάει στην πόρτα και να κοιτάξει...
να δει αν ο άντρας που ούρλιαζε ήταν καλά.
Ούτε ένας.
Η Σάσα επιστρέφει στο σχολείο, στο Smith College...
για το πτυχίο της στην κοινωνική εργασία.
Το πρώτο μου χαρτί υπακοής υποβλήθηκε πριν από σχεδόν δύο χρόνια...
στο "Ημερολόγιο Αφύσικου" και Κοινωνική Ψυχολογία...
και τελικά εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 1963...
μόλις είχα ξεκινήσει μια καινούρια δουλειά στο Χάρβαρντ...
ως Επίκουρος Καθηγητής, στο Τμήμα Κοινωνικών Σχέσεων.
Αν είμαι εντυπωσιασμένος που είμαι στο Χάρβαρντ;
Λοιπόν, πήρα το διδακτορικό μου εδώ.
Το Χάρβαρντ είναι το καλύτερο μέρος για να βρίσκεται κανείς.
Τα "υποκείμενα" τα είδαν να βρίζουν, να τρέμουν, να τραυλίζουν...
να δαγκώνουν τα χείλη τους, να χώνουν τα νύχια τους στη σάρκα τους...
και αυτές ήταν χαρακτηριστικές αντιδράσεις, όχι εξαιρέσεις...
και όμως, παρά αυτή τη συμπεριφορά, η πλειοψηφία υπάκουσε.
Ναι;
Πώς δικαιολογείτε την εξαπάτηση;
Θέλω να πιστεύω ότι αυτό είναι μια ψευδαίσθηση και όχι εξαπάτηση.
Σημασιολογικά, μπορείτε να πείτε, αλλά η ψευδαίσθηση, ξέρετε...
έχει μια αποκαλυπτική λειτουργία, όπως σε ένα παιχνίδι.
Η ψευδαίσθηση μπορεί να θέσει το στάδιο για την αποκάλυψη...
να αποκαλύψει ορισμένες αλήθειες, στις οποίες είναι δύσκολο να φτάσεις.
Παρόλα αυτά, όμως, όταν πας να δεις μια παράσταση, πληρώνεις εισιτήριο.
Ξέρεις ότι βλέπεις μια παράσταση.
Αυτοί οι άνθρωποι, δεν ήξεραν ότι δεν ήταν αληθινό.
Τους ξεγελάσατε.
Γεια σας. Σήμερα, θα κάνουμε ένα πείραμα...
για την τυφλή υπακοή σε μια κακόβουλη αρχή.
Θα ήθελα να υποκριθείτε ότι αυτό το μηχάνημα προκαλεί...
επώδυνα σοκ, σε ένα άτομο στο διπλανό δωμάτιο.
Πόσο αληθινό πιστεύετε θα ήταν αυτό;
Αν, όμως, το σκεφτείτε, στην πραγματικότητα εσείς προκαλούσατε σοκ...
στα "υποκείμενά" σας. Ψυχολογικά σοκ.
- Και το άγχος... - Όχι.
μεθοδικά, για έναν χρόνο.
Αν τα δεδομένα σας ήταν τόσο στέρεα όσο και η φαντασία σας...
τότε θα συνειδητοποιούσατε ότι αυτή είναι μια ανυπόστατη αναλογία.
Όπως λέει και ο Kierkegaard:
"Πάρε μακριά το παράδοξο από τον στοχαστή...
- κι έχεις έναν καθηγητή." - Έναν Επίκουρο Καθηγητή.
Για την ώρα, ο Δρ. Μίλγκραμ κι εγώ...
είμαστε απλά Επίκουροι Καθηγητές. Αυτό είναι αλήθεια.
Ο κύριος, στον ανελκυστήρα, αυτή τη στιγμή...
είναι συνεργάτης.
Οι άνθρωποι που μπαίνουν μέσα... Ο άντρας με το λευκό πουκάμισο...
η κυρία με το ριγέ παλτό...
και, εν συνεχεία, ένα άλλο μέλος του προσωπικού μας...
θα προσπαθήσουν να πάρουν μια θέση στο χώρο.
Και θα δείτε πώς ο άντρας με το παλτό...
προσπαθεί να διατηρήσει την ατομικότητά του...
όμως, σιγά σιγά...
κοιτάζει το ρολόι του, αλλά, στην πραγματικότητα,
προσπαθεί να βρει δικαιολογία...
για να γυρίσει λίγο ακόμα προς τον τοίχο."
Βασικά, αυτό είναι αλήθεια.
Υπάρχει ένα στοιχείο ψευδαίσθησης σε όλες σχεδόν τις εργασίες μου.
Αυτός ο άντρας, προφανώς...
έχει ξαναμπεί σε ομάδες.
Η "Candid Camera" ήταν ένα σημείο αναφοράς. Ποτέ δεν το αρνήθηκα αυτό.
Μπορείτε να το δείτε αυτό αρκετά ξεκάθαρα, στην "τεχνική της χαμένης επιστολής"...
που συνέλαβα στο Yale και τελειοποίησα στο Χάρβαρντ.
Αφήστε ένα γράμμα, ένα σφραγισμένο γράμμα με γραμματόσημο...
για να το βρει κάποιος άλλος.
Αφήστε το σε ένα πεζοδρόμιο,
μέσα σε ένα κατάστημα, σε έναν τηλεφωνικό θάλαμο.
Βάλτε το κάτω από τους υαλοκαθαριστήρες,
στο παρμπρίζ ενός σταθμευμένου αυτοκινήτου...
με ένα σημείωμα που να γράφει: "Βρέθηκε κοντά στο αυτοκίνητο."
Όλα τα γράμματα έχουν για διεύθυνση την ίδια ταχυδρομική θυρίδα.
Αλλά είναι ομοιόμορφα κατανεμημένα μεταξύ...
τεσσάρων διαφορετικών παραληπτών.
Φίλων του Κομμουνιστικού Κόμματος, φίλων του Ναζιστικού Κόμματος...
Συνεργατών Ιατρικών Ερευνών, και του κυρίου Γουόλτερ Κάρναπ.
Όλα φανταστικά πρόσωπα.
Το αβλαβές περιεχόμενο των γραμμάτων...
αν κάποιος ήταν πολύ περίεργος και άνοιγε και το διάβαζε...
ήταν ένα απλό μήνυμα, απ'τον "Μαξ" στον "Γουόλτερ"...
που πρότεινε μια επερχόμενη συνάντηση.
Κάρναπ.
Πολύ παράξενο όνομα.
Όπως ο Φιλόσοφος;
Σε δύο εβδομάδες...
απ'τα 100 "χαμένα" γράμματα, σε κάθε παραλήπτη...
72 εστάλησαν στους Ιατρικούς Επιστημονικούς Συνεργάτες...
συν 71 τοις εκατό στον κύριο Γουόλτερ Κάρναπ...
αλλά απλώς 25 στους Φίλους των Κομμουνιστών...
και ίδιο αριθμό, 25, στους Ναζί.
Μπορούμε να συμπεράνουμε από αυτό, ότι το Αμερικανικό κοινό...
έχει μια αποστροφή για τους Ναζί και τους Κομμουνιστές.
Αποτελέσματα που είναι λογικά ακόμη και παρήγορα...
παρόλο που δεν είναι αναπάντεχα. Γιατί, όμως, να μην το πάμε πιο μακριά;
Ο Τακέτο Μουράτα, ένας άλλος φοιτητής...
οδηγεί προς το Σαρλότ και Ράλεϊ, στη Βόρεια Καρολίνα...
για να "χάσει" έναν νέο σωρό γραμμάτων.
Όταν τα γράμματα επιστρέφουν, τα ποσοστά, ακόμα μια φορά...
επιβεβαιώνουν αναμενόμενες προκαταλήψεις.
Τα γράμματα με λευκούς παραλήπτες, πιο συχνά στέλνονται...
σε "λευκές" γειτονιές.
Περισσότερα γράμματα με νέγρους παραλήπτες, στέλνονται από "μαύρες" γειτονιές.
Μια παραλλαγή.
Προσέλαβα έναν πιλότο, με ένα Cub Piper να πετάξει χαμηλά...
πάνω απ'το Worcester, της Μασαχουσέτης...
και να πετάξει "χαμένα" γράμματα.
Προσγειώθηκαν σε δέντρα, λίμνες, και σε στέγες σπιτιών.
Δεν είναι όλες μου οι ιδέες ιδιοφυείς.
Δεν είναι πρωτοσέλιδο, παραδόξως...
Το βρήκα. Σελίδα 10.
Λοιπόν...
"Το πείραμα του Yale, δείχνει ότι πολλοί ταράζονται απ'την σκληρότητα...
αλλά δεν σταματούν."
Είναι παράξενο να βλέπεις το όνομά σου, στην εφημερίδα...
όμως ίσως να το συνηθίσω...
"Τα υποκείμενα έχουν μελετηθεί...
κάτω από 24 διαφορετικές πειραματικές συνθήκες."
Δεν ήταν 1.000, ε;
Του μίλησα για πάνω από μισή ώρα...
και δε βλέπω κανένα ενιαίο άμεσο παράθεμα.
"Ο Δρ. Μίλγκριμ σημείωσε ότι απ'το 1933 ως το 1945...
εκατομμύρια άνθρωποι...
σφαγιάστηκαν συστηματικά, κατόπιν εντολής.
Θάλαμοι αερίων χτίστηκαν, στρατόπεδα θανάτου φυλάσσονταν...
πτώματα "παρήχθησαν" με την ίδια αποτελεσματικότητα...
όπως και η κατασκευή συσκευών."
Εδώ έχει ένα παράθεμα.
Πιστεύεις τη διαβάζει κανένας άλλος αυτή την εφημερίδα;
Ο Πρόεδρος Κένεντι πυροβολήθηκε.
Πυροβολήθηκε σε μια αυτοκινητοπομπή, στο Ντάλας.
Πυροβολήθηκε στο κεφάλι.
Έτσι κάνει ο Μίλγκραμ... Είναι άλλο ένα απ'τα πειράματά του.
Κέλι, έχεις ραδιοφωνάκι; Άνοιξέ το.
...κατά την περιοδεία του, στην πόλη του Ντάλας, Τέξας.
Ένας σύμβουλος του Προέδρου, ο Μάριο Μπράιαν είπε ότι...
δεν έχει καμιά πληροφόρηση για το αν ο Πρόεδρος είναι ζωντανός...
Είναι στημένη, πλαστή εκπομπή, όπως είχε κάνει ο Όρσον Γουέλς.
Άραγε για ποιο λόγο γίνεται αυτό το πείραμα;
- Αυτό είναι αληθινό. - Η κατάσταση του Προέδρου είναι κρίσιμη.
Ο Κυβερνήτης του Τέξας Τζον Κόναλι επίσης πυροβολήθηκε...
και υποβάλεται σε χειρουργική επέμβαση, στο Νοσοκομείο Parkland...
Το πήρα φθηνά, το πήρα φθηνά, από έναν απόφοιτο.
Μου το έδωσε φθηνά όταν συνειδητοποίησε...
ότι δεν μπορούσε να το πάρει μαζί του στο Λονδίνο.
Κάνει έναν αστείο θόρυβο. Ρίξε μια ματιά.
- Στάνλι... - Σ'αρέσουν αυτά.
Ο Πρύτανης μένει ακριβώς απέναντι.
Μόλις κάναμε αίτηση για οικονομική βοήθεια.
Μια "Jaguar", σωστά. Τι θα σκεφτεί, ε;
Ποιος νοιάζεται τι θα σκεφτεί, ε;
Δεν είπα κάτι τέτοιο.
Ναι.
Τα λέμε, σύντομα.
Ήταν φθηνότερο απ'ό,τι νομίζεις.
Αλλά καταλαβαίνω ότι δίνει τη λάθος εντύπωση.
- Αλήθεια; - Ναι.
Ή απλά κάνεις ότι...
ακούς και ότι είσαι λογικός;
Θα χρειαστούμε δύο αυτοκίνητα.
Αυτός είναι ο Πρύτανης;
Καλά, ίσως να εντυπωσιάσει την επιτροπή θητείας του Χάρβαρντ.
Ποιος νοιάζεται τι θα σκεφτούν;
- Επέστρεψες, λοιπόν, το αμάξι; - Ναι.
Λογική κίνηση.
Δεν γνωρίζω ούτε έναν τακτικό καθηγητή, ο οποίος να οδηγεί μια "Jaguar".
Δε μου άρεσε το χρώμα.
Αν σε απορρίψουν, δε θα είναι λόγω ενός οχήματος.
Όμως πρέπει να ενοχλεί, ναι;
Οι επιθέσεις, οι επικρίσεις, οι βίαιες αντιδράσεις.
Αυτή η γυναίκα περνούσε από ένα διαζύγιο, όπως αποδείχθηκε.
Δεν το πήρα προσωπικά.
Κι εγώ περνάω από ένα διαζύγιο.
Δε "φτύνω" όμως τους άλλους.
Λυπάμαι που το ακούω αυτό.
Ευχαριστώ.
Είναι αλήθεια ότι είμαι, ενδεχομένως, περισσότερο από ό,τι συνήθως στα άκρα...
αλλά πώς θα αισθανόσασταν εσείς αν παίρνατε ένα αντίγραφο...
του "Αμερικανός Ψυχολόγος" και βλέπατε ότι δέχεστε επίθεση...
από ένα άρθρο, με τίτλο: "Μερικές σκέψεις για τη δεοντολογία στην έρευνα...
Μια απάντηση στην Συμπεριφοριστική
Μελέτη του Μίλγκραμ για την συμπεριφορά της υπακοής";
Οι ψυχίατροι, και πολλοί από σας σ'αυτή την αίθουσα...
προβλέψατε ότι μόνο ένα άτομο στα χίλια...
θα συνέχιζε να προκαλεί τα σοκ...
μια εκτίμηση, που ήταν κατά πολύ λανθασμένη.
Άρα, ό,τι συνέβη στο εργαστήριο ανακαλύφθηκε δεν σχεδιάστηκε.
Όμως εσείς περιμένατε, ξέρατε ότι θα ανησυχούσατε κάποιους ανθρώπους.
Το στρες, για παράδειγμα...
ήταν μέρος αυτού.
Ακραίο στρες.
Κάθε πείραμα είναι μια κατάσταση όπου το τέλος είναι άγνωστο...
απροσδιόριστο, κάτι που μπορεί να αποτύχει.
Η απροσδιοριστία είναι μέρος του ενθουσιασμού.
Η ηθική. Το "υπόγειο ρεύμα" της ηθικής.
Θέλω να κάνω μια ερώτηση, μια σειρά ερωτήσεων...
σχετικά με την ψυχολογική λειτουργία της υπακοής. Τις συνθήκες...
που τη διαμορφώνουν, τους μηχανισμούς άμυνας που αυτή συνεπάγεται.
Τις συναισθηματικές δυνάμεις που κρατούν ένα άτομο στην υπακοή.
Ως κάποιος με αξιώσεις σαν ηθικός εκπαιδευτής...
επιτρέψτε μου να προτείνω ότι η επιστήμη πρέπει να ενισχύει την ηθική προσωπικότητά μας...
και όχι να τη μειώνει.
Αναγκάσατε ανθρώπους να βασανίσουν άλλους ανθρώπους.
- Όχι. - Για να δείτε αν...
Όχι, όχι, όχι... Αυτό είναι κάτι ξένο προς εμένα.
Κανείς δεν αναγκάστηκε, εντάξει;
Ο πειραματιστής είπε στο "υποκείμενο" να εκτελέσει μια ενέργεια.
Αυτό που συνέβη ανάμεσα στην εντολή και στην έκβαση...
είναι το άτομο.
Με συνείδηση και θέληση, το οποίο μπορούσε είτε να υπακούσει ή να παρακούσει.
Δε βλέπω πώς μπορείτε σοβαρά να εξισώνετε τη θυματοποίηση...
σε μια απάτη μέσα σε ένα εργαστήριο, με την εκούσια συμμετοχή...
σε μαζική δολοφονία.
"Θυματοποίηση"; Κοιτάξτε...
Όταν τα πειράματα ολοκληρώθηκαν...
σε όλα τα "υποκείμενα" στάλθηκε αυτό το ερωτηματολόγιο.
Εδώ είναι μερικά παραδείγματα.
84 τοις εκατό είπαν ότι ήταν ευτυχείς που πήραν μέρος στο πείραμα.
15 τοις εκατό ανέφεραν ουδέτερα συναισθήματα.
1,3 τοις εκατό ανέφεραν αρνητικά συναισθήματα.
1.3 τοις εκατό.
Τα τέσσερα πέμπτα θεωρούν ότι περισσότερα πειράματα, αυτού του είδους...
θα πρέπει να διεξαχθούν, και 74 τοις εκατό είπαν...
ότι έμαθαν κάτι, προσωπικής σημασίας, για τον εαυτό τους...
και για τις συνθήκες που διαμορφώνουν τις ανθρώπινης πράξεις.
Ένα χρόνο μετά τη μελέτη, ένας ψυχίατρος, ο Δρ. Πολ Εράρα...
προσελήφθη για να συναντηθεί με "υποκείμενα" που ενδέχεται να είχαν υποστεί...
πιθανές αρνητικές συνέπειες.
Αυτό δεν είναι ακόμα ένα πείραμα. Δεν υπάρχει κανένα τέχνασμα εδώ.
Καταλαβαίνω γιατί μπορεί να έχετε αμφιβολίες.
- Μάλιστα. - Μάλιστα.
Αυτή είναι μια ενημερωτική σύσκεψη.
Είμαστε εδώ, για να αξιολογήσουμε τα επακόλουθα.
Λοιπόν, πείτε μας πώς νιώθετε.
Θα ήθελα να μάθω ποιος είναι ο σκοπός.
Για να μάθουμε κάτι για την ανθρώπινη φύση.
Αυτός ήταν ο στόχος.
Καθηγητά Μίλγκραμ;
Ελπίζω να... Ειλικρινά, ελπίζω να... Βασικά...
ότι δεν έχετε την αίσθηση ότι θα ήταν καλύτερα να μην ήσασταν...
μέρος αυτού του πειράματος.
Είναι μια ενδιαφέρουσα εμπειρία ζωής.
Δε θέλω να πληγώσω κανέναν...
και δεν μπορώ να καταλάβω τον εαυτό μου να πηγαίνει μέχρι τέλους.
Με άφησε με ενοχές.
Δε θα πίναμε και καφέ;
Το είπα στο σύζυγό μου. Ξέρω ότι δεν έπρεπε.
Όμως, δεν κάνω ό,τι μου λένε.
Μου είπε, ότι εκείνος δε θα έκανε τα σοκ.
Θα είχε αρνηθεί.
Εγώ ήθελα να κλάψω, αλλά άρχισα να γελάω.
- Νομίζω ότι εγώ έκανα και τα δύο. - Εγώ ήμουν αρκετά τρομαγμένη...
και έτρεμα και...
Εγώ πραγματικά προσπάθησα να απομνημονεύσω τα ζευγάρια λέξεων...
έτσι ώστε αν τα άλλαζαν...
να μην κάνω αυτά τα σοκ.
Υπάρχει μια τάση να πιστεύεται, πως ό,τι κάνει ένα άτομο...
οφείλεται στα συναισθήματα ή τις ιδέες του ίδιου του ατόμου.
Δεν ήπιατε καφέ. Θέλετε καφέ;
- Ναι. - Γάλα; Ζάχαρη;
- Εγώ θέλω δυο ζάχαρες. - Και απ'τα δύο, παρακαλώ.
Ναι, ευχαριστώ.
Αλλά, μερικές φορές, οι ενέργειες ενός ατόμου εξαρτώνται εξίσου...
απ'την κατάσταση στην οποία βρίσκεσαι ο ίδιος.
Και, σε αυτή την περίπτωση, η δύναμη της κατάστασης υπερνίκησε...
την προσωπική σας δύναμη.
Είμαι ένα άτομο με κατανόηση.
Είμαι ένα έξυπνο άτομο. Αν μου πεις την αλήθεια...
και θα συνεργαστώ με χαρά, ακόμα κι αν πρόκειται για μια "πικρή" αλήθεια...
όμως μη μου πεις ψέματα.
Ο σκοπός ήταν να πάμε πιο μπροστά απ'την επιστήμη...
να μάθουμε κάτι.
Ίσως να ήταν καλύτερα να μην κάνετε αυτού του είδους τα πειράματα...
αν έπρεπε να εξαπατήσετε.
Κοιτάξτε. Μπορείτε να εξαπατήσετε άλλους ανθρώπους, αλλά μην εξαπατήσετε εμένα.
Κάναμε μισή ντουζίνα συνεδρίες με τον Εράρα...
και προσκαλέσαμε "υποκείμενα". Οι συναντήσεις ήταν σποραδικές...
και ήταν γεμάτες σύγχυση και παράπονα, αλλά καταλήξαμε...
ότι κανείς δεν έδειχνε σημάδια βλάβης...
κανείς δεν είχε τραυματιστεί.
- Στάνλι; - Τομ Σάνον.
Ο Toμ έκανε την καλωδίωση για τη γεννήτρια των σοκ.
- Στο Yale. Το "κουτί με τα σοκ". - Χαίρω πολύ.
- Από δω η Σάσα. - Κι από δω η Μισέλ.
Λυπήθηκα που έμαθα για τον Jim McDonough. Πέθανε στα 49 του.
Αυτά που έλεγε για την καρδιά του δεν ήταν πλάκα.
Ναι, το ξέρω. Έπαθε καρδιακή προσβολή, ενώ έτρωγε πρωινό.
Είχε 9 παιδιά.
Λυπηρό... Ίσως να μην έπρεπε να φέρνει κανείς ένα "τσούρμο" παιδιά...
στον κόσμο... Χωρίς παρεξήγηση...
Μας πάει στο Παρίσι.
Είναι το πρώτο ταξίδι της. Θα εγκαινιάσει το διαβατήριό της.
- Τέλεια. - Η Σάσα πιστεύει ότι χρειάζομαι διακοπές.
Ναι. Άκουσα ότι σε "πελέκησαν" πολύ...
- για εκείνα τα αποτελέσματα. - Πάει να γίνει μόνιμος.
Οι άνθρωποι, πολλές φορές, γίνονται επιθετικοί, αλλά όλα θα πάνε καλά.
Πρέπει να τελειώσεις και το βιβλίο σου, τώρα.
"Δημοσίευσε αλλιώς χάθηκες", σωστά;
Στην πραγματικότητα, έχω αποπροσανατολιστεί...
δουλεύοντας πάνω σε ένα μικρό παγκόσμιο πρόβλημα.
Για το "Μικρό Παγκόσμιο Πρόβλημα",
εμείς ζητήσαμε από ανθρώπους στο Κάνσας και την Όμαχα...
να ταχυδρομήσουν ένα πακέτο σε ένα άτομο στο Σάρον, της Μασαχουσέτης.
Οι οδηγίες είναι απλές.
Υπάρχει ένα "άτομο-στόχος".
Σε αυτήν την περίπτωση ένας χρηματιστής, ο Τζέικομπς, στο Σάρον, της Μασαχουσέτης.
Υποθέτοντας ότι δεν γνωρίζουν αυτό το άτομο, ζητείται απ'τους ανθρώπους να ταχυδρομήσουν...
τον φάκελο σε κάποιον που μπορεί να τον ξέρει.
Μπορούν να τον στείλουν σε έναν φίλο, έναν συγγενή ή έναν απλό γνωστό...
όμως πρέπει να το στείλουν, κι αυτό είναι "κλειδί" για ένα άτομο...
του οποίου γνωρίζουν μόνο το μικρό όνομα. Υπάρχει ένα "ρόστερ" να συμπληρωθεί...
και μια σειρά καρτ-ποστάλ να ταχυδρομηθούν πίσω...
στο Χάρβαρντ, για να παρακολουθηθεί η διαδικασία.
Αν θα δουλέψει; Δε γνωρίζουμε.
Μια γυναίκα στην Όμαχα στέλνει τον φάκελο σε μια φίλη απ'το Γυμνάσιο...
μια τραπεζική υπάλληλο, στο Συμβούλιο Bluff, της Αϊόβα.
Το στέλνει σε έναν άντρα στο Μπελμόντ, της Μασαχουσέτης, έναν εκδότη...
που το στέλνει σε έναν βυρσοδέψη, στο Σάρον, ο βυρσοδέψης το στέλνει...
στον γαμπρό του, έναν εργάτη μετάλλου, επίσης, στο Σάρον...
ο οποίος το στέλνει σε έναν οδοντίατρο, ο οποίος το στέλνει σε έναν τυπογράφο...
ο οποίος το στέλνει στον κύριο Τζέικομπς.
Επτά κρίκοι στην αλυσίδα.
Η μέση αλυσίδα, στην πραγματικότητα, περιλαμβάνει 5,5 συνδέσεις.
Δηλαδή, έχουμε καθορίσει ότι λιγότεροι από έξι βαθμοί διαχωρισμού...
υπάρχουν ανάμεσα σε σας και αρκετά εκατομμύρια ξένους...
που μπορεί ή δεν μπορεί να συναντήσετε στη διάρκεια της ζωής σας.
Όταν κατανοήσουμε τη δομή αυτής της παρούσας καθαρής επικοινωνίας...
μπορούμε να κατανοήσουμε περισσότερα...
για το "υλικό" της κοινωνίας.
Ίσως να μην είναι κατ'ανάγκην δικαιολογημένο...
αυτό το κοινό ανθρώπινο παράπονο.
Η αίσθηση ότι είμαστε όλοι αποκομμένοι, αποξενωμένοι και μόνοι.
Δε χρειάζεται να υπεισέλθω σε λεπτομέρειες, για να κρύψω τα πράγματα που θυμάμαι...
όταν ήμουν 16, στο Βουκουρέστι.
Τις δολοφονίες, τα βασανιστήρια, την τρομοκρατία.
Γιατί τα αναφέρεις αυτά, τώρα;
Είναι σχετικά.
Του άντρα αυτού μόλις του στέρησαν μια μόνιμη θέση στο Χάρβαρντ.
Επιθυμείς να δώσεις στην τραγωδία κάποια προοπτική.
Δεν είναι μόνο αυτό. Επειδή...
πήγαν τους ανθρώπους στο σφαγείο και τους κατέσφαξαν...
ζωντανούς.
Τους έκοψαν τις κοιλιές, λες και ήταν μοσχάρια.
Ένα 5χρονο αγόρι...
Και παρακολουθούσαν τα εντόσθια να χύνονται έξω, το αίμα να τρέχει...
και έγραφαν σημειώσεις και κάρφωναν έγγραφα στα πτώματα.
"Kosher."
Ο Σερτζ μου έκανε ένα μάθημα για...
Για την πραγματικότητα.
Για τα πογκρόμ, στη Ρουμανία, κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η "Σιδηρά Φρουρά"...
έβαζε φωτιά σε ανθρώπους και τους πετούσε από κτίρια.
Αυτός είναι ο "γοητευτικός μου τρόπος", για να πω ότι το έργο του συζύγου σας...
είναι πολύ σημαντικό...
και επίκαιρο.
Επειδή οι τεχνικές αλλάζουν, τα θύματα αλλάζουν...
αλλά παραμένει ένα ερώτημα. Πώς συμβαίνουν αυτά τα πράγματα;
Πώς θεσμοθετούνται;
Ο πόλεμος της Αλγερίας...
τα βασανιστήρια... Τα γνωρίζετε αυτά, στις Η.Π.Α.;
Ναι, φυσικά.
Θα πρέπει να κάνεις τα πειράματα για την υπακοή στην Ευρώπη, Στάνλι.
Στη Γαλλία, στη Γερμανία.
Να τα αναπαράγεις.
Θα είναι διαφορετικά;
- Δε νομίζω. - Και ποιος θα τα χρηματοδοτήσει;
Τα πειράματα είναι ανήθικα. Θυμάσαι;
Αν δεν έχεις μονιμότητα, δεν έχεις χρηματοδότηση.
Και τα IRB; Τα IRB, ναι...
βασικά δεν μπορείς να κάνεις αυτά τα πειράματα χωρίς να υποβάλεις...
κάτι, στο Διοικητικό Συμβούλιο Εσωτερικής Κριτικής.
Θα τελειώσει το βιβλίο του και μετά ο Στάνλι θέλει να προχωρήσει...
απ'τα πειράματα υπακοής και γιατί όχι;
Κοιτάς κάτω από έναν βράχο, άσχημα πράγματα βγαίνουν σέρνοντας...
και πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε.
Τα άλλα σου πειράματα, τα γράμματα, οι χάρτες...
έξυπνα, ελπιδοφόρα...
αλλά πρέπει να ξαναγυρίσεις στα πειράματα υπακοής.
Ναι, πρέπει.
Ναι, Στάνλι. Δεν έχεις άλλη επιλογή.
Η καινούρια μου δουλειά στο Πανεπιστήμιο City, της Νέας Υόρκης...
περιλαμβάνει αύξηση στις αποδοχές και πλήρες ωράριο Καθηγητή.
Είμαι επικεφαλής του τμήματος κοινωνικής ψυχολογίας.
Το Πανεπιστήμιο City της Νέας Υόρκης είναι ένα σημαντικό "εργαστήριο"...
για την έρευνα και την εκπαίδευση των μεταπτυχιακών φοιτητών...
στην κοινωνική ψυχολογία.
Αυτό είναι από το φυλλάδιο CUNY.
Εγώ το έγραψα.
Η Σάσα βρήκε ένα διαμέρισμα για μας, στο Riverdale...
με μια υπέροχη θέα του Hudson. Ο Μαρκ γεννήθηκε το 1967.
Σχεδόν δε θυμάται καθόλου το Κέιμπριτζ.
Ακόμα, ή ειδικά όταν τίποτα αποφασιστικό δε συμβαίνει...
ο χρόνος αρνείται να παραμείνει ακίνητος.
Περπατώ μέχρι τον σταθμό, κάθε πρωί...
και παίρνω το τρένο για την πόλη.
Απολαμβάνω τη ρουτίνα.
Σημερινή εργασία... Μπείτε σε ένα τοπικό λεωφορείο...
και στη συνέχεια με το λεωφορείο σε κίνηση και αρκετά δυνατά...
για να ακουστείτε απ'τους συνεπιβάτες...
τραγουδήστε το αγαπημένο σας τραγούδι.
Οποιοδήποτε τραγούδι θέλουμε;
Αν ξέρετε τα λόγια και μπορείτε να το τραγουδήσετε δυνατά...
και καθαρά. Μπείτε σε ζευγάρια.
Κρατήστε σημειώσεις και μετά αλλάξτε ρόλους.
Μπορεί να πείτε: "Και τι έγινε;
Να τραγουδήσω ένα τραγούδι; Ο καθένας μπορεί να το κάνει αυτό."
Ή: "Δεν είμαι υποχρεωμένος να το κάνω αυτό...
είμαι ένα άτομο, δεν είμαι κομφορμιστής."
"Αυτό είναι ανόητο...
Δεν αλλάζει ο κόσμος, αν τραγουδήσω ένα τραγούδι."
Η απάντησή μου σε σας είναι απλά αυτή:
Μπείτε μέσα στο λεωφορείο και τραγουδήστε.
Πηγαίνετε, τώρα. Ελάτε.
Δεν σιγοτραγουδάμε.
Ο επόμενος καλεσμένος μου, είναι καθηγητής Ψυχολογίας...
στο Κέντρο Αποφοίτων...
στο Πανεπιστήμιο City, της Νέας Υόρκης.
Έχει γράψει ένα συναρπαστικό βιβλίο, ένα "ενοχλητικό" βιβλίο...
"Υπακοή στην εξουσία. Μια πειραματική άποψη."
Μόλις κυκλοφόρησε.
Παρακαλώ καλωσορίστε έναν πολύ δημιουργικό, πολύ αμφιλεγόμενο...
κοινωνικό ψυχολόγο, τον Στάνλι Μίλγκραμ.
Τον Δόκτωρ Μίλγκραμ.
Τα "υποκείμενά" σας, λοιπόν, πίστευαν ότι τα σοκ ήταν αληθινά...
ότι έκαναν σοκ των 450 βολτ...
το 65 % απ'αυτούς.
Αλλά δεν ήταν ιδιαίτερα επιθετικοί ή σαδιστές άνθρωποι.
Ήταν ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του μέσο...
Αμερικανού πολίτη, που ζει μέσα στο φάσμα του Πανεπιστημίου Yale.
Σκέφτηκα, ναι... Να κάναμε το πείραμα στο New Haven...
και θα υπήρχε πολύ περιορισμένη υπακοή...
και τότε να αναπαράγουμε το πείραμα, ας πούμε, στο Βερολίνο...
και να βρούμε το ρυθμό της υπακοής πολύ υψηλότερο.
Κάνατε οικονομία στα αεροπορικά εισιτήρια, ε;
Λοιπόν, για να το καταλάβω...
Κάνατε το πείραμα, στις αρχές της δεκαετίας του'60;
Και τώρα είμαστε στο 1974...
και το βιβλίο σας είναι σαν καινούριες ειδήσεις.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Οι άνθρωποι δεν έχουν τους τρόπους να αντισταθούν στην εξουσία.
Αυτό μας διδάσκει το πείραμα.
Όμως, οι άνθρωποι δε θέλουν να το ακούσουν. Το πείραμα εξηγεί...
ένα είδος ελαττώματος στην κοινωνική σκέψη.
Μια αποδυνάμωση, μια αναστολή της ηθικής αξίας.
Τι θα λέγατε στους επικριτές σας...
που επιμένουν ότι η ηθική "έκπτωση" είναι δική σας;
Ένας από αυτούς αναφέρει ότι διεξήχθησαν με εξαιρετικά ανάλγητο και δόλιο τρόπο...
αυτά τα πειράματα."
Ένας άλλος τα αποκαλεί "ηθικά απεχθή, χυδαία"...
λέει, επίσης, ότι "η θέση του Μίλγκραμ είναι στο άλλο άκρο της μηχανής του σοκ."
Υπάρχει σίγουρα μια ορισμένη "Καφκαφική" ποιότητα...
- στα πειράματα. - "Καφκαφική";
Τα πειράματα με δίδαξαν κάτι για...
για την πλαστικότητα της ανθρώπινης φύσης.
Όχι για την κακία, ούτε για την επιθετικότητα...
αλλά για ένα ορισμένο είδος πλαστικότητας.
Το 65 % των εθελοντών ήταν υπάκουοι.
Αυτό άφηνε ένα 35 τοις εκατό που αναγνώριζε μια ηθική παράβαση...
αναλάμβανε την ευθύνη για τις ενέργειές του και αντιστεκόταν.
Δεν υπάρχει μόνιμη βλάβη των ιστών.
Αυτή είναι η δική σου άποψη. Αν δε θέλει να συνεχίσει...
εγώ παίρνω εντολές απ'αυτόν.
Το πείραμα απαιτεί να συνεχίσεις.
Δεν έχεις καμιά άλλη επιλογή.
Αν ήμασταν στη Ρωσία, ίσως... Όχι, όμως, στην Αμερική.
Αλλά η υπακοή, η συμμόρφωση, ήταν πιο συχνές.
Λες στον εαυτό σου: "Δε θα το έκανα αυτό. Δε θα το έκανα ποτέ αυτό."
Αλλά, τότε, τι είπε ο Μοντέν;
"Είμαστε διπλοί μέσα μας. Αυτό που πιστεύουμε δεν το πιστεύουμε...
και δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτό που καταδικάζουμε."
Άλλο ένα απ'τα πειράματά μου.
Ο Χανκ, ένας τελειόφοιτος φοιτητής του CUNY...
ήταν το διορισμένο "κρυσταλλικό πλήθος" που κοιτάζει επάνω...
σε ένα σταθερό σημείο στο χώρο...
κοιτάζει ένα ανύπαρκτο "κάτι".
Καθώς πολλαπλασιάζεις τους "συνεργούς"...
τους ανθρώπους που κοιτούν πάνω...
ο αριθμός των ανθρώπων που θα σταματήσουν και θα κοιτάξουν...
αυξάνεται ραγδαία.
Εν τω μεταξύ, η "Υπακοή στην Εξουσία" μεταφράζεται...
σε οκτώ γλώσσες και είναι υποψήφιο για εθνικό βραβείο βιβλίου.
24 Οκτωβρίου, 1974, 4: 25 μ.μ...
Η Σίλα Τζάρκο... Σ-Ι-Λ-...
Ξέρω να το γράψω, Στάνλι.
που δούλεψε στο πρότζεκτ "Διανοητικοί Χάρτες", έρχεται...
και μου λέει ότι έγιναν λάθη στο χάρτη της γειτονιάς...
που, όμως, έχει ήδη αναπαραχθεί σε περίπου 500 αντίτυπα.
Το πρόσωπό της έχει την έκφραση...
ότι το γνωρίζει αυτό, λόγω της ιδιότητάς της ως βοηθός έρευνας.
Τα μάτια μου είναι πραγματικά τόσο κοντά το ένα με το άλλο;
Σε γενικές γραμμές, τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες είναι εξαιρετικά επικριτικοί...
όταν κοιτάζουν φωτογραφίες τους.
Ο παράγοντας της ματαιοδοξίας είναι τεράστιος...
όταν οι άνθρωποι κρίνουν τη δική τους εικόνα.
Ανησυχείς ποτέ ότι όλα είναι κάπως...
μάταια και ότι η δουλειά σου...
όλα όσα κάνεις...
είναι απλά ένα "πυροτέχνημα";
Η αλήθεια είναι ότι έχεις επενδύσει στην ιδέα της εξουσίας...
και λατρεύεις να μας το "πετάς" συνέχεια πάνω μας.
Σε μένα, στους άλλους φοιτητές, ακόμα και στη σύζυγό σου.
Σε μένα;
Ναι, και βέβαια.
Εγώ εργάζομαι εδώ, επειδή πληρώνομαι γι'αυτό...
και επειδή το βρίσκω και διασκεδαστικό.
Σίλα, τι έχεις πάθει;
Απλά συνέχισε να κάνεις ό,τι σου λέει...
Δεν τα πάω καλά με όλους τους φοιτητές μου.
Το "πυροτέχνημα";
Πόσοι άνθρωποι μπορούν να διαχειριστούν ακόμα κι αυτό;
Έχω κάνει μερικά ψυχολογικά πειράματα...
αλλά, μέσα στο μυαλό μου, θέλω ακόμα να γράψω...
ένα μεγάλο μιούζικαλ, για το Μπρόντγουέι.
4: 27 μ.μ... Ο Πολ Χόλαντερ, μαυρισμένος και αδυνατισμένος...
μας κάνει επίσκεψη. Μόλις ήρθε από Μασαχουσέτη.
Μαυρισμένος και αδυνατισμένος και δυστυχισμένος.
Λυπάμαι τόσο πολύ, Πολ.
Άλλος ένας γάμος πήγε "στράφι"...
- Θα'πρεπε να το περιμένω. - Κρίμα. Λυπάμαι.
Όμως, φαίνεσαι μια χαρά.
Το χειρότερο είναι ότι έχει σηκώσει ένα "Τείχος του Βερολίνου"...
ανάμεσα σε μένα και την κόρη μου.
Ωραίο γραφείο έχεις εδώ.
Δεν είναι και το Χάρβαρντ, αλλά ευχαριστώ.
Το Χάρβαρντ ποτέ δε θα σου έδινε ένα γραφείο τόσο καλό...
όσο αυτό, ούτε θα σου έβρισκε μια τόσο σαγηνευτική γραμματέα.
Απλά πηγαίνω εκεί που είναι η δουλειά.
Λοιπόν, δε θα μου τραβήξεις φωτογραφία;
Το σκέφτομαι.
Σου συμβαίνει ποτέ να αισθάνεσαι ανίκητος το ένα λεπτό...
και το επόμενο άχρηστος;
Ναι και όχι.
Η φωτογραφική μηχανή αρχίζει να προσελκύει το δικό της θέμα.
Δεν είναι πλέον μια παθητική εγγραφή, αλλά ενεργά...
προσελκύει τους ανθρώπους που καταγράφει.
Ο Στάνλι Μίλγκραμ;
Πώς μεγάλωσα έτσι;
Τι είναι το παράθεμα "Kierkegaard";
"Η ζωή μπορεί πάντα να είναι...
μπορεί μόνο να κατανοηθεί αντίστροφα."
24 Οκτωβρίου, 1974, 4: 29 μ.μ...
Συνομιλία με τον Πολ Χόλαντερ, που διακόπτεται από την άφιξη...
ενός αγγελιαφόρου, που φέρνει, επιτέλους...
τη γερμανική έκδοση του "Υπακοή στην Εξουσία".
Με ένα άξεστο συρματόπλεγμα για εξώφυλλο...
Θεέ μου!
- Πώς σε λένε; - Τόμας Σάιν.
Σε πειράζει να λάβεις μέρος στο πείραμά μου;
Εξαρτάται.
Απλά μια φωτογραφία θέλει να σου βγάλει. Όλοι το κάνουν.
- Εντάξει. Χρειάζομαι μια υπογραφή. - Ναι.
Ενδιαφέρεται για τη αναγνωρισμένη δύναμη...
των φωτογραφιών.
Εντάξει.
"Η ζωή μπορεί μόνο να κατανοηθεί αντίστροφα...
αλλά πρέπει να τη ζει κανείς προς τα μπρος."
Περίπου την ίδια εποχή, δούλευα, επίσης...
το "Γνωστός Άγνωστος".
Τραβάμε φωτογραφίες, των τακτικών επιβατών, στην αποβάθρα του τρένου.
Σε κάθε φιγούρα στις φωτογραφίες δίδεται ένας αριθμός.
Οι φωτογραφίες είναι διπλές...
και μια εβδομάδα αργότερα οι μαθητές ακολουθούν.
Γεια σας. Είμαι φοιτήτρια, στο CUNY.
Θα θέλατε να συμπληρώσετε αυτό το ερωτηματολόγιο;
- Εντάξει. - Επίσης...
αναγνωρίζετε κανέναν απ'αυτούς τους ανθρώπους;
Όχι.
- Εδώ; - Αυτός είμαι εγώ.
Ναι. Αναγνωρίζετε κανέναν άλλο;
Όχι ονομαστικά.
Οι περισσότεροι επιβάτες αναγνωρίζουν, κατά μέσο όρο, τέσσερα άτομα...
που βλέπουν, καθημερινά, αλλά δεν τους μιλούν ποτέ.
Είναι "γνωστοί άγνωστοι".
Μεταξύ αυτών είναι "κοινωνιομετρικά αστέρια".
Άτομα, που όχι μόνο αναγνωρίζουν...
αλλά και τα φαντασιώνονται.
Αναρωτιούνται τι είδους ζωή να ζουν αυτοί οι άγνωστοι...
πώς είναι οι δουλειές τους.
Κι αν συναντήσουν αυτό το άτομο, σε ένα άλλο μέρος...
ή αν κάποια επείγουσα ανάγκη τους βγάλει απ'αυτή την ρουτίνα...
ίσως αρχίσουν και να μιλάνε σαν να γνωρίζονται.
Διδάσκω στο CUNY, και σας βλέπω εδώ πέρα όλη την ώρα...
και αναρωτιέμαι για τα πράγματα που βλέπετε.
Κι εμένα μου φαίνεστε γνωστός. Τι διδάσκετε;
Κοινωνική ψυχολογία. "Η πόλη της Νέας Υόρκης είναι ένα απέραντο εργαστήριο."
Δεν είχα ιδέα ότι ήσασταν Άγγλος. Είστε Άγγλος;
Ναι.
Αν υποθέσουμε ότι αυτή η προφορά είναι αληθινή...
- Σε έχω δει στην τηλεόραση. - "Καλή μέρα Αμερική".
- Το'ξερα ότι κάπου σας είχα ξαναδεί. - Βασανίζει ανθρώπους...
- με ηλεκτρικά σοκ. - Αυτό δεν είναι ακριβές.
Είναι πολύ αμφιλεγόμενος.
Έχετε διαβάσει το βιβλίο μου; Εσείς το έχετε διαβάσει;
Δεν έχω την ευκαιρία να διαβάζω όσο θα ήθελα.
Διάβασα την κριτική.
Υπήρξαν πολλές κριτικές.
Ήταν απ'τους "Times", σωστά; Δριμεία κριτική.
Ναι, ήταν δριμεία κριτική...
Ήταν υποψήφιο για βραβείο, αλλά, ναι... Ποιος νοιάζεται;
Γιατί να σε διαφωτίσω;
Τι;
Δε θέλω να σας θυμώσω, κυρία μου...
Καλή μέρα να έχετε, εντάξει;
Έιμπ, χάρηκα πολύ.
Εξεπλάγην όταν πρωτοδιάβασα γι'αυτό...
και για σένα στους "Times"...
και στη συνέχεια διάβασα το πρωτότυπο υλικό...
και τα επιστημονικά περιοδικά, και κάθισα και σκέφτηκα.
- Κάθισες και σκέφτηκες; - Ναι.
Και αυτή η σκέψη, "παρήγαγε" την ιδέα να κάνουμε κάτι για την τηλεόραση...
ενός, ας ελπίσουμε, υψηλού επιπέδου σόου...
ενός αξιοπρεπούς επιπέδου για ενήλικες, με θεραπεία, σε πλασματική μορφή...
το είδος των πειραμάτων που έχεις εκτελέσει και τα επακόλουθά τους.
Χρησιμοποιώντας αυτό ως εφαλτήριο για τους δικούς μου χαρακτήρες...
και τις εφευρέσεις, που έχουν σχέση με την ηθική κατάσταση.
Κράτησα αυτό.
Βλέπεις πόσο κίτρινο;
Σταν, συγγνώμη... Βοήθησέ με. Απλά αναρωτιόμουν.
Το όνομά σου, τι προέλευσης είναι;
Το "Μίλγκραμ" σημαίνει "ρόδι" στα Εβραϊκά.
Είναι το ένα απ'τα επτά φρούτα της Βίβλου. Είμαι Εβραίος...
αν αυτό ρωτάς.
Το μήλο είναι ένα άλλο, σωστά;
Σύκα, σταφύλια... Οι ελιές είναι φρούτα;
Εν πάση περιπτώσει, όταν επισημαίνεις τους παραλληλισμούς, τις συνδέσεις...
Hannah Arendt, "Η κοινοτοπία του κακού"...
τη σφαγή του Μάι Λάι, όλα αυτά...
βλέπω από πού προέρχεσαι.
Είμαι εδώ, επειδή μια σοβαρή κατάσταση βρίσκεται σε εκκρεμότητα...
όσον αφορά το δράμα που προτείνω.
"Playhouse 90, το σύστημα μετάδοσης της Columbia."
Το CBS.
Μισέλ, αγάπη μου... Καλά;
Γεια.
Έλεγα να βάλω λίγο παγωτό.
Όποτε είμαι ξύπνιος αργά, κάτι που συμβαίνει πολύ...
σκέφτομαι τον παππού σου.
- Τον Σαμ. - Ναι, έτσι τον έλεγαν.
Ναι.
Έχει πεθάνει.
Ακριβώς. Στον ύπνο του. Είναι ο καλύτερος τρόπος, λένε οι άνθρωποι...
επειδή δεν ξέρεις ότι σου συμβαίνει.
Γιατί πέθανε;
Είχε πρόβλημα με την καρδιά του.
Πέθανε πριν γεννηθείς...
πριν καν τον γνωρίσει η μητέρα σου.
Ήταν αρτοποιός και η σπεσιαλιτέ του ήταν οι τούρτες.
Δούλευε μέχρι πολύ αργά.
Απ'αυτόν το πήρα. Ίσως να το πάρεις κι εσύ από μένα.
Βασικά, υπάρχουν τρεις τύποι ανθρώπων...
Αυτό επιβεβαιώνει η έρευνά σου.
Είναι ο άνθρωπος που κάνει πράγματα να συμβαίνουν...
ο άνθρωπος που παρακολουθεί πράγματα να συμβαίνουν...
και ο άνθρωπος που λέει: "Τι συνέβη";
Σωστά;
Είμαι ένας δραματουργός, ήμουν σαφής. Δεν είμαι επιστήμονας.
Το έργο σου είναι ένα εφαλτήριο,
για να αποκαλυφθούν οι βασικές ανθρώπινες αλήθειες.
Θα πάρεις καλή αμοιβή. Ποιο είναι το πρόβλημα;
Δεν έχει να κάνει με τα λεφτά.
Με συγχωρείτε, είναι ανάγκη να σας μιλήσει πάλι.
Λέει ότι είναι επείγον.
Πες της να ηρεμήσει.
Με συγχωρείς.
Δρ. Στάνλι;
Ναι;
Ο κύριος Μπέλακ δε θα επιστρέψει στο γραφείο του, αυτό το απόγευμα.
Ορίστε;
Δε θα μπορέσει να σας μιλήσει άλλο, σήμερα.
Λέει, ότι μπορείτε να επισκεφθείτε το πλατό.
Εντάξει.
Δηλαδή του πούλησες τα δικαιώματα;
Όχι, όμως, είναι μια "γκρίζα περιοχή".
Μα είναι το δικό σου βιβλίο, η δική σου δουλειά, τα δικά σου πειράματα.
Ή το έκανες, ή το πούλησες ή δεν το πούλησες. Σωστά;
Κατά την άποψη του Νομικού τμήματος του Χάρπερ...
δεν έχουμε έναν ισχυρισμό που να μπορεί να υποστηριχθεί, όχι όσον αφορά στην...
παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, εξαιτίας του ότι το σόου είναι μυθοπλασία.
Τελειώσαμε μ'αυτό;
Μου έδωσαν μια αμοιβή για την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών.
Είναι αυτό αρκετό;
Ο πατέρας σου θα γίνει ένας φανταστικός χαρακτήρας.
- Γιατί; - Ναι, γιατί;
Και γιατί πρέπει να σε κάνουν "goy" (προσβλητική λέξη, στα Εβραϊκά);
Δεν έχει να κάνει με μένα. Εγώ είμαι απλά το εφαλτήριο.
- Γιατί; - Δεν ξέρω.
Κατάλαβα... Δηλαδή, δεν είχες καμιά επιλογή;
Θα μπορούσα να δώσω τα λεφτά πίσω, αλλά θα το κάνουν το σόου έτσι κι αλλιώς.
Γιατί δε δίνω τα λεφτά πίσω;
Θα δώσω τα λεφτά πίσω! Αυτή είναι μια καλή ιδέα!
Ξέρεις κάτι; Δε χρειάζεται να είσαι τόσο απότομος.
Δεν έρχονται απλά μέσα...
και τραβούν σαδιστικά αυτούς τους διακόπτες...
Έχουν μια εσωτερική πάλη, για να μην υπακούσουν.
Ο εσωτερικός πόνος τους είναι η απόδειξη γι'αυτό.
Στίβεν, αυτό που κάνεις είναι πολύ σημαντικό...
και μου αρέσει το σχέδιο. Είναι τολμηρό.
Και;
Προσέχω, κι αυτός είναι ο λόγος που έχω θητεία εδώ...
πολύ πριν οι μαύροι γίνουν δημοφιλείς.
Είναι δύσκολο. Πολύ δύσκολο.
Θα υπάρξει κριτική,
σε οτιδήποτε ανοίγει νέους ορίζοντες.
Υπάρχουν φορές, που η ζωή σου μοιάζει με μια κακή ταινία...
όμως τίποτα δε σε προετοιμάζει, όταν η ζωή σου...
γίνεται όντως μια "κακή ταινία"...
Εδώ είναι ο Δρ. Στίβεν Τέρνερ, Στίβεν-Στάνλι, Τέρνερ-Μίλγκραμ...
απ'το Πανεπιστήμιο Rutledge εργένης και Προτεστάντης...
τον ρόλο του παίζει ο Γουίλιαμ Σάτνερ...
4 χρόνια μετά το τελευταίο του επεισόδιο "Star Trek".
Ο Όσσι Ντέιβις παίζει το ρόλο του συνάδελφού του
και καλύτερού του φίλου.
Δεν πιστεύω να σκέφτεσαι...
να διδάξεις σε Πανεπιστήμιο.
Μπορεί να βρεθείς να διδάσκεις στη Σιβηρία.
Αυτό θα πρέπει να είναι κάπως παράξενο, για σένα.
Έχω κάνει αρκετές ταινίες, βασικά.
Ντοκιμαντέρ.
Νομίζω ότι ο Όσσι ίσως εννοούσε και αναρωτιόμουν κι εγώ...
αν έχεις έναν κολλητό φίλο, που να είναι...
ξέρεις... σαν αδερφός σου;
Θέλω να πω, αυτή η παράδοση του μαύρου κολλητού...
από πού προήλθε;
Εσύ δεν έχεις μαύρο κολλητό, Μπιλ;
Όχι. Εσύ έχεις;
Αυτός ο ήρωας δεν είμαι εγώ. Εγώ είμαι απλά ένα εφαλτήριο.
Το ξέρεις ότι εγώ έκανα το πρώτο διαφυλετικό φιλί...
στην ιστορία της Αμερικανικής τηλεόρασης;
Στο "Star Trek", είναι αλήθεια.
Φίλησα τον Νισέλ Νίκολς.
Αμφιλεγόμενο, αλλά το έκανες.
Το δίκτυο είχε αγχωθεί.
Επέμειναν να γυρίσουμε μια εναλλακτική εκδοχή...
αλλά, κατά τη διάρκεια του κοντινού, έκανα αυτό...
Πρώτη φορά, το 1968...
στην ιστορία της τηλεόρασης.
Έχω διαβάσει για τα πειράματά σου, Δόκτωρ.
Χρησιμοποίησες ποτέ μαύρους;
Ναι, φυσικά.
Και τα αποτελέσματα;
Τα ίδια, με όλων των άλλων.
Περίπου 65 τοις εκατό συμβατό.
Δεν πίεσες ή απείλησες κανέναν, ε;
- Όχι. - Δε γύρισες το χέρι κανενός;
Δεν απείλησες κανέναν, με το όπλο στον κρόταφο;
Μου φέρνει στο νου όταν ήμουν 6 ή 7 χρονών...
που γύριζα σπίτι, απ'το σχολείο...
Δύο αστυνομικοί με φώναξαν, απ'το αυτοκίνητό τους.
"Έλα εδώ, μικρέ.
Έλα εδώ."
- Το έχω ακούσει αυτό; - Όχι.
Μου είπαν να μπω μέσα στο αμάξι...
και με πήγαν στο τμήμα.
Μετά, ο ένας από αυτούς πήρε ένα βάζο με σιρόπι ζαχαροκάλαμου...
και μου το έχυσε πάνω στο κεφάλι.
Και γέλασαν και οι δυο, λες και ήταν το πιο αστείο πράγμα του κόσμου.
Γέλασα κι εγώ.
Μετά, μου έδωσαν φιστίκια και με άφησαν να φύγω.
Πέρασαν 30 χρόνια πριν το πω σε κάποιον.
Πού ήταν αυτό, Όσσι; Νότια;
Δεν έχει σημασία το πού. Αυτό θέλω να πω.
Βλέπεις, δε χρειάζεται να πας στη Γερμανία...
για να μάθεις για την υπακοή στην εξουσία.
Αυτό είναι μέσα στο βιβλίο.
Συγκεκριμένα, είναι το 10ο κεφάλαιο...
στο οποίο πολύ λίγοι άνθρωποι φτάνουν.
Το Δέκατο Επίπεδο.
Η κατάσταση "agentic". (Η κατάσταση όπου δίνουμε τη δική μας ελεύθερη
βούληση, για να εξυπηρετήσουμε τις ανάγκες της κοινωνίας στο σύνολό της.)
Όταν η δημοκρατικά εγκατεστημένη εξουσία...
συγκρούεται με τη συνείδηση.
Η κοινοτοπία του κακού.
Εγώ δεν παίρνω την ευθύνη. Εσύ την παίρνεις;
Παίρνω την ευθύνη. Τώρα, μέτρησέ το αυτό σαν λάθος.
Καμιά απόκριση, μετράει σαν λάθος.
Εσύ τραβάς τον διακόπτη, γαμώτο... Εσύ τραβάς τον διακόπτη!
Κύριε Ντάλκουιστ, αυτή είναι δική σας δουλειά.
Όχι, δεν το κάνω.
Κανείς δεν μπορεί να μάθει τίποτα σαν κι αυτό!
Υπήρχε κάποτε εποχή, υποψιάζομαι, που άντρες και γυναίκες...
θα μπορούσαν να δώσουν μια πλήρως ανθρώπινη απάντηση,
σε κάθε κατάσταση.
Όταν ήμασταν πλήρως "απορροφημένοι" στον κόσμο, ως ανθρώπινα όντα.
Όμως, όλο και πιο συχνά, τώρα...
οι άνθρωποι δε βλέπουν την όλη κατάσταση...
αλλά μόνο ένα μικρό κομμάτι της.
Υπάρχει μια διαίρεση της εργασίας, και οι άνθρωποι κάνουν...
μικρές, στενές, εξειδικευμένες δουλειές.
Και δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε,
χωρίς κάποιου είδους κατεύθυνση από ψηλά.
Αυτή είναι η κατάσταση "agentic".
Τα άτομα υποκύπτουν στην εξουσία...
και με αυτό τον τρόπο αποξενώνονται απ'τις δικές τους πράξεις.
Κύριε Ντάλκουιστ, συμφωνήσατε με τους κανόνες.
Η κατάσταση "agentic" είναι "πολιτική καταστήματος".
Είναι: "Απλά, κάνω τη δουλειά μου".
Ή: "Αυτή δεν είναι δουλειά μου".
Ή: "Δε βγάζω εγώ τους κανόνες".
"Δεν το κάνουμε αυτό εδώ".
"Απλά, ακολουθώ εντολές." "Είναι ο νόμος."
Στην κατάσταση "agentic", το άτομο αυτοπροσδιορίζεται...
ως ένα μέσο, που ικανοποιεί τις επιθυμίες των άλλων.
Ένας στρατιώτης, μια νοσοκόμα, ο "διαχειριστής".
Ένας ηθοποιός.
Ένα εταιρικός υπάλληλος, ή ακόμη, ναι, ακαδημαϊκοί και καλλιτέχνες.
- Παρακαλώ, συνεχίστε. - Θεέ μου, Θεέ μου...
- Κύριε Ντάλκουιστ; - Σκάσε ένα λεπτό!
Ήρεμα!
Μπάσταρδε!
Ένα άτομο, έχει μια επιλογή.
Αυτός ή αυτή, επιλέγει να γίνει "agentic".
Αλλά τη στιγμή που θα αναλάβεις τον ρόλο...
είναι σχεδόν αδύνατον να κάνεις πίσω.
Λάθος.
195 βολτ.
"Χόρεψε."
Αφήστε με να βγω από δω! Αφήστε με!
Συνεχίστε, παρακαλώ.
Πάντα ρωτούσαμε...
"Υπάρχει κάτι, που θα μπορούσε να είχε πει ο άντρας...
που θα σε έκανε να σταματήσεις τα σοκ;"
Και όλοι λένε: "Όχι, δε νομίζω."
Σας είπα ότι έχω πρόβλημα με την καρδιά μου!
Μισέλ.
Κάθισε εδώ. Εντάξει;
Μπορούμε να έχουμε δύο ζεστές σοκολάτες;
- Θες σοκολάτα; - Ναι, παρακαλώ.
- Ζεστές σοκολάτες; - Ναι, ναι.
Θέλεις κάτι; Εντάξει. Είμαστε εντάξει.
Θέλω να μείνετε εδώ, στις θέσεις σας, εντάξει;
Λυπάμαι.
Θα μπορούσα να το πω χιλιάδες φορές και να το εννοώ κάθε φορά.
Μαρκ, κάτσε καλά στη θέση σου.
Πιαζέ.
Θυμάσαι όταν μετέφραζα τον Πιαζέ;
Είχα κολλήσει σε μια γραμμή, για την ανάπτυξη του παιδιού.
Είναι το συγκεκριμένο σημείο,
όπου το παιδί που μεγαλώνει είναι σε θέση...
να αναγνωρίζει ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτό
που υπάρχει και σ'αυτό που θα μπορούσε να υπάρχει.
Και σκέφτηκα ότι επιλέγουμε την πραγματικότητά μας...
όταν επιλέγουμε έναν άλλο άνθρωπο.
Τι σημαίνει αυτό;
Ο γάμος δεν είναι μια φαντασία.
Όχι, όχι, σωστά.
Σωστά.
Όμως, είναι μια επιλογή.
Πρέπει να ξέρεις, ότι σε επέλεξα.
Κάθε μέρα, σε επιλέγω.
1984.
Το 1984 ήταν μια σημαντική χρονιά για μένα.
Οι αμοιβές μου, απ'τις διαλέξεις,
αυξήθηκαν κατακόρυφα, μου ζητήθηκε να μιλήσω...
σε όλο τον κόσμο, για τα πειράματα υπακοής...
φυσικά, σε σχέση με το Προφητικό βιβλίο του Όργουελ.
Ένα βιβλίο που περιγράφει έναν κόσμο υπό ένα ολοκληρωτικό καθεστώς...
όπου οι άνθρωποι δεν είναι πολύ καλοί
στο να σκέφτονται για τους εαυτούς τους.
Ποιος μπορεί να το εξηγήσει;
Ποιος μπορεί να σου πει γιατί...
Οι ανόητοι, σου δίνουν λόγους...
οι σοφοί ποτέ δεν προσπαθούν.
Το 1984 ήταν, επίσης, η χρονιά που πέθανα.
Ήμουν 51.
Με συγχωρείτε. Πρέπει να δούμε έναν γιατρό, αμέσως.
Είναι ο Στάνλι Μίλγκραμ. Αυτή είναι η ταυτότητά μου.
Πιστεύω ότι παθαίνω την πέμπτη μου καρδιακή προσβολή.
Τον Δρ. Χάισεμπαντλ...
Αυτός με κούραρε, την τελευταία φορά.
Πρέπει να συμπληρώσετε αυτό.
Η προσωπικότητα "agentic".
Κανείς δεν ξέρει, πραγματικά, τι θα έκανε ή δε θα έκανε...
όταν παρουσιάζονται οι απαιτήσεις μιας συγκεκριμένης κατάστασης.
Το 2008, ένας καθηγητής στο Πανεπιστήμιο
της Σάντα Κλάρα αναπαρήγαγε...
τα πειράματα υπακοής και πήρε περίπου τα ίδια αποτελέσματα.
Πάνω από το 60 τοις εκατό των εθελοντών,
έκαναν σε άλλους πλήρη σοκ.
Το 2010, τα πειράματα αναπαρήχθησαν...
σε ένα Γαλλικό "ριάλιτι σόου" στην τηλεόραση...
"Le Jeu de la Mort", Το παιχνίδι του Θανάτου.
Τους συμμετέχοντες παρακίνησε να λάβουν μέρος ένα ζωντανό ακροατήριο.
Πάνω από 80 % έφτασαν μέχρι το τέλος.
Η Αλεξάντρα Μίλγκραμ, η Σάσα...
συνεχίζει να ζει στο διαμέρισμα που μοιραζόμασταν...
στο Riverdale. Τα παιδιά μας ζουν με τα παιδιά τους...
κοντά στη Βοστόνη και το Τορόντο.
Η Σάσα ποτέ δεν ξαναπαντρεύτηκε.
Τα πειράματα υπακοής αναφέρονται και συζητούνται...
σχεδόν σε κάθε εισαγωγικό σημείωμα
στα βιβλία ψυχολογίας σε όλο τον κόσμο.
Η ταινία μου, για την υπακοή, έχει προβληθεί...
σε κάθε τάξη, στο Westpoint.
Και οι μέθοδοι και τα αποτελέσματά μου
εξακολουθούν να αμφισβητούνται...
περιφρονούνται, καταρρίπττονται...
κι όμως, κάθε φορά που ένα νέο σκάνδαλο ξεσπάει έξω στον κόσμο...
με συστηματικές πράξεις βίας...
τα πειράματα υπακοής εισέρχονται εκ νέου στη συζήτηση...
για να επανασχεδιαστούν αναπάντητες ερωτήσεις.
Θα μπορούσατε να πείτε ότι είμαστε "μαριονέτες".
Αλλά πιστεύω ότι είμαστε μαριονέτες με αντίληψη...
με συνείδηση.
Μερικές φορές, μπορούμε να δούμε τα νήματα και, ίσως...
η συνείδησή μας να είναι το πρώτο βήμα για την απελευθέρωσή μας...
Απόδοση Διαλόγων: The Big Bad Wolf