H παγκόσμια οικονομική κρίση κόστισε σε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους...
τις οικονομίες τους, τις δουλειές τους και τα σπίτια τους.
Έτσι ακριβώς συνέβη...
ΙΣΛΑΝΔΙΑ
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: 320.000 κάτοικοι
ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ: 13 ΔΙΣ ΔΟΛΑΡΙΑ
ΤΡΑΠΕΖΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ: 100 ΔΙΣ ΔΟΛΑΡΙΑ
Η Ισλανδία είναι μια σταθερή δημοκρατία με υψηλό βιοτικό επίπεδο...
και μέχρι προσφάτως...
με πολύ χαμηλή ανεργία και πολύ χαμηλό δημόσιο χρέος.
Είχαμε την πλήρη υποδομή μιας σύγχρονης κοινωνίας:
καθαρή ενέργεια, παραγωγή τροφής,
ψαρότοπους με αναλογικό σύστημα διαχείρισής τους.
Καλό σύστημα υγείας και καλό σύστημα εκπαίδευσης,
καθαρό αέρα, όχι μεγάλη εγκληματικότητα,
Ένα καλό μέρος για οικογένειες...
Φτάσαμε σχεδόν στο "τέλος της Ιστορίας".
Αλλά το 2000 η Ισλανδική κυβέρνηση...
προέβη σε ευρεία απελευθέρωση της αγοράς...
κάτι που θα είχε καταστροφικές συνέπειες...
πρώτα για το περιβάλλον κι έπειτα για την οικονομία...
Ξεκίνησαν με το να επιτρέψουν...
σε πολυεθνικές εταιρείες όπως η Alcova...
να χτίσουν τεράστια εργοστάσια χύτευσης αλουμινίου...
και να εκμεταλλευτούν το Ισλανδικό φυσικό γεωθερμικό πεδίο...
και τις υδροηλεκτρικές ενεργειακές πηγές.
Πολλές από τις πιο όμορφες ορεινές περιοχές
με τα πιο εντυπωσιακά χρώματα είναι γεωθερμικές.
Κι έτσι όλα έχουν και τις συνέπειές τους.
Τον ίδιο καιρό η κυβέρνηση ιδιωτικοποίησε...
τις τρεις μεγαλύτερες τράπεζες της χώρας...
Το αποτέλεσμα ήταν ένα από τα πιο ξεκάθαρα πειράματα...
πάνω στην οικονομική απελευθέρωση της αγοράς...
...που έγινε ποτέ.
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2008
Οι οικονομολόγοι ανέλαβαν τα ηνία και...
λίγο-πολύ διέλυσαν τον τόπο.
Μέσα σε 5 χρόνια αυτές οι τρεις μικρές τράπεζες...
που ποτέ τους δεν δραστηριο- ποιήθηκαν εκτός Ισλανδίας...
δανείστηκαν 120 δις δολάρια...
δέκα φορές το μέγεθος της Ισλανδικής οικονομίας.
Οι τραπεζίτες κολυμπούσαν στο χρήμα
...αυτοί κι οι φίλοι τους.
Έγινε μια τεράστια φούσκα...
Οι μετοχές ανέβηκαν 9 φορές την αρχική τους αξία,
οι τιμές των σπιτιών υπερδιπλασιάστηκαν...
Η ισλανδική φούσκα έδωσε αφορμή σε ανθρώπους...
όπως ο Γιον Άσγκεϊρ Γιοχάνενσον.
Δανείστηκε δισεκατομμύρια από τις τράπεζες...
για να αγοράσει μια επιχείρηση λιανικής πώλησης σε ακριβή περιοχή του Λονδίνου.
Αγόρασε κι ένα ριγέ ιδιωτικό τζετ,
ένα γιωτ 40 εκατομμυρίων δολαρίων...
και μια σοφίτα στο Μανχάταν.
Οι εφημερίδες είχαν πάντοτε κάτι τίτλους όπως:
"Ο εκατομμυριούχος αυτός αγόρασε εκείνη την εταιρεία...
στο Ηνωμένο Βασίλειο ή τη Φινλανδία ή τη Γαλλία ή όπου αλλού".
Αντί να λένε ότι...
αυτός ο εκατομμυριούχος πήρε δάνειο δισεκατομμυρίων δολαρίων...
για να αγοράσει εκείνη την εταιρεία...
και το πήρε από την τράπεζά σας.
Οι τράπεζες εξέδωσαν χρηματιστηριακά προϊόντα...
και συμβούλευαν τους καταθέτες τους...
να αποσύρουν τα λεφτά τους και να τα τοποθετήσουν σ' αυτά τα προϊόντα.
Το σχέδιο Πόντσι χρειαζόταν το καθετί, ε;
Εταιρείες όπως η KPMG, που δρούσαν για λογαριασμό των Αμερικανών...
εξέτασαν λογιστικά τις Ισλανδικές τράπεζες και τις επενδυτικές εταιρείες
και δε βρήκαν κάτι το επιλήψιμο.
Και αμερικάνικοι οίκοι αξιολόγησης...
έλεγαν ότι η Ισλανδία ήταν υπέροχη.
Τον Φεβρουάριο του 2007...
οι οίκοι αξιολόγησης αποφάσισαν...
να αναβαθμίσουν τις τράπεζες...
στον υψηλότερο πιθανό επίπεδο, το AAA.
Tο πράγμα προχώρησε κι άλλο καθώς οι κυβερνητικοί εδώ...
συνταξίδευαν με τους τραπεζίτες σα να τους κάνανε διαφήμιση.
Όταν οι Ισλανδικές τράπεζες κατέρρευσαν στα τέλη του 2008...
η ανεργία τριπλασιάστηκε μέσα σε 6 μήνες.
Κανείς δεν έμεινε ανεπηρρέαστος στην Ισλανδία.
- Κι έτσι πολλοί χάσανε τις οικονομίες τους. - Ναι, αυτό είναι το θέμα.
Οι κυβερνητικές ρυθμιστικές αρχές...
που κανονικά θα έπρεπε να προστατεύουν τον Ισλανδικό λαό...
δεν έκαναν τίποτα.
Έχεις δυο δικηγόρους...
από μια ρυθμιστική αρχή που έρχονται σε μια τράπεζα...
για να συζητήσουν για κάποια θέματα.
Όταν πλησιάζουν στην τράπεζα...
θα δουν 19 μεγάλα τζιπ έξω από την τράπεζα...
και μπαίνοντας μέσα στην τράπεζα θα δουν...
19 δικηγόρους να κάθονται μπροστά σου...
πολύ καλά προετοιμασμένους,
έτοιμοι να καταρρίψουν κάθε επιχείρημά σου...
και αν τα πας πολύ καλά μ' αυτούς...
θα σου προσφέρουν και δουλειά.
Το ένα τρίτο των Ισλανδών οικονομικών ρυθμιστών...
πήγε να δουλέψει για τις τράπεζες.
Αλλά αυτό είναι διεθνές πρόβλημα.
Στη Νέα Υόρκη έχετε το ίδιο πρόβλημα, σωστά;
Πώς τα βρίσκετε τα εισοδήματα της Wall Street αυτόν τον καιρό;
Υπερβολικά.
Πωλ Βόκερ πρώην Πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας
Μου είπαν ότι είναι πολύ δύσκολο...
για το ΔΝΤ να ασκήσει κριτική στις Η.Π.Α.
Δε θα το'λεγα αυτό.
Ντομινίκ Στρος Καν Διευθυντής του ΔΝΤ
Λυπούυμαστε βαθιά που παραβιάσαμε τον νόμο των Η.Π.Α.
Είναι έκπληκτοι...
από την πόση κοκαΐνη παίρνουν οι χρηματιστές της Wall Street...
και πηγαίνουν μετά στη δουλειά τους την επόμενη μέρα.
Δεν ήξερα τι είναι τα Ασφάλιστρα Κινδύνου (CDS).
Είμαι λιγάκι παλιομοδίτης.
Τζωρτζ Σόρος Δισεκατομμυριούχος, επενδυτής φιλανθρωπιστής
Έχει εκφράσει ποτέ μετάνοια ο Λάρι Σάμερς;
Εγώ δεν είμαι εξομολόγος.
Μπάρνι Φρανκ Πρόεδρος της επιτροπής οικονομικού ελέγχου, γερουσιαστής
Η κυβέρνηση απλά κάνει σχέδια...
αυτό είναι το σχέδιο A, αυτό το B κι αυτό το Γ.
Είστε υπέρ του νομικού ελέγχου για τις αμοιβές των στελεχών;
Όχι.
Ντέιβιντ Μακ Κόρμικ, Γ.Γ. Οικονομικών επί κυβέρνησης Μπους
Είστε υπέρ...
του νόμου της αποζημίωσης στη βιομηχανία των οικονομικών υπηρεσιών;
Αν αυτές το αξίζουν, ναι, είμαι υπέρ.
- Πιστεύετε ότι το αξίζουν; - Πιστεύω ότι το αξίζουν.
Σκοτ Τάλμποτ, Αρχι-λομπίστας οικονομικών υπηρεσιών
Και βοηθάτε τους ανθρώπους να φέρουν τα πάνω-κάτω στον κόσμο αυτόν;
Μπορείτε να το πείτε κι αυτό.
Απέκτησαν τεράστια προσωπικά κέρδη εις βάρος του κοινού.
Άντριου Σενγκ, διευθύνων σύμβουλος στην Κινεζική Επιτροπή Τραπεζικού Ελέγχου
Όταν ξεκινάς να σκέφτεσαι...
ότι μπορείς να δημιουργήσεις κάτι από το τίποτα...
είναι πολύ δύσκολο να κάνεις πίσω.
Λι Χσιεν Λουνγκ, Πρωθυπουργός της Σιγκαπούρης
Με απασχολεί που πολλοί άνθρωποι...
θέλουν να γυρίσουν πίσω στην παλιά τους ζωή...
αυτήν που είχαν πριν την κρίση.
Κριστίν Λαγκάρντ Υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας
Έπαιρνα πολλά ανώνυμα e-mail από τραπεζίτες...
...που έλεγαν: "Μη με αναφέρεις,
...αλλά πραγματικά ανησυχώ".
Γκίλιαν Τετ, αρχισυντάκτρια των US Financial Times
Γιατί πιστεύετε ότι δε γίνεται...
...μια πιο συστηματική έρευνα;
Επειδή έτσι θα αποκαλυφθούν οι ένοχοι.
Νουριέλ Ρουμπινί, Οικονομολόγος
Πιστεύετε ότι η οικονομική σχολή του Columbia...
...αντιμετωπίζει πρόβλημα ασύμβατων ιδιοτήτων;
Δεν το νομίζω.
Γκλεν Χάμπαρντ οικονομικός σύμβουλος, νομικός σύμβουλος στην κυβέρνηση Μπους,
Έλιοτ Σπίτζερ, πρώην κυβερνήτης της Νέας Υόρκης πρώην εισαγγελέας Νέας Υόρκης
Οι ελεγκτικές αρχές δεν κάνανε τη δουλειά τους...
είχαν τη δύναμη να την κάνουν
σε κάθε υπόθεση που αναλάμβανα όταν ήμουν γενικός εισαγγελέας...
...απλά δεν το ήθελαν.
Το σαββατοκύριακο, η Lehman Brothers μια από τις πιο σεβαστές...
και πιο μεγάλες τράπεζες επενδύσεων, αναγκάστηκε να κηρύξει πτώχευση...
και μια άλλη, η Merrill Lynch, αναγκάστηκε να βάλει πωλητήριο σήμερα.
- Συζητήσεις για την κρίση έχουν ξεκινήσει... - Τα διεθνή χρηματιστήρια...
έκαναν βουτιά προς τα κάτω σήμερα...
...δραματικές εξελίξεις για τους δύο γίγαντες της Wall Street...
Τον Σεπτέμβριο του 2008...
η πτώχευση της επενδυτικής τράπεζας Lehman Brothers στις Η.Π.Α...
και η κατάρρευση...
της παγκοσμίως μεγαλύτερης ασφαλιστικής εταιρείας AIG...
πυροδότησε την παγκόσμια οικονομική κρίση.
Ο φόβος έχει κυριεύσει ξαφνικά τις αγορές...
με τα ασιατικά χρηματιστήρια να πλήττονται...
Τα χρηματιστήρια έπεσαν...
κάνοντας τη μεγαλύτερη βουτιά στην ιστορία τους.
Οι τιμές των μετοχών συνέχισαν να κατρακυλούν...
ως επακόλουθο της κατάρρευσης της Lehman Brothers.
Το αποτέλεσμα ήταν η παγκόσμια ύφεση...
που κοστίζει δεκάδες τρισεκατομμύρια δολάρια...
άφησε 30 εκατομμύρια ανθρώπους στην ανεργία...
και διπλασίασε το εθνικό χρέος των Η.Π.Α.
Νουριέλ Ρουμπινί: Αν δείτε πόσο κόστισε...
σε μετοχικά κεφάλαια, στον στεγαστικό τομέα...
και μετά στα εισοδήματα, στην εργασία...
15 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως...
θα μπορούσαν να καταλήξουν κάτω από το όριο της φτώχειας και πάλι.
Είναι μια απίστευτα ακριβή κρίση.
Η κρίση αυτή δεν ήταν ατύχημα.
Προέκυψε από μια ανεξέλεγκτη βιομηχανία.
Από τη δεκαετία του '80 η άνοδος του οικονομικού παράγοντα στις Η.Π.Α.
οδήγησε σε μια σειρά...
από αυξανόμενα σοβαρές οικονομικές κρίσεις.
Κάθε κρίση προκαλούσε περισσότερες ζημιές...
ενώ η οικονομική βιομηχανία αποκτούσε όλο και πιο πολλά λεφτά.
Μέρος 1ο Πώς φτάσαμε εδώ
Μετά τη Μεγάλη Ύφεση του 1929 οι Η.Π.Α...
πέρασαν 40 χρόνια οικονομικής ανάπτυξης...
χωρίς καμμιά οικονομική κρίση...
η οικονομική βιομηχανία ήταν επαρκώς ελεγχόμενη...
οι πιο πολλές τράπεζες ηταν τοπικές επιχειρήσεις...
και τους απαγορεύονταν να κερδοσκοπούν...
με τις οικονομίες των καταθετών.
Οι επενδυτικές τράπεζες...
που εμπλέκονταν με το χρηματιστήριο και με αγοραπωλησίες ομολόγων...
ήταν μικροί ιδιωτικοί συνεταιρισμοί.
Στις παραδοσιακές τράπεζες επενδύσεων...
στο συνεταιριστικό μοντέλο...
οι συνέταιροι βάζουν τα χρήματα...
και προφανώς οι συνέταιροι...
τα παρακολουθούν πολύ προσεκτικά.
Ήθελαν να περνάνε καλά...
αλλά δεν ήθελαν...
...να στοιχηματίζουν για το οτιδήποτε.
Ο Πωλ Βόλκερ υπηρέτησε στο Υπουργείο Οικονομικών...
κι ήταν ο Πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας...
από το 1979... ως το 1987.
Πριν γίνει μέλος της κυβέρνησης
ήταν οικονομικός αναλυτής..
...για την Chase Manhattan Bank.
Όταν έφυγα από την Chase και πήγα στο Οικονομικών το 1969...
νομίζω ότι το εισόδημά μου ήταν περίπου...
- ...45.000 δολάρια ετησίως. - 45.000 δολάρια ετησίως;
Η Morgan Stanley το 1972...
είχε περίπου 110 άτομα προσωπικό.
Μία έδρα και κεφάλαιο 12.000.000 δολαρίων.
Τώρα η Morgan Stanley έχει 50.000 εργαζόμενους...
και ένα κεφάλαιο πολλών δισεκατομμυρίων...
κι έχει γραφεία σε όλον τον κόσμο.
Τη δεκαετία του '80 η οικονομική βιομηχανία γιγαντώθηκε.
Οι τράπεζες επενδύσεων κρατικοποιήθηκαν...
και τους δόθηκε μεγάλη ποσότητα χρηματιστηριακού χρήματος.
Οι άνθρωποι της Wall Street άρχισαν να πλουτίζουν.
Είχα έναν φίλο που έκανε αγοραπωλησίες ομολόγων...
για τη Merill Lynch τη δεκαετία του '70.
Δούλευε ως οδηγός τρένου τη νύχτα.
Επειδή είχε τρία παιδιά...
και δε μπορούσε να τα συντηρήσει...
με ό,τι έβγαζε από τα ομόλογα.
Το 1986 έβγαλε εκατομμύρια δολάρια...
κι εγώ τότε νόμισα ότι ήταν λόγω της εξυπνάδας του.
Η σημαντικότερη αποστολή για το έθνος μας...
είναι το να αποκαταστήσει την οικονομική του ευημερία.
Το 1981 ο Πρόεδρος Ρόναλτ Ρήγκαν...
επέλεξε ως υπουργό Οικονομικών...
τον διοικητή της επενδυτικής τράπεζας Merrill Lynch...
...Ντόναλντ Ρήγκαν.
Ντόναλντ Ρήγκαν: Η Wall Street κι ο Πρόεδρος συμφωνούν.
Μίλησα με πολλούς ανθρώπους της Wall Street...
και θα σταθούν κι εκείνοι στο πλευρό του Προέδρου 100%.
Η κυβέρνηση του Ρήγκαν...
υποστηριζόμενη από οικονομολόγους και λομπίστες των οικονομικών...
ξεκίνησε μια περίοδο 30 ετών απελευθέρωσης της αγοράς.
Το 1982, η κυβέρνηση Ρήγκαν...
απελευθέρωσε εταιρείες καταθέσεων και δανείων...
επιτρέποντάς τους να κάνουν ριψοκίνδυνες επενδύσεις...
με τα χρήματα των καταθετών.
Μέχρι το τέλος της δεκαετίας...
εκατοντάδες εταιρείες καταθέσεων και δανείων πτώχευσαν.
Η κρίση αυτή κόστισε στους φορολογούμενους 124 δις δολάρια...
και σε πολλούς κόστισε τις οικονομίες μιας ζωής.
Ίσως είναι η πιο μεγάλη τραπεζική ληστεία στην ιστορία μας.
Χιλιάδες διοικητικά στελέχη εταιρειών καταθέσεων και δανείων...
κατέληξαν στη φυλακή με την κατηγορία της απιστίας έναντι των εταιρειών τους.
Μια από τις πιο ακραίες περιπτώσεις...
ήταν ο Τσαρλς Κήτινγκ.
Το 1985, όταν άνθρωποι της ρυθμιστικής αρχής...
άρχισαν να τον ανακρίνουν...
ο Κήτινγκ προσέλαβε έναν οικονομολόγο...
που λεγόταν Άλαν Γκρήνσπαν.
Σ' αυτό το γράμμα του προς τη ρυθμιστική αρχή...
ο Γκρήνσπαν επαινεί...
το έγκυρο σχέδιο του Κήτινγκ και την ικανότητά του...
κι είπε ότι δε βλέπει κανένα ρίσκο με το να επιτραπεί...
στον Κήτινγκ να επενδύσει τα χρήματα των πελατών του.
Ο Κήτινγκ σύμφωνα με αναφορά αντάμειψε τον Γκρήνσπαν με 40.000 δολάρια.
Ο Τσαρλς Κήτινγκ πήγε στη φυλακή λίγο πιο μετά.
Κι όσο για τον Άλαν Γκρήνσπαν...
ο Πρόεδρος Ρήγκαν τον διόρισε...
πρόεδρο της Αμερκανικής Κεντρικής Τράπεζας...
Της Ομοσπονδιακής Τράπεζας.
Ο Γκρήνσπαν ξαναδιορίστηκε στο πόστο αυτό...
από τους Προέδρους Κλίντον και Μπους τον νεώτερο.
Κατά τη διακυβέρνηση Κλίντον...
η απελευθέρωση της αγοράς συνεχίστηκε με τον Γκρήνσπαν.
Και με τον υπουργό Οικονομικών Ρόμπερτ Ρούμπιν,
τον πρώην διοικητή της επενδυτικής τράπεζας Goldman Sachs...
και τον Λάρι Σάμερς, καθηγητή οικονομικών στο Χάρβαρντ...
Ο οικονομικός παράγοντας της Wall Street όντας παντοδύναμος,
δρώντας παρασκηνιακά, και διαθέτοντας πολλά λεφτά...
αιχμαλώτισε το πολιτικό σύστημα βήμα-βήμα...
και τους Δημοκρατικούς και τους Ρεπουμπλικάνους.
Στα τέλη του '90...
ο οικονομικός παράγοντας είχε συγκεντρωθεί...
σε λίγες γιγαντιαίες επιχειρήσεις.
Κάθε μία από αυτές ήταν τόσο μεγάλη...
που μια αποτυχία τους θα απειλούσε όλο το σύστημα
Και η κυβέρνηση Κλίντον...
τις βοήθησε να μεγαλώσουν κι άλλο.
Το 1999 η Citicorp και η Travelers...
συγχωνεύτηκαν κάνοντας τη Citigroup...
τη μεγαλύτερη εταιρεία προσφοράς οικονομικών υπηρεσιών...
...στον κόσμο.
Η συγχώνευση παραβίασε τη νομοθετική πράξη Glass-Steagal...
έναν νόμο που ίσχυσε μετά τη Μεγάλη Ύφεση...
που παρεμπόδιζε τις τράπεζες να προβαίνουν σε ριψοκίνδυνες επενδύσεις...
με τα λεφτά των καταθετών.
Ήταν παράνομη η απόκτηση της Travelers.
Ο Γκρήνσπαν δεν είπε τίποτα.
Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα τού έδωσε ελευθερία κινήσεων...
...για ένα χρόνο κι έτσι ο νόμος πέρασε.
Το 1999 μετά από τις πιέσεις των Σάμερς και Ρούμπιν...
το Κονγκρέσο πέρασε τη νομοθετική πράξη "Glemm-Leach-Bliley"...
Γνωστή σε μερικούς ως "η νομοθετική πράξη για την ανάσα της Citigroup".
Καταργούσε την πράξη "Glass-Steagal"...
κι άνοιγε το δρόμο για μελλοντικές συγχωνεύσεις...
Ο Ρόμπερτ Ρούμπιν θα έβγαζε αργότερα 126 εκατoμμύρια δολάρια ως αντιπρόεδρος της Citigroup
Αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη για την ταινία αυτή.
Βίλεμ Μπούιτερ, Οικονομολόγος της Citigroup: Γιατί έχεις μεγάλες τράπεζες;
Επειδή οι τράπεζες θέλουν την εξουσία του μονοπωλίου...
επειδή οι τράπεζες θέλουν την παρασκηνιακή εξουσία,
επειδή οι τράπεζες ξέρουν πως όταν γίνεσαι πολύ μεγάλος...
θα κερδίσουν τις εγγυήσεις κάποιων.
Οι αγορές είναι από τη φύση τους ασταθείς...
ή τουλάχιστον, δυνητικά ασταθείς...
και η κατάλληλη μεταφορά είναι τα παλιά τάνκερ...
είναι πολύ μεγάλα και γι' αυτό...
πρέπει να τα χωρίσεις σε τμήματα...
για να εμποδίσεις τη διαρροή του πετρελαίου...
από το αναποδογύρισμα του πλοίου...
ο σχεδιασμός του πλοίου πρέπει να το λάβει αυτό στα υπόψη του
και μετά την Ύφεση...
η ρυθμιστική αρχή τέθηκε στην πραγματικότητα...
υπέρ αυτών των πολύ στεγανών τμημάτων...
και η απελευθέρωση της αγοράς οδήγησε...
στο τέλος αυτής της ιδέας.
Η επόμενη κρίση ήρθε στα τέλη του '90.
Οι επενδυτικές τράπεζες δημιούργησαν μια φούσκα σε μετοχές εταιρειών του internet
που οδηγήθηκαν σε ένα κραχ το 2001...
και το οποίο κόστισε 5 τρις δολάρια σε επενδυτικές απώλειες.
Η Επιτροπή Αξιών του Χρηματιστηρίου..
η ομοσπονδιακή αρχή που δημιουργήθηκε...
...κατά την ύφεση για τη ρύθμιση των τραπεζικών επενδύσεων...
...δεν έκανε τίποτα.
Μια και δεν είχε νόημα η ομοσπονδιακή πρωτοβουλία...
αφού δεν υπήρξε καν...
και με δεδομένη την αποτυχία της αυτορρύθμισης...
είναι απαραίτητο για κάποιους να παρέμβουν...
και να υιοθετήσουν την απαραίτητη προστασία.
Η έρευνα του Έλιοτ Σπίτζερ αποκάλυψε ότι...
οι επενδυτθκές τράπεζες είχαν προωθήσει...
εταιρείες του Ιnternet για τις οποίες ήξεραν ότι θα χρεωκοπήσουν.
Αναλυτές του Χρηματιστηρίου πληρώνονταν...
με βάση τον όγκο των δραστηριοτήτων που απέφεραν
και όσα είχαν πει δημοσίως...
διέφεραν αρκετά από όσα έλεγαν κατ' ιδίαν.
Η μετοχή της Infospace, που της αποδόθηκε η υψηλότερη δυνατή αξιολόγηση...
απορρίφθηκε από τους αναλυτές ως "σκουπίδι".
Η μετοχή της Excite... επίσης με υψηλή αξιολόγηση...
αποκαλέστηκε ως "σκατόπραμα".
Η γραμμή άμυνας που υιοθετήθηκε...
από πολλές επενδυτικές τράπεζες...
δεν ήταν το ότι "Φταίτε εσείς", ήταν το:
"Όλοι ασχολούνται μ' αυτά κι όλοι ξέρουν τι συμβαίνει...
"και γι' αυτό κανένας δεν πρέπει να δίνει βάση στις μέρες μας στους αναλυτές".
Το Δεκέμβριο του 2002 10 επενδυτικές τράπεζες...
έκλεισαν την υπόθεση με το συνολικό ποσό των 1,4 δις δολαρίων...
κι υποσχέθηκαν να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους.
Ο Σκοτ Τάλμποτ είναι ο αρχι-λομπίστας...
της ομάδας "Διάσκεψη για την παροχή οικονομικών υπηρεσιών"...
μιας από τις πιο δυνατές ομάδες στη Ουάσινγκτον...
και η οποία αντιπροσωπεύει σχεδόν όλες...
τις πιο μεγάλες οικονομικές εταιρείες στον κόσμο.
Δεν ανησυχείτε από το γεγονός...
ότι πολλές εταιρείες της ομάδας σας...
έχουν εμπλακεί σε δραστηριότητες υψηλής εγκληματικότητας;
- Γίνετε πιο σαφής. - Καλά...
Και κατά πρώτον, καμμιά εγκληματική δραστηριότητα...
...δεν είναι παραδεκτή, τελεία και παύλα.
Από τότε που άρχισε η απελευθέρωση της αγοράς...
οι μεγαλύτερες οικονομικές εταιρείες του κόσμου...
βρέθηκαν να ξεπλένουν βρώμικο χρήμα,
εξαπατώντας τους πελάτες τους και μαγειρεύοντας τα βιβλία τους...
...ξανά και ξανά.
JP MORGAN Δωροδόκησε κυβερνητικούς αξιωματούχους
RIGGS BANK Ξέπλυνε βρώμικο χρήμα για τον Χιλιανό δικτάτορα
CREDIT SUISSE Ξέπλυνε βρώμικο χρήμα για το Ιράν σε παραβίαση των νόμων των HΠΑ
Η Credit Suisse βοήθησε στη συγκέντρωση χρημάτων...
για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν...
και για τον Οργανισμό Αεροναυτικής Βιομηχανίας του Ιράν...
...ο οποίος κατασκεύασε βαλλιστικούς πυραύλους.
Κάθε πληροφορία που θα το ταυτοποιούσε...
...ως ιρανικό, θα αφαιρούνταν.
Στην τράπεζα επιβλήθηκε πρόστιμο 536 εκατομμυρίων δολαρίων.
Η Citibank βοήθησε να συγκεντρωθούν 1,5 εκατομμύρια δολάρια...
από το εμπόριο ναρκωτικών στο Μεξικό.
Σχολιάσατε ότι θα έπρεπε αυτή...
"να δώσει στο φως όλα τα έγγραφα που σχετίζονται με το λογαριασμό".
Το είπα αυτό αστειευόμενος...
...στα πρώιμα στάδια της υπόθεσης.
Δεν το έλεγα στα σοβαρά. (Άλμπερτ Μίζαν, Αντιπρόεδρος της Citibank)
Freddie Mac Tιμωρήθηκε με 125 εκατ. δολάρια για λογοστική απάτη
Μεταξύ 1998 και 2003
η Fannie Mae αύξησε τα κέρδη της...
για πάνω από 10 δις δολάρια.
Αυτές οι λογιστικές πράξεις είναι ιδιαίτερα περίπλοκες...
και απαιτούν διευκρινίσεις...
...για τις οποίες οι ειδικοί συχνά διαφωνούν.
Ο διοικητής της, Φράνκλι Ρέινς...
που ήταν διευθυντής προϋπολογισμού του Προέδρου Κλίντον,
αποκόμισε πάνω από 52 εκατομμύρια δολάρια ως μπόνους.
Όταν η UBS συνελήφθη...
να βοηθά πλούσιους Αμερικανούς να φοροδιαφεύγουν...
αυτή αρνήθηκε να συνεργαστεί με την κυβέρνηση των ΗΠΑ.
Είστε πρόθυμοι να μας δώσετε τα ονόματα;
Αν υπάρχει ένα πλαίσιο συμφωνίας...
Κανένα πλαίσιο!
Παραδεχτήκατε ότι συμμετείχατε σε μια απάτη.
CITIBANK, JP MORGAN, MERRIL LYNCH Βοήθησαν την ENRON να κρύψει την απάτη της
Αλλά ενώ η εταιρεία βρίσκεται ενώπιον άνευ προηγουμένου προστίμων...
...οι επενδυτικές τράπεζες...
δε χρειάζεται να παραδεχτούν ότι έκαναν κάπου λάθος.
Όταν είσαι πολύ μεγάλος και κάνεις συναλλαγές...
πάνω σε πολλά προϊόντα κι έχεις πολλούς πελάτες...
...λάθη συμβαίνουν.
Η βιομηχανία οικονομικών υπηρεσιών...
φαίνεται να αγγίζει την εγκληματικότητα, με τρόπο...
...ξέρετε, λίγο ιδιαίτερο.
Πότε ήταν η τελευταία φορά που...
η CISCO ή η Intel ή η Google ή η Apple ή η IBM, ξέρετε...
Συμφωνώ απόλυτα μαζί σας...
πάνω στο θέμα των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας έναντι των οικονομικών...
αλλά οι υψηλής τεχνολογίας είναι βασικά δημιουργικές επιχειρήσεις...
στις οποίες αποδίδεται αξία στην παραγωγή και τα έσοδα προκύπτουν...
όταν πράγματι δημιουργείς κάτι νέο και διαφορετικό.
Στις αρχές του '90...
η απελευθέρωση της αγοράς και η πρόοδος στην τεχνολογία...
οδήγησε σε μια έκρηξη πολύπλοκων οικονομικών προϊόντων...
που ονομάστηκαν "ΠΑΡΑΓΩΓΑ".
Οι οικονομολόγοι κι οι τραπεζίτες...
υποστήριζαν ότι έτσι το Χρηματιστήριο είναι πιο ασφαλές.
Αλλά έγινε το αντίθετο, το έκαναν ασταθές.
Από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου...
πολλοί πρώην φυσικοί και μαθηματικοί...
αποφάσισαν να εξασκήσουν τις ικανότητές τους...
όχι στην τεχνολογία του Ψυχρού Πολέμου...
...αλλά στο Χρηματιστήριο.
Και μαζί με τράπεζες επενδύσεων και κερδοσκοπικά κεφάλαια...
- Δημιούργησαν διαφορετικά όπλα; - Εντελώς.
Όπως είπε ο Γουώρεν Μπάφετ:
"Όπλα Μαζικής Καταστροφής".
Ελεγκτικές αρχές, πολιτικοί κι επιχειρηματίες...
δεν πήραν στα σοβαρά...
την απειλή αυτής της οικονομικής καινοτομίας...
...για τη σταθερότητα του οικονομικού συστήματος.
Με τη χρήση παραγώγων, οι τραπεζίτες...
μπορούσαν εικονικά να τζογάρουν στο οτιδήποτε.
Μπορούσαν να ποντάρουν στην άνοδο ή την πτώση των τιμών του πετρελαίου...
στη χρεοκοπία μιας εταιρείας, ακόμα και στον καιρό.
Στα τέλη του '90, τα παράγωγα...
αντιστοιχούσαν σε μια ανεξέλεγκτη αγορά ύψους 15 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το 1998 κάποιος προσπάθησε να ελέγξει την αγορά τους.
Η Μπρούκσλι Μπορν αποφοίτησε πρώτη από τη Νομική του Στάνφορντ..
κι ήταν η πρώτη γυναίκα...
που ήταν αρχισυντάκτρια της Μεγάλης Νομικής Επιθεώρησης.
Αφού ασκήθηκε στη λειτουργία των παραγώγων στο γραφείο Arnold & Porter...
η Μπορν διορίστηκε από τον Πρόεδρο Κλίντον...
ως πρόεδρος της Επιτροπής Αγαθών και Εμπορίου (CTFC)...
...η οποία επέβλεπε την αγορά παραγώγων.
Η Μπρούκσλι Μπορν με ρώτησε...
αν θα μπορούσα να δουλέψω μαζί της.
Αποφασίσαμε ότι αυτή ήταν μια σοβαρή,
και δυνητικά αποσταθεροποιητική αγορά.
Τον Μάιο του 1998, η CTFC...
εμφάνισε μια πρόταση για τον έλεγχο των παραγώγων.
Το υπουργείο Οικονομικών επί Κλίντον απάντησε άμεσα.
Έτυχε να πάω στο γραφείο της Μπρούκσλι...
και τότε μόλις είχε κατεβάσει το ακουστικό του τηλεφώνου της...
και αίμα έτρεχε από το πρόσωπό της.
Με κοίταξε και μου είπε:
"Ήταν ο Λάρι Σάμερς". Είχε 13 τραπεζίτες στο γραφείο του.
Της μίλησε με πολύ έξαλλο τρόπο.
Σα να της έλεγε να σταματήσει.
Οι τράπεζες ήταν τώρα στενά εξαρτημένες...
από τα έσοδα που προέκυπταν από τέτοιες δραστηριότητες...
κι αυτό οδήγησε σε μια τιτάνια μάχη...
για την άρση του ελέγχου αυτών των εργαλείων τους.
Πολύ σύντομα μετά το τηλεφώνημα του Σάμερς
ο Γκρήνσπαν, ο Ρούμπιν...
κι ο πρόεδρος της Επιτροπής Αξιών του Χρηματιστηρίου, Άρθουρ Λέβιτ...
προέβησαν σε μια από κοινού δήλωση αποδοκιμασίας της Μπορν...
και πρότειναν η νομοθεσία...
να αφήσει την αγορά παραγώγων μακριά από ρυθμίσεις.
Ο έλεγχος των συναλλαγών στην αγορά παραγώγων...
που είναι διαπραγματεύσιμες ιδιωτικώς από επαγελματίες...
...είναι αχρείαστος.
Δυστυχώς την απέρριψαν...
πρώτα η κυβέρνηση Κλίντον...
κι έπειτα και το Κονγκρέσο...
Το 2000 ο γερουσιαστής Φιλ Γκραμ ανέλαβε σημαντικό ρόλο...
και πέρασε ένα προσχέδιο νόμου...
που εξαιρούσε τα παράγωγα από την ανάγκη ελέγχου τους.
Τα παράγωγα ενοποιούν τις αγορές και μειώνουν την ανάγκη ελέγχου.
Πιστεύω ότι αυτό πρέπει να κάνουμε.
Αφού έφυγε από τη Γερουσία, ο Φιλ Γκραμ έγινε αντιπρόεδρος της UBS.
Από το 1993, η σύζυγός του, Γουέντυ, ήταν στο διοικητικό συμβούλιο της Enron.
Αλλά είναι τώρα η μεγάλη μας ελπίδα...
να είναι πιθανό να αλλάξουμε το νόμο φέτος με κατάλληλο τρόπο...
ώστε να δημιουργήσουμε μια νομική σταθερότητα για τα παράγωγα.
Ο Λάρι Σάμερς κέρδισε αργότερα 20 εκατομμύρια δολάρια ως σύμβουλος κερδοσκοπικών κεφαλαίων που
Επιθυμώ να ταυτιστώ με όλες...
τις παρατηρήσεις του γραμματέα Σάμερς.
Τον Δεκέμβριο του 2000 το Κονγκρέσο πέρασε...
...τη νομοθετική πράξη εκσυγχρονισμού της CTFC.
Γραμμένη με τη βοήθεια ανθρώπων του οικονομικού λόμπι,
απαγόρευε τον έλεγχο των παραγώγων.
Έτσι κι έγινε αυτό, "το ράλι ξεκίνησε".
Και η χρήση παραγώγων και οικονομικών καινοτομιών...
πήρε δραματικά μεγάλες διαστάσεις μετά το 2000.
Βοήθησέ με, Θεέ μου.
Όταν ανέλαβε ο Μπους ο νεώτερος το 2001...
ο οικονομικός τομέας τις ΗΠΑ ήταν πολύ πιο επικερδής,
συγκεντρωτικός και ισχυρός όσο ποτέ άλλοτε.
Τη βιομηχανία αυτή την έλεγχαν απόλυτα 5 επενδυτικές τράπεζες,
δύο οικονομικοί κολοσσοί,
3 ασφαλιστικές εταιρείες...
και τρεις οίκοι αξιολόγησης.
Κι η σύνδεση όλων μεταξύ τους...
ήταν μια τροφική αλυσίδα τιτλοποιήσεων, ένα νέο σύστημα...
που συνέδεε τρις δολάρια, υποθήκες κι άλλα δάνεια...
με επενδυτές σε όλον τον κόσμο.
Πριν 30 χρόνια, αν ήθελες να πάρεις δάνειο για σπίτι...
αυτός που θα σου δάνειζε τα χρήματα...
περιμένοντας να τον/την αποπληρώσεις...
πήρες ένα δάνειο από έναν δανειστή που θέλει να τον αποπληρώσεις...
από τότε έχουμε αναπτύξει μ' αυτόν τον τρόπο μια τιτλοποίηση...
δηλαδή αυτοί που δίνουν το δάνειο...
να μη βρίσκονται πια ενώπιον του κινδύνου της μη-αποπληρωμής.
Με το παλιό σύστημα, όταν ο ιδιοκτήτης ενός σπιτιού...
πλήρωνε το δάνειό του κάθε μήνα...
τα χρήματα πήγαιναν στον τοπικό του δανειστή.
Κι επειδή τα ενυπόθηκα δάνεια χρειάζονταν δεκαετίες για να αποπληρωθούν...
οι δανειστές ήταν προσεκτικοί.
Με το νέο σύστημα, οι δανειστές πουλούσαν τις υποθήκες στις επενδυτικές τράπεζες.
Οι τράπεζες αυτές συνδύαζαν χιλιάδες υποθήκες κι άλλα δάνεια...
όπως δάνεια για αυτοκίνητα, φοιτητικά δάνεια και χρέη πιστωτικών καρτών...
και δημιουργούσαν πολύπλοκα παράγωγα...
με το όνομα "Δομημένα Χρεωστικά Ομόλογα", ή CDO...
και μετά οι επενδυτικές τράπεζες πουλούσαν τα CDO σε επενδυτές.
Τώρα, όταν οι ιδιοκτήτες σπιτιών πλήρωναν τα ενυπόθηκα δάνειά τους...
τα χρήματα αυτά πήγαιναν σε επενδυτές σε όλον τον κόσμο.
Οι επενδυτικές τράπεζες πλήρωναν οίκους αξιολόγησης για να εκτιμήσουν τα CDO's...
και πολλά από αυτά έπαιρναν βαθμό ΑΑΑ...
που είναι ο υψηλότερος δυνατός βαθμός επενδυτικής ασφάλειας.
Αυτό έκανε τα CDO δημοφιλή όσο και τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια...
τα οποία μπορούν να αγοράσουν μόνο υψηλής διαβάθμισης ασφάλιστρα.
Το σύστημα αυτό ήταν μια ωρολογιακή βόμβα.
Οι δανειστές δε νοιάζονταν πια αν ο οφειλέτης μπορούσε να αποπληρώνει.
Κι έτσι άρχισαν να φτιάχνουν πιο ριψοκίνδυνα δάνεια.
Οι επενδυτικές τράπεζες δε νοιάζονταν γι' αυτό.
Όσο πιο πολλά CDO πουλούσαν τόσο πιο πολλά κέρδιζαν...
και οι οίκοι αξιολόγησης που πληρώνονταν από τις επενδυτικές τράπεζες...
δεν είχαν καμμιά ευθύνη, αν η αξιολόγηση που έδιναν στα CDO έπεφτε έξω.
Πιανόσουν στη φάκα...
και δεν υπήρχαν ελεγκτικοί περιορισμοί...
κι έτσι, δόθηκε το πράσινο φως για την έκδοση όλο και πιο πολλών δανείων.
Μεταξύ 2000 και 2003...
ο αριθμός των ενυπόθηκων δανείων που συνάπτονταν κάθε χρόνο...
...σχεδόν τετραπλασιάστηκε.
Όλοι σ' αυτήν την τροφική αλυσίδα τιτλοποιήσεων...
από την αρχή ως το τέλος της...
δε νοιάζονταν για την ποιότητα των υποθηκών...
αλλά νοιάζονταν για την αύξηση του αριθμού τους...
και για την αποκόμιση κέρδους από αυτές.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, είχαμε μια μεγάλη αύξηση...
των δανείων μεγάλης επικινδυνότητας που ονομάζονταν "SUBPRIME"...
αλλά όταν χιλιάδες τέτοια δάνεια...
συνδυάστηκαν μεταξύ τους για να δημιουργηθούν CDO...
πολλά από αυτά πήραν και πάλι διαβάθμιση ΑΑΑ.
Τώρα, δε θα ήταν δυνατόν να δημιουργηθούν προϊόντα παραγώγων...
που δε θα είχαν τέτοια ρίσκα...
...που θα ήταν προνομιακά...
όπου θα υπήρχαν όρια στην επικινδυνότητά τους...
και θα μπορούσαν να είναι ανεκτά;
Δεν το κάνανε αυτό, έτσι;
Δεν το κάνανε, και ανακεφαλαιώνοντας, αυτό θα έπρεπε να κάνουν.
Άρα οι τύποι ξέρανε ότι κάνανε κάτι επικίνδυνο;
Νομίζω ότι το ξέρανε.
Οι επενδυτικές τράπεζες προτιμούσαν τα δάνεια SUBPRIME, γιατί είχαν υψηλότερα επιτόκια.
Αυτό οδήγησε σε αύξηση της ληστρικής δανειοδότησης.
Οι οφειλέτες αχρείαστα σύναψαν ακριβά δάνεια SUBPRIME και πολλά δάνεια δόθηκαν σε ανθρώπους που
Όλα τα κίνητρα που τα οικονομικά ιδρύματα...
πρόσφεραν στους χρηματομεσίτες ενυπόθηκων δανείων...
βασίζονταν στη δημιουργία των πιο κερδοφόρων προϊόντων...
τα οποία ήταν τα επαχθή δάνεια.
Οι τραπεζίτες βγάζουν πιο πολλά αν πάρεις απ' αυτούς δάνειο SUBPRIME.
Ένα τέτοιο θα σε βάλουν να πάρεις.
Μέρος 2ο: Η φούσκα
Ξαφνικά, εκατοντάδες δις δολάρια κάθε χρόνο...
κατέκλυζαν την αλυσίδα τιτλοποιήσεων.
Από τη στιγμή που ο καθένας μπορούσε να πάρει ενυπόθηκο δάνειο...
οι τιμές αγοράς των σπιτιών εκτοξεύτηκαν στα ύψη.
Το αποτέλεσμα ήταν η μεγαλύτερη οικονομική φούσκα της Ιστορίας.
Η αγορά ακινήτων είναι πραγματική, μπορεί κάποιος να δει την περιουσία του...
να ζήσει εντός της, να τη νοικιάσει.
Είχαμε μια τεράστια στεγαστική ανάπτυξη που ήταν εντελώς ακατανόητη...
Οι ορέξεις των οικονομικών παραγόντων...
...οδήγησαν σ' αυτό που όλοι έκαναν.
Η τελευταία φορά που είχαμε φούσκα στο στεγαστικό τομέα ήταν στα τέλη του '80.
Τότε, οι αυξανόμενες τιμές των σπιτιών ήταν σχετικά μικρότερες.
Εκείνη η στεγαστική φούσκα έφερε μια σχετικά σοβαρή ύφεση.
Από το 1996 ως το 2006 οι πραγματικές τιμές ακινήτων διπλασιάστηκαν σημαντικά.
Με εισητήριο 500 δολαρίων...
ήρθαν εδώ για να ακούσουν το πώς θα αγοράσουν...
το δικό τους μερίδιο στο Αμερικανικό όνειρο.
Η Goldman Sachs, η Bear Stearns, η Lehman Brothers, η Merrill Lynch...
ήταν όλες μέσα στο κόλπο, και μόνο τα δάνεια SUBPRIME...
αυξήθηκαν από τα 30 δις δολάρια κεφαλαιακής παροχής το χρόνο...
σε πάνω από 600 δις δολάρια το χρόνο μέσα σε 10 χρόνια...
Αυτοί ξέρανε τι συνέβαινε.
Η Countrywide Financial, ο μεγαλύτερος πάροχος δανείων SUBPRIME...
εξέδωσε δάνεια αξίας 97 δις δολαρίων.
Με συνέπεια να κερδίσει πάνω από 11 εκατομμύρια δολάρια.
Στη Wall Street τα ετήσια μπόνους σε ρευστό πήραν την ανηφόρα...
και οι χρηματιστηριακοί παίκτες και οι διοικητές πλούτισαν πολύ από τη φούσκα.
Η Lehman Brothers ήταν ο πιο μεγάλος εγγυητής των δανείων SUBPRIME.
Κι ο διοικητής της, Ρίτσαρντ Φουλντ, κέρδισε 485 εκατομμύρια δολάρια.
Στη Wall Street αυτή η στεγαστική και πιστωτική φούσκα...
οδήγησε σε κέρδη δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το 2006, το 40% όλων των κερδών των 500 εταιρειών της Standard & Poor's
προέρχονταν από οικονομικά ιδρύματα.
Δεν ήταν πραγματικά τα κέρδη, δεν ήταν πραγματικά τα εισοδήματα.
Ήταν απλώς χρήματα...
που δημιουργήθηκαν από το σύστημα και καταγράφηκαν ως εισοδήματα...
και 3 χρόνια μετά, αυτή η παρακμή κατέρρευσε.
Νομίζω ότι στην πραγματικότητα, ήταν εν κατακλείδι, ένα μεγάλο εθνικό...
και όχι μόνο εθνικό, αλλά παγκόσμιο σχέδιο Πόντσι.
Δια της νομοθετικής πράξης της προστασίας της ιδιοκτησίας...
το Συμβούλιο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας είχε τη δικαιοδοσία...
να ελέγχει τη βιομηχανία έκδοσης ενυπόθηκων δανείων...
αλλά ο Πρόεδρός της, Άλαν Γκρήνσπαν, αρνήθηκε να την ασκήσει.
Ο Άλαν Γκρήνσπαν είπε "ΟΧΙ" στον έλεγχο: "Ούτε καν πιστεύω σ' αυτόν".
Επί 20 χρόνια ο Ρόμπερτ Γκνάιζντα ήταν επικεφαλής του Greenlining...
ενός ισχυρού γραφείου-συνηγόρου των καταναλωτών.
Συναντιόταν με τον Γκρήνσπαν σε τακτική βάση.
Του είπαμε το παράδειγμα της Countrywide...
150 διαφορετικά και πολύπλοκα ενυπόθηκα δάνεια μεταβλητού επιτοκίου.
Είπε ότι και αν είχαμε ντοκτορά στα μαθηματικά...
δε θα είμασταν ικανοί ώστε να τα κατανοήσουμε...
να καταλάβουμε ποια είναι καλά για μας και ποια όχι.
Κι έτσι σκεφτήκαμε ότι θα αναλάμβανε δράση...
αλλά καθώς η κουβέντα συνεχιζόταν...
γινόταν σαφές ότι ήταν κολλημένος στην ιδεολογία του.
Ξανασυναντηθήκαμε με τον Γκρήνσπαν το 2005...
και συναντιόμασταν μαζί του δυο φορές το χρόνο και ποτέ κάτω από μια φορά το χρόνο
και πάλι δεν άλλαζε τη γνώμη του.
Ο Άλαν Γκρήνσπαν αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη για την ταινία αυτή.
Σ' αυτόν τον θαυμαστό κόσμο των άμεσων παγκόσμιων επικοινωνιών
Η ελεύθερη και αποτελεσματική διακίνηση του κεφαλαίου...
βοηθά στη δημιουργία της μεγαλύτερης ευημερίας στην ανθρώπινη Ιστορία.
Η Επιτροπή Αξιών του Χρηματιστηρίου δεν διεξήγαγε περαιτέρω έρευνες στις επενδυτικές τράπεζες
146 άνθρωποι απομακρύνθηκαν...
από το Τμήμα Κυρώσεων της Επιτροπής του Χρηματιστηρίου...
Αυτό μας καταθέσατε;
Ναι, νομίζω ότι υπήρξε...
...ένα συστηματικό ξεκαθάρισμα ή όπως αλλιώς θέλετε να το πείτε,
της υπηρεσίας και των αρμοδιοτήτων της,
...μέσω της περικοπής του προσωπικού της.
Το τμήμα της Επιτροπής για τη διαχείριση κινδύνων...
συρρικνώθηκε για να αποτελείται πια, όπως είπατε, από ένα άτομο;
Ναι, ο κύριος αυτός θα πήγαινε στο σπίτι του το βράδυ...
...και θα μπορούσε να σβήνει τα όλα τα φώτα.
Κατά την περίοδο της φούσκας,
οι επενδυτικές τράπεζες δανείζονταν υπέρμετρα...
γαι να αγοράζουν πιο πολλά δάνεια και να δημιουργούν πιο πολλά CDO.
Η αναλογία ανάμεσα σε χρήμα που έχει δανειστεί...
και σε χρήμα που αποτελούσε ιδιοκτησία της τράπεζας ονομαζόταν "Μόχλευση".
Όσο πιο μεγάλη η μόχλευση, τόσο πιο πολλά δανείζονταν οι τράπεζες.
Το 2004, ο Χένρι Πόλσον, διοικητής της Goldman Sachs...
βοήθησε παρασκηνιακά την Επιτροπή του Χρηματιστηρίου...
να χαλαρώσει τα όρια στο θέμα της "μόχλευσης"...
επιτρέποντας έτσι στις τράπεζες την απότομη αύξηση του δανεισμού τους.
Η Επιτροπή αποφάσισε με κάποιο τρόπο να επιτρέψει...
στις επενδυτικές τράπεζες να τζογάρουν ακόμα πιο πολύ.
Αυτό ήταν μια ανοησία και δεν ξέρω γιατί το κάνανε, αλλά το κάνανε.
Στις 28 Απριλίου του 2004, η Επιτροπή συνεδρίασε με θέμα την αύξηση του ορίου της μόχλευσης
Είπαμε ότι αυτοί είναι οι "μεγάλοι" κι ήταν σαφές ότι έτσι ήταν.
Αλλά το πλήγμα αν κάτι πάει άσχημα, θα είναι μια απίστευτα μεγάλη καταστροφή.
Σε τέτοιο επίπεδο προφανώς έχεις να κάνεις...
με τα πιο έμπειρα και πολύπλοκα οικονομικά ιδρύματα.
Αυτές είναι εταιρείες...
με την πιο μεγάλη δραστηριότητα στην αγορά παραγώγων στις ΗΠΑ.
Μιλήσαμε με κάποιες από αυτές για το μέχρι πού αισθάνονται ασφάλεια.
Οι εταιρείες σκέφτηκαν πράγματι ότι ο αριθμός ήταν ο κατάλληλος.
Οι επίτροποι ψηφίζουν...
υπέρ της υιοθέτησης της τροποποίησης του νόμου και των νέων κανονισμών...
...όπως προτάθηκαν από το συμβούλιο;
Μάλιστα. Ομοφώνως. Και διακόπτουμε.
Ο βαθμός της μόχλευσης στα οικονομικά συστήματα...
έγινε απόλυτα τρομακτικός...
Οι επενδυτικές τράπεζες είχαν αναλογία μόχλευσης μέχρι και 33:1...
κάτι που σήμαινε ότι μια μικρή μείωση του 3% στην αξία των περιουσιών...
...θα τις καθιστούσε αφερέγγυες.
Υπήρχε κι άλλη ωρολογιακή βόμβα στο οικονομικό σύστημα.
Η AIG, η μεγαλύτερη παγκοσμίως ασφαλιστική εταιρεία...
πουλούσε μεγάλες ποσότητες παραγώγων που ονομάζονταν...
..."Ασφάλιστρα υψηλού κινδύνου" (Credit Default Swaps ή CDS).
Για τους επενδυτές που κατείχαν CDO...
...τα CDS αποτελούσαν κάτι σαν "μαξιλαράκι ασφαλείας".
Ένας επενδυτής που αγόραζε CDS, πλήρωνε στην AIG ένα 4-μηνο ασφάλιστρο.
Αν το CDO δεν πήγαινε καλά, η AIG του υποσχόταν να τον αποζημιώσει.
Αλλά σε αντίθεση με τους συνηθισμένους κερδοσκόπους των ασφαλειών,
μπορούσε κάποιος να αγοράσει CDS από την AIG...
...για να ποντάρει ενάντια σε CDO που δεν κατείχε!
Στις ασφάλειες μπορεί να ασφαλίσεις κάτι που εσύ κατέχεις.
Ας πούμε ότι έχω μια ιδιοκτησία κι έχω ένα σπίτι...
Εγώ μπορώ να ασφαλίσω το σπίτι μια φορά...
Στον κόσμο των παραγώγων βασικά, ο καθένας μπορεί να ασφαλίσει αυτό το σπίτι.
Άρα μπορείς να το ασφαλίσεις εσύ... κι άλλοι 50 μπορούν να ασφαλίσουν το σπίτι μου.
Και τι γίνεται αν καεί το σπίτι μου;
Οι ζημιές για το σύστημα γίνονται αναλογικά μεγάλες.
Αφού τα CDS ήταν ανεξέλεγκτα...
η AIG δεν κράτησε στην άκρη χρήματα για να καλύψει πιθανές ζημίες.
Αντίθετα, η AIG αντάμειψε με τεράστια μπόνους τους εργαζομένους της...
με την υπογραφή κάποιου συμβολαίου...
αλλά αν μετά κάποιο CDO δεν πήγαινε καλά, η ΑIG θα πιανόταν στη φάκα.
Πολλοί ουσιαστικά ανταμείβονταν, επειδή έπαιρναν μεγάλα ρίσκα.
Σε καλές εποχές δημιουργούσαν βραχυπρόθεσμα έσοδα και κέρδη,
...άρα και μπόνους...
αλλά αυτό θα προκαλούσε τη χρεοκοπία της εταιρείας εν καιρώ...
Αυτό είναι το εντελώς διεφθαρμένο σύστημα ανταμοιβών.
Το Τμήμα Οικονομικών Προϊόντων της AIG στο Λονδίνο (ΑΙG FP)...
εξέδωσε CDS αξίας 500 δις δολαρίων στην περίοδο της φούσκας.
Πολλά από αυτά για CDO που βασίζονταν σε ενυπόθηκα δάνεια SUBPRIME.
Η AIG έβγαλε 3,5 δις δολάρια μεταξύ 2000 και 2007.
Ο Τζόζεφ Κασάνο, επικεφαλής της AIG FP, έβγαλε προσωπικά 315 εκατ. δολάρια.
Είναι δύσκολο για μας, χωρίς να είμαστε επιπόλαιοι...
ακόμα και να φανταστούμε ένα σενάριο μέσα στα πλαίσια της λογικής...
με το οποίο θα χάναμε έστω και 1 δολάριο από αυτές τις συναλλαγές.
Το 2007 οι ελεγκτές της ΑIG έκαναν προειδοποιήσεις.
Ένας απ' αυτούς, ο Τζόζεφ Σεντ Ντένις, παραιτήθηκε σε ένδειξη διαμαρτυρίας...
...αφού ο Κασσάνο τον εμπόδιζε συνεχώς να ερευνά τους λογαριασμούς της AIG FP.
Nα σας πω το όνομα ενός...
που δεν πήρε μπόνους όταν όλοι οι άλλοι έπαιρναν.
Ο Σεντ Ντένις.
Ο κύριος Σεντ Ντένις, που προσπάθησε να αφυπνίσει εσάς τους δυο...
για το γεγονός ότι θα μπείτε σε μεγάλους μπελάδες...
Παραιτήθηκε απογοητευμένος και δεν πήρε κανένα μπόνους.
Το 2005, ο Ραγκουράμ Ρατζάν...
ο μετέπειτα επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ...
έφερε ένα έγγραφο στο ετήσιο συμπόσιο Τζάκσον...
το πιο ελιτίστικο τραπεζικό συνέδριο του κόσμου.
Ποιο ήταν το ακροατήριο;
Ήταν, υποθέτω... οι κεντρικοί τραπεζίτες του κόσμου
ξεκινώντας από τον ίδιο τον κύριο Γκρήνσπαν,
ο Μπεν Μπερνάνκε,
ο Λάρι Σάμερς ήταν εκεί,
Ο Τιμ Γκάιτνερ ήταν εκεί.
Ο τίτλος του εγγράφου ήταν βασικά:
Η οικονομική ανάπτυξη δημιουργεί πιο πολλά ρίσκα για τον κόσμο;
Και το συμπέρασμα ήταν... πως, ναι.
Το έγγραφο του Ράτζαν επικεντρώθηκε στα κίνητρα...
που δημιουργούσαν τα μεγάλα μπόνους
και που είναι βασισμένα σε βραχυπρόθεσμα κέρδη...
αλλά και τα οποία δεν υπόκεινται σε κυρώσεις για μελλοντικές απώλειες.
O Ράτζαν ισχυριζόταν ότι αυτά τα κίνητρα...
ενθάρρυναν τους τραπεζίτες να παίρνουν ρίσκα...
που θα μπορούσαν να καταστρέψουν τις εταιρείες τους...
ή ακόμα και ολόκληρο το οικονομικό σύστημα.
Είναι πολύ εύκολο να δημιοιυργήσεις κέρδη παίρνοντας πιο πολλά ρίσκα.
Κι αυτό που χρειάζεσαι είναι να αποζημιώνεις για τις ριψοκίνδυνες κινήσεις...
...κι αυτό όλοι τους το αποσιωπούν.
Ο Ράτζαν χτύπησε στην καρδιά του προβλήματος.
Ειδικά όταν είπε:
"Λέτε ότι βρήκατε έναν τρόπο να βγάλετε πιο πολλά λεφτά με λιγότερο ρίσκο."
Εγώ λέω ότι βρήκατε τον τρόπο να βγάλετε πιο πολλά με περισσότερα ρίσκα...
...κι αυτή είναι η μεγάλη διαφορά.
Ο Σάμερς ήταν εκφραστικός.
Βασικά πίστευε ότι ασκούσα κριτική στην αλλαγή του οικονομικού κόσμου.
Κι ανησυχούσε για τους ελέγχους που θα ανέστρεφαν κάθε αλλαγή.
Κι έτσι, με κατηγόρησε κυρίως ότι ήμουν οπισθοδρομικός.
Ήθελε να βεβαιωθεί ότι δε θα επιφέραμε μια νέα σειρά ελέγχων...
που θα παρεμπόδιζε σ' αυτό το σημείο τον οικονομικό παράγοντα.
Ο Λάρι Σάμερς αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη για την ταινία αυτή.
Θα βγάλεις επιπλέον 2 εκατ. δολάρια το χρόνο ή 10 εκατ. δολάρια το χρόνο...
...βάζοντας το οικονομικό σου ίδρυμα σε κίνδυνο.
Άλλος θα πληρώσει τη νύφη, εσύ όχι.
Θα στοιχημάτιζες;
Οι πιο πολλοί στη Wall Street είπαν: "Και βέβαια θα στοιχημάτιζα".
Οι Χάμπτον 2 ώρες από τη Νέα Υόρκη...
Τίποτα δεν ήταν αρκετό.
Δε θέλουν να έχουν ένα σπίτι.
Θέλουν να έχουν 5 σπίτια και να μένουν σε ακριβό κτίσμα στην Park Avenue.
Και θέλουν να έχουν το δικό τους ιδιωτικό τζετ.
Πιστεύετε ότι σε μια βιομηχανία με πολύ υψηλά ποσά αμοιβών είναι όλα εντάξει;
Νομίζω ότι θα πρόσεχα πάρα πολύ τα λόγια μου.
Θέλω να πω ότι όλα είναι σχετικά.
Έχετε ένα σπίτι 14 εκατομμυρίων δολαρίων στη Φλόριντα με θέα στον ωκεανό
ένα εξοχικό στο Sun Valley του Αϊντάχο...
κι εσείς κι γυναίκα σας έχετε μια συλλογή από πίνακες αξίας εκατομμυρίων δολαρίων.
Ο Ρίτσαρντ Φουλντ ποτέ δεν εμφανιζόταν στο χώρο των αγοραπωλησιών.
Υπήρχαν εκεί πάντα ειδικοί σύμβουλοι.
Είχε το δικό του ασανσέρ, ήθελε να μένει εκτός σκηνής
Εννοώ ότι για το ασανσέρ του προσλάμβανε τεχνικούς για να το ρυθμίζουν
ώστε μόλις ο σωφέρ του έπαιρνε τηλέφωνο...
...ένας σεκιουριτάς θα του άνοιγε την πόρτα.
και μόνο για 2 ή 3 δευτερόλεπτα θα τον έβλεπαν οι άλλοι...
θα τρύπωνε γρήγορα στο ασανσέρ και θα πήγαινε κατευθείαν στον 31ο.
Η Lehman κατείχε αρκετά εταιρικά αεροπλάνα, το ξέρατε αυτό;
Ναι.
Πόσα ήταν;
Ήταν 6, μαζί με τα Βoeing 767.
- Eίχαν και ελικόπτερο. - Το βλέπω.
Κάπως πολλά δεν είχαν;
Έχουμε να κάνουμε με προσωπικότητες πρώτης γραμμής, και...
...τέτοιες προσωπικότητες γνωρίζουν τα πάντα για τον κόσμο.
Οι τραπεζικές συναλλαγές κατάντησαν διαγωνισμοί κατουρήματος...
εγώ π.χ. κατουράω πιο μακριά από σένα, και κάτι τέτοια.
Παρεμπιπτόντως, όλα αυτά άνθρωποι τα κάνανε.
Συμφωνίες 15 δις δολαρίων δεν ήταν πολύ μεγάλες...
κι έτσι ασχολούμαστε με συμφωνίες 100 δις δολαρίων.
Αυτοί οι άνθρωποι παίρνουν ρίσκα, είναι παρορμητικοί.
Ο Τζόναθαν Άλπερτ είναι ένας ψυχολόγος στου οποίου τους πελάτες...
συμπεριλαμβάνονται υψηλόβαθμα στελέχη της Wall Street...
Η συμπεριφορά τους αποτελεί μέρος της προσωπικότητάς τους...
κι αυτό εκδηλώνεται και εκτός δουλειάς.
Είναι αρκετά τυπικό γι' αυτούς να βγαίνουν έξω, σε στριπτιζάδικα,
...να παίρνουν ναρκωτικά. Βλέπω πολλή κοκαΐνη και πολλή πορνεία.
Ο ιδιοκτήτης κλαμπ VIP στο Τσέλσι εκτιμά...
...ότι το 80% των πελατών του είναι στελέχη της Wall Street.
Πρόσφατα νευρολόγοι κάνανε πειράματα...
στα οποία... πήραν διάφορα άτομα,
και τα έβαλαν στον μαγνητικό τομογράφο...
και τα έβαλαν να παίξουν ένα παιχνίδι όπου το έπαθλο θα ήταν χρήματα.
Και αντιλήφθηκαν ότι όταν οι υποβαλλόμενοι κερδίζουν χρήματα...
το μέρος του εγκεφάλου που διεγείρεται είναι το ίδιο που διεγείρει και η κοκαΐνη.
Πολύς κόσμος αισθάνεται την ανάγκη να συμπεριφέρεται έτσι...
για να πάρει προαγωγή, να κερδίσει την αναγνώριση.
Σύμφωνα με άρθρο του Bloomberg...
η εργασιακή διασκέδαση αντιπροσωπεύει το 5% της αμοιβής...
για τους μεσίτες παραγώγων στη Νέα Υόρκη...
και συχνά περιλαμβάνει στριπτιζάδικα, πορνεία και ναρκωτικά.
Ένας Νεοϋορκέζος χρηματομεσίτης κινήθηκε δικαστικά ενάντια στην εταιρεία του το 2007
...ισχυριζόμενος ότι του ζητήθηκε να μισθώνει πόρνες...
...για να διασκεδάζει τους παίκτες του Χρηματιστηρίου.
Υπάρχει μια προκλητική περιφρόνηση...
για την επίδραση που μπορούν να έχουν οι πράξεις αυτές...
...στην κοινωνία ή στην οικογένεια.
Δεν έχουν πρόβλημα να πάνε με μια πόρνη...
και μετά να γυρίσουν στο σπίτι στη γυναίκα τους.
Η Κριστίν Ντέιβις έλεγχε μια ομάδα από πόρνες προορισμένες για την "ελίτ"...
...από το ακριβό διαμέρισμά της.
Αυτό βρισκόταν λίγα τετράγωνα πιο κάτω από το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης.
Πόσοι οι πελάτες;
Περίπου 10.000 ως τώρα.
Σε τι ποσοστό από τη Wall Street;
Από τα πιο ψηλά, πιθανόν 40-50%.
Και όλες οι μεγάλες εταιρείες αντιπροσωπεύονταν; Η Goldman Sachs.
H Lehman Brothers, ναι, όλες αυτές.
Η Morgan Stanley λίγο λιγότερο...
και...νομίζω ότι η Goldman ήταν πολύ δραστήρια σ' αυτό.
Πολλοί πελάτες μού τηλεφωνούσαν και μου έλεγαν:
"Μπορείς να μου βρεις μια Lamborghini..."
"...για απόψε που έχω τη γκόμενα;"
Οι τύποι αυτοί ξόδευαν εταιρικό χρήμα.
Είχα πολλές μαύρες κάρτες από... ξέρετε, από διάφορες οικονομικές εταιρείες.
Αυτό που γίνεται είναι ότι οι υπηρεσίες αυτές χρεώνονται ως επισκευές υπολογιστών.
Για έρευνα αγοράς, ξέρετε, για συμβουλές συμμόρφωσης της αγοράς.
Εγώ συνήθως τους έδινα ένα χαρτί με τα στοιχεία της εταιρείας,
και τους έλεγα: "Γράψτε ό,τι θέλετε στο τιμολόγιο".
Πιστεύετε ότι αυτό το μοντέλο συμπεριφοράς, επεκτείνεται...
...και σε ανώτερες βαθμίδες της εταιρείας;
Ασφαλώς. Ξέρω ότι αυτό συμβαίνει.
Φτάνει στην κορυφή.
Ένας φίλος μου, που μπλέχτηκε με μια εταιρεία με μεγάλη οικονομική παρουσία,
...μου έλεγε: "Είναι ώρα να μάθεις για τα ενυπόθηκα δάνεια SUBPRIME".
Έτσι, έκανε μια συνεδρίααη με τους βοηθούς του και μένα...
κι έναν πληροφορικάριο, ο οποίος, τα έκανε όλα...πολύ συναρπαστικά...
μπήκε στον υπολογιστή του και σε 3 δευτερόλεπτα,
εμφάνισε το πρόγραμμα της Goldman Sachs για τις ασφάλειες.
Ήταν η απόλυτη καταστροφή.
Οι οφειλέτες δανείστηκαν κατά μέσο όρο το 99.3% της αξίας του σπιτιού τους.
Που σημαίνει ότι δεν έχουν λεφτά μέσα στο σπίτι.
Αν κάτι δεν πάει καλά, θα πρέπει να φύγουν απ'το σπίτι.
Αυτό δεν είναι δάνειο που θα έκανε κάποιος, έτσι;
Πρέπει να είσαι τρελός.
Αλλά με κάποιον τρόπο, πήραν 8.000 από αυτά τα δάνεια...
κι όταν οι διαδικασίες τους τελείωσαν από τη Goldman Sachs και τους οίκους,
τα δύο τρίτα των δανείων αξιολογήθηκαν ως AAA,
...κάτι που σήμαινε ότι ήταν ασφαλή σαν να επρόκειτο για εγγύηση του δημοσίου.
Εντελώς τρελό.
Η Goldman Sachs πούλησε τέτοια τοξικά CDO...
αξίας τουλάχιστον 3,1 δις δολαρίων στο πρώτο μισό του 2006.
Ο διοικητής της Goldman Sachs τότε ήταν ο Χένρι Πόλσον,
ο πιο καλά αμειβόμενος διοικητής της Wall Street.
Καλημέρα, καλωσήρθατε στον Λευκό Οίκο.
Με χαρά σάς ανακοινώνω ότι προτείνω τον Χένρι Πόλσον...
...για υπουργό των Οικονομικών.
Είναι πολύπειρος επαγγελματίας,
με πολλές γνώσεις πάνω στις αγορές...
και απέκτησε τη φήμη του από την ευθύτητα και την ακεραιότητά του.
Μπορεί να νομίσατε ότι θα ήταν δύσκολο για τον Πόλσον...
να συμβιβαστεί με τον πενιχρό μισθό του κυβερνητικού.
Αλλά η ανάληψη του υπουργείου Οικονομικών...
...ήταν η καλύτερη οικονομική του απόφαση.
Ο Πόλσον έπρεπε να πουλήσει τις αξίας 485 εκατ. δολαρίων μετοχές της Goldman...
όταν πήγε να εργαστεί για την κυβέρνηση.
Αλλά χάρη στο νόμο που πέρασε από τον Πρόεδρο Μπους τον πρεσβύτερο,
...δε χρειαζόταν να πληρώσει κάποιο φόρο για όλα αυτά.
Έτσι γλίτωσε 50 εκατομμύρια δολάρια.
Το 2007, ο Άλαν Σλόουν δημοσίευσε ένα άρθρο για τα CDO που εκδόθηκαν...
...την τελευταία περίοδο που ήταν διοικητής ο Πόλσον.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2007.
Ήδη το ένα τρίτο των ενυπόθηκων δανείων ήταν απλήρωτα.
Τώρα τα πιο πολλά έχουν καταρρεύσει.
Ένας όμιλος που είχε αγοράσει αυτούς τους νυν άνευ αξίας τίτλους...
ήταν το Συνταξιοδοτικό Σύστημα Δημοσίων Υπαλλήλων του Μισσισιπί,
που παρέχει μηνιαίως συντάξεις σε πάνω από 80.000 ανθρώπους.
Χάσανε εκατομμύρια δολάρια, και τώρα μήνυσαν τη Goldman Sachs.
Στα τέλη του 2006, η Goldman προχώρησε λίγο παραπέρα.
Δεν πούλησε απλώς τοξικά CDO...
αλλά άρχισε ενεργά να ποντάρει εναντίον τους
την ίδια στιγμή που έλεγε στους πελάτες της...
ότι επρόκειτο για επενδύσεις υψηλής ποιότητας.
Αγοράζοντας CDS από την AIG,
η Goldman μπορούσε να ποντάρει ενάντια σε CDO που δεν κατείχε
και να πληρώνεται όταν τα CDO έπεφταν έξω.
Ρώτησα αν κάποιος κάλεσε ποτέ τους πελάτες,
...για να τους πει: "Δε μας αρέσουν πια αυτού του είδους τα ενυπόθηκα δάνεια..."
"...και σκεφτήκαμε ότι αυτό θα έπρεπε να το γνωρίζετε".
Αυτοί δεν είπαν τίποτα...
αλλά, ξέρετε, θα μπορούσε κανείς να ακούσει τα γέλια τους από το τηλέφωνο.
Η Goldman Sachs αγόρασε CDS από την AIG αξίας τουλάχιστον 22 δις δολαρίων.
Ήταν τόσα πολλά, που η Goldman κατάλαβε ότι η AIG ίσως και να κατέρρεε...
κι έτσι ξόδεψε 150 εκατομμύρια δολάρια...
για να εξασφαλιστεί έναντι μιας πιθανής χρεοκοπίας της AIG.
Τότε, το 2007, η Goldman προχώρησε ένα βήμα παραπέρα.
Άρχισε να πουλά CDO έτσι σχεδιασμένα...
ώστε όσο πιο πολλά χρήματα έχαναν οι πελάτες της,
...τόσο πιο πολλά θα έβγαζε η Goldman Sachs.
Ο διοικητής και τα υψηλόβαθμα στελέχη της Goldman Sachs αρνήθηκαν να δώσουν συνέντευξη για την ταινία αυτή.
Τον Απρίλιο του 2010 αναγκάστηκαν να δώσουν κατάθεση ενώπιον του Κονγκρέσου.
Πουλήσατε ασφάλειες της Τimberwolf αξίας 600 εκατομμυρίων δολαρίων.
Πριν τις πουλήσετε,
...αυτά λέγατε μεταξύ σας:
"Αυτή η Timberwolf είναι σκατόπραμα".
Μου ήρθε ένα e-mail στα τέλη Ιουνίου.
- Ναι...και αποκαλείτε την Timberwolf... - Μετά τη συναλλαγή.
Όχι, πουλήσατε μετά την Timberwolf.
Κάναμε...μια συμφωνία μετά από αυτό.
Ναι, καλά.
Στο επόμενο e-mail, δείτε, 1 Ιουλίου 2007...
...λέγεται στο τμήμα πωλήσεων να πιέσει: "Κορυφαία προτεραιότητα η Timberwolf".
Κορυφαία σας προτεραιότητα είναι η πώληση αυτού του σκατοπράματος!
Αν έχετε αντικρουόμενα συμφέροντα ως προς τον πελάτη σας,
έχετε την υποχρέωση να το δηλώσετε στον πελάτη σας...
...να του πείτε ότι υπάρχουν αντικρουόμενα συμφέροντα; Αυτό ρωτάω.
Κύριε Πρόεδρε, προσπαθώ να το καταλάβω αυτό...
Όχι, νομίζω ότι το καταλαβαίνετε και δε νομίζω ότι θέλετε να απαντήσετε.
Πιστεύετε ότι έχετε καθήκον να δράτε...
...υπέρ των πελατών σας με τον καλύτερο τρόπο;
Και πάλι... κυρία Γερουσιαστή, εγώ...
...θα σας το ξαναπώ, έχουμε υποχρέωση να εξυπηρετούμε τους πελάτες μας...
...δείχνοντάς τους τιμές συναλλαγών όπου και όταν μας το ζητάνε.
Τι λέτε...
για το ότι πουλάτε ασφάλειες που οι δικοί σας άνθρωποι θεωρούν... "σκουπίδια";
Δε σας ενοχλεί αυτό;
Νομίζω ότι, υποθετικά, το ίδιο θα έκαναν και πάλι...
Όχι, μιλάμε για την πραγματικότητα.
- Να, δεν μπορώ... - Ακούσαμε κάτι σήμερα.
- Λοιπόν... - Ακούσαμε αυτό σήμερα:
"Είναι σκατοδουλειά, είναι σκουπίδι".
Εγώ...δεν άκουσα τίποτα που να με κάνει να σκεφτώ ότι κάτι...
...πήγε στραβά.
Δεν είναι ασύμβατη ιδιότητα το να πουλάς κάτι σε κάποιον,
και μετά να είσαι αποφασισμένος να ποντάρεις εναντίον του...
...και να μην το αποκαλύπτεις αυτό σ' αυτόν που το πουλάς;
- Για το... - Δε βλέπετε το πρόβλημα;
Για το περιβάλλον των αγορών, αυτό δεν είναι ασύμβατη ιδιότητα.
Όταν ακούσατε ότι οι υπάλληλοί σας, σ' αυτά τα e-mails λέγανε:
"Θεέ μου, τι σκατοδουλειά, Θεέ μου, τι σκουπίδι"...
...αισθανθήκατε κάτι;
Αν...Εγώ νομίζω ότι είναι ατυχές να γράφεται κάτι τέτοιο σε e-mail.
Σας ενοχλ...
Και...πολύ ατυχές... Εγώ...δεν...
Σε e-mail; Δεν αισθανθήκατε κι εσείς "σκατά";
Νομίζω ότι είναι πολύ ατυχές για όποιον το δήλωσε αυτό, με όποιον τρόπο.
Εκτιμάτε...
ότι κι οι ανταγωνιστές σας είναι μπλεγμένοι σε παρόμοιες δραστηριότητες;
Ναι...Και σε ποιο μεγάλο βαθμό από μας, στις πιο πολλές περιπτώσεις.
Ο κερδοσκόπος Τζων Πόλσον...
έβγαλε 12 δις δολάρια στοιχηματίζοντας εις βάρος ενυπόθηκων δανείων.
Όταν ο Τζων Πόλσον άφησε τις ασφάλειες ενυπόθηκων δανείων...
...για να ποντάρει ενάντιά τους,
εργάστηκε με τη Goldman Sachs και τη Deutsche Bank...
...για να φτιάξει πιο πολλά δάνεια τέτοιου είδους.
Και η Morgan Stanley πουλούσε ασφάλειες ενυπόθηκων δανείων...
...ενάντια στα οποία πόνταρε,
και τώρα μηνύθηκε...
...από το Ταμείο Συνταξιοδότησης Κυβερνητικών Υπαλλήλων...
...των Παρθένων Νήσων για απάτη.
Με την αγωγή υποστηρίζει ότι η Μorgan Stanley γνώριζε ότι τα CDO ήταν σκουπίδια.
Αν και είχαν τη διαβάθμιση ΑΑΑ,
η Morgan Stanley είχε ποντάρει στην κατάρρευσή τους.
Ένα χρόνο αργότερα, η Morgan Stanley έβγαλε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια,
ενώ οι επενδυτές είχαν χάσει σχεδόν όλα τα λεφτά τους.
Η Goldman Sachs, ο Τζων Πόλσον και η Morgan Stanley δεν ήταν οι μόνοι.
Οι κερδοσκοπικές εταιρείες Tricardia και Magnetar κέρδισαν δισεκατομμύρια...
...ποντάροντας ενάντια σε CDO που είχαν εκδώσει με τη Merill Lynch, τη J.P.Morgan και τη Lehman Brothers.
Εκείνα τα CDO πουλήθηκαν σε πελάτες τους ως "ασφαλείς" επενδύσεις.
Θα σκεφτήκατε ότι τα Ταμεία Συντάξεων θα είπαν: "Αυτά είναι SUBPRIME..."
"...γιατί να τα αγοράσουμε;"
Eίχαν ανθρώπους στη Moody's και στη Standard and Poor's...
...που τους έλεγαν: "Είναι διαβάθμισης ΑΑΑ".
Καμμιά από αυτές τις ασφάλειες δεν εκδόθηκε με έγκριση, ξέρετε...
...την έγκριση της Good Housekeeping Seal από τους οίκους αξιολόγησης.
Οι τρεις οίκοι αξιολόγησης... Moody's, S&P και Fitch...
κέρδισαν δισεκατομμύρια δολάρια δίνοντας υψηλό βαθμό σε ριψοκίνδυνες ασφάλειες.
Η Moody's, ο πιο μεγάλος οίκος αξιολόγησης,
...τετραπλασίασε τα κέρδη της μεταξύ 2000 και 2007.
Η Moody's και η S&P ανταμείφθηκαν...
με βάση τις αναφορές αξιολόγησης που έκαναν.
Και σε όσο πιο πολλές σύνθετες ασφάλειες έδιναν διαβάθμιση ΑΑΑ,
...τόσο πιο πολλά κέρδιζαν στο πρώτο τετράμηνο.
Φανταστείτε να πηγαίνατε στους Times της Νέας Υόρκης...
...και να λέγατε: "Κοιτάξτε, αν γράψετε μια καλή ιστορία..."
"...θα σας δώσω 500.000 δολάρια".
"Αν δε γράψετε τίποτα όμως, δε σας δίνω τίποτα".
Οι οίκοι αξιολόγησης θα μπορούσαν να σταματήσουν το πάρτυ και να πουν:
Συγγνώμη, αλλά ξέρετε... εμείς θα βάλουμε πιο αυστηρά κριτήρια.
Αυτό, και... αμέσως θα κοβόταν...
...το μεγαλύτερο ρεύμα χρηματοδότησης προς τους ριψοκίνδυνους οφειλέτες.
Προϊόντα διαβάθμισης AAA εξαπλώθηκαν ταχέως από τους λίγους σε χιλιάδες κόσμο.
Εκατοντάδες δις δολάρια... χρεώθηκαν. Ξέρετε, και...
- Ανά χρόνο; - Ανά χρόνο; Ναι.
Έχω καταθέσει και στα δύο σώματα του Κονγκρέσου...
...πάνω στο θέμα των οίκων χρηματοπιστωτικής αξιολόγησης.
Και τις δυο φορές, έφεραν πολύ διακεκριμένους δικηγόρους,
που ισχυρίζονταν ότι όταν λένε πως κάτι έχει διαβάθμιση AAA,
...απλά αυτό είναι εν μέρει η γνώμη τους στην οποία δεν πρέπει να βασίζεται κάποιος.
Οι αξιολογήσεις του οίκου S&P's εκφράζουν τη γνώμη μας.
Οι αξιολογήσεις μας είναι...οι γνώμες μας. Αλλά είναι απλά γνώμες.
Είναι γνώμες, απλά γνώμες.
Νομνίζω ότι δίνουμε πολλή έμφαση στο ότι οι αξιολογήσεις μας είναι...
...είναι γνώμες.
Δε μοιράστηκαν τις γνώμες τους με μας.
Όλοι τους αρνήθηκαν να δώσουν συνεντεύξεις για την ταινία αυτή.
Δεν αναφέρονται στην χρηματιστηριακή έννοια της εγγύησης,
...στην αστάθεια της τιμής της, ή στην καταλληλότητά της ως επένδυση.
Μέρος 3ο: Η ΚΡΙΣΗ
Έχουμε τόσους πολλούς οικονομολόγους που βγαίνουν στον αέρα και λένε:
"Αυτό είναι φούσκα και θα σκάσει..."
"...κι αυτό θα είναι πραγματικό πρόβλημα για την οικονομία."
Μερικοί λένε ότι θα μπορούσε να δημιουργηθεί ύφεση σε κάποιο βαθμό.
Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο, αν όντως βλέπαμε...
...τις τιμές των μετοχών να κατρακυλούν σε όλη τη χώρα;
Φαντάζομαι ότι δε θα ακολουθήσω τον συλλογισμό σας.
Αυτό είναι αρκετά απίθανο.
Ποτέ δεν είχαμε πτώση των τιμών των σπιτιών σε εθνικό επίπεδο.
Ο Μπεν Μπερνάνκε έγινε πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας...
...τον Φεβρουάριο του 2006, τη χρονιά κορύφωσης των δανείων SUBPRIME.
Αλλά παρά τις πολλές προειδοποιήσεις,
...ο Μπερνάνκε και το Συμβούλιο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας δεν έκαναν τίποτα.
Ο Μπεν Μπερνάνκε αρνήθηκε να δώσει συνένετυξη για την ταινία αυτή.
Ο Ρόμπερτ Γκνάιζντα συναντήθηκε με τον Μπερνάνκε...
και το Διοικητικό Συμβούλιο της Ομοσποδιακής Τράπεζας...
...τρεις φορές από τότε που ο Μπερνάνκε έγινε πρόεδρος.
Μόνο στη τελευταία συνάντηση...
υπαινίχθηκε ότι υπήρχε πρόβλημα,
κι ότι η κυβέρνηση έπρεπε να το κοιτάξει.
Πότε; Πότε έγινε αυτό; Ποια χρονιά;
Το 2009, στις 11 Μαρτίου, στην Ουάσινγκτον.
- Φέτος. - Τη χρονιά που τον είδα, ναι.
Και τα δυο προηγούμενα χρόνια που τον συναντήσατε,
- ...ακόμα και το 2008; - Ναι.
Ένας από τους 6 διευθυντές της Ομοσπονδιακής Τράπεζας...
...υπό τις οδηγίες του Μπερνάνκε...
...ήταν ο Φρέντερικ Μίσκιν, που διορίστηκε από τον πρόεδρο Μπους το 2006.
Μετείχατε στις εξαμηνιαίες συνεδριάσεις, που...
που έκαναν ο Ρόμπερτ Γκνάιζντα και η... Greenlining...
...με το διοικητικό συμβούλιο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας;
Ναι. Ήμουν στην Επιτροπή που...
...που ασχολήθηκε με την Επιτροπή Θεμάτων Καταναλωτή.
Σας προειδοποίησε με τον πιο σαφή τρόπο για το τι συνέβαινε...
και παρουσιάστηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο...
με έγγραφα για τα δάνεια που υπήρχαν τότε...
...και τα οποία συνάπτονταν συχνά.
Τον άκουγαν με ευγένεια και τίποτα δεν έγινε.
Ναι. Και πάλι, εγώ...δε γνωρίζω λεπτομέρειες,
όσον αφορά στο...
βασικά, εγώ...εγώ δεν... εγώ...πράγματι δεν...
για όποια πληροφορία κι αν έδωσε... δεν είμαι και πολύ σίγουρος...
για να είμαι πράγματι ειλικρινής... δεν θυμάμαι τέτοια συζήτηση
αλλά σίγουρα συζητήθηκαν θέματα που...προέκυψαν.
Αλλά το θέμα είναι... πόσο διαφωτιστικά είναι αυτά;
Γιατί δεν προσπαθήσατε να δείτε;
Νομίζω ότι το κάναν άλλοι αυτό.
Είχαμε τους ανθρώπους μας γι' αυτό, ολόκληρη ομάδα ασχολήθηκε...
...για κάθε λόγο...
Συγγνώμη, αλλά δε γίνεται να μιλάτε σοβαρά.
Αν το'χατε δει το θέμα, θα ανακαλύπτατε πράγματα.
Ξέρετε... είναι πολύ πολύ εύκολο να λέμε πάντα ότι θα βρίσκουμε πάντα και κάτι.
Το 2004,
το FBI είχε ήδη προειδοποιήσει για επιδημία απάτης στα ενυπόθηκα δάνεια.
Είχαν αναφέρει διογκωμένες αποτιμήσεις περιουσιών,
διορθωμένα έγγραφα δανείων,
...κι άλλες απατηλές δραστηριότητες.
Το 2005, ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, Ραγκουράμ Ράτζαν,
προειδοποίησε ότι επικίνδυνα κίνητρα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μία κρίση.
Κι ήρθαν μετά και οι προειδοποιήσεις του Νουριέλ Ρουμπινί το 2006.
Tα άρθρα του Άλαν Σλόουν στο περιοδικό Fortune και στη Washington Post το 2007...
και οι επανειλλημένες προειδοποιήσεις του ΔΝΤ.
Το είπα εκ μέρους του ιδρύματος (ΔΝΤ):
"Η κρίση που είναι μπροστά μας είναι μια τεράστια κρίση".
Σε ποιους τα είπατε αυτά;
Στην κυβέρνηση, στο υπ. Οικονομικών, στην Κεντρική Τράπεζα, σε όλους.
Το Μάιο του 2007, ο κερδοσκόπος Μπιλ Άκμαν...
κυκλοφόρησε μια παρουσίαση με τίτλο: "Ποιος κρατά την τσάντα;",
όπου και περιέγραφε πώς θα έσκαζε η φούσκα αυτή.
Το 2008, ο Τσαρλς Μόρις δημοσίευσε το βιβλίο του για την επικείμενη κρίση.
ΕΥΚΟΛΟ ΧΡΗΜΑ, ΑΚΡΟΒΑΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΚΡΑΧ
Δεν είστε σίγουροι, έτσι;
Κι ίσως να υποψιάζεστε ότι τα ασφαλιστικά κριτήρια είναι χαλαρά,
αλλά το θέμα είναι: "Θα κάνατε κάτι γι' αυτό;"
Το 2008 οι καταχέσεις σπιτιών εκτοξεύτηκαν στα ύψη...
κι η τροφική αλυσίδα τιτλοποιήσεων έσπασε.
Οι δανειστές δεν μπορούσαν πια να πουλάνε τα δάνειά τους στις τράπεζες...
και καθώς τα δάνεια πήγαιναν άσχημα, δεκάδες δανειστές έπεσαν έξω.
Ο Τσακ Πρινς της Citibank, είπε το γνωστό ότι...
"Πρέπει να χορέψουμε μέχρι να σταματήσει η μουσική".
Πράγματι, η μουσική είχε ήδη σταματήσει όταν το είπε αυτό.
Η αγορά των CDO κατέρρευσε,
αφήνοντας στις τράπεζες εκατοντάδες δις δολάρια σε δάνεια,
...CDO και ακίνητα που δεν μπορούσαν να πουλήσουν.
Όταν ξεκίνησε η κρίση τόσο η κυβέρνηση Μπους...
όσο και η Ομοσπονδιακή Τράπεζα κρύβονταν πίσω από το δάχτυλό τους.
Δεν κατάλαβαν την έκτασή της.
Σε ποια στιγμή θυμάστε να σκεφτήκατε για πρώτη φορά...
..ότι όλο αυτό είναι κάτι επικίνδυνο, κάτι κακό;
Θυμάμαι πολύ καλά μια τέτοια στιγμή.
Νομίζω ότι ήταν σε μια συνάντηση της G7 τον Φεβρουάριο του 2008.
Και θυμάμαι που συζητούσα το θέμα με τον Χανκ Πόλσον.
Και θυμάμαι καλά ότι είπα στον Χανκ:
"Βλέπουμε το τσουνάμι να έρχεται..."
"...και μεις απλά...συζητάμε..."
"...για το τι μαγιώ θα βάλουμε."
Τι απάντησε αυτός, τι αισθανόταν;
Ότι τα πράγματα είναι υπό έλεγχο. Ότι εξετάζουν...
την κατάσταση προσεκτικά και...
...ότι είναι υπό έλεγχο.
Θα συνεχίσουμε την επέκταση έτσι; Και προφανώς εγώ θα πω:
Αν επεκτείνεσαι, δεν είσαι σε ύφεση, σωστά; Θέλω να πω...
...ότι όλοι μας το ξέρουμε αυτό.
Στην πραγματικότητα η ύφεση ξεκίνησε τέσσερις μήνες πριν ο Πόλσον κάνει αυτή τη δήλωση
Τον Μάρτιο του 2008 η επενδυτική τράπεζα Βear Stearns ξέμεινε από ρευστό,
και αγοράστηκε με τιμή μετοχής τα 2 δολάρια από την JP Morgan Chase.
Η συμφωνία υποστηρίχτηκε με έκτακτες εγγυήσεις ύψους 30 δις δολαρίων...
...από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα.
Εκείνη ήταν η στιγμή που η κυβέρνηση θα έπρεπε να παρέμβει...
και να πάρει διάφορα μέτρα...
που θα μείωναν την επικινδυνότητα του συστήματος.
Οι πληροφορίες που παίρνω από κάποιους...
είναι ότι δε φτάσαμε στο τέλος, ότι θα έχουμε κι άλλα παρατράγουδα.
Είδα αυτές τις επενδυτικές τράπεζες που συνεργάζονται...
με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα και την Επιτροπή Αξιών του Χρηματιστηρίου...
για την αύξηση της ρευστότητάς τους,
...για να ενισχύσουν τις κεφαλαιακές τους τοποθετήσεις.
Παίρνω αναφορές συνέχεια. Οι ρυθμιστικές αρχές μας επαγρυπνούν.
Στις 7 Σεπτεμβρίου 2008...
ο Χένρι Πόλσον ανακοίνωσε την ανάληψη από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα...
των τραπεζών Fannie Mae και Freddie Mac,
...δυο γιγάντιων δανειστών ενυπόθηκων δανείων που ήταν στο χείλος του γκρεμού.
Καμμιά από τις τωρινές μας ενέργειες...
δεν αντικατοπτρίζει με κάθε τρόπο ότι αλλάζουμε την άποψή μας...
...πάνω στην αγορά ακινήτων...
...ή πάνω στη δύναμη των άλλων οικονομικών ιδρυμάτων των ΗΠΑ.
Δυο μέρες αργότερα, η Lehman Brothers ανακοίνωσε ρεκόρ απωλειών...
...ύψους 3,2 δις δολαρίων, και η μετοχή της κατέρρευσε.
Οι συνέπειες από την κατάρρευση της Lehman και της AIG το Σεπτέμβριο...
...αποτελούσε ακόμα έκπληξη.
Ακόμα και μετά τον Ιούλιο, μετά τη Fannie και τη Freddie. Άρα...
...σαφώς και υπήρχε θέμα το Σεπτέμβριο...μείζον θέμα...
...και κανείς δε γνώριζε γι' αυτό.
Νομίζω ότι αυτό είναι σωστό.
Η Bear Stearns είχε διαβάθμιση AAA ένα μήνα πριν τη χρεοκοπία της;
- Μάλλον A2. - A2.
- Ναι. - Εντάξει.
- Το A2 δε σημαίνει χρεοκοπία. - Καθόλου.
Είναι βαθμός πολύ καλής επένδυσης, βαθμός για σοβαρή επένδυση.
Η Lehman Brothers; Είχε A2 λίγες μέρες πριν καταρρεύσει.
Η AIG είχε AA, λίγες μέρες πριν τη σώσουν.
Η Fannie Mae κι η Freddie Mac είχαν AAA όταν τις σώσανε.
Η Citigroup, η Merrill, όλες τους είχαν αξιολογήσεις πολύ καλών επενδύσεων.
Πώς γίνεται αυτό;
Καλή ερώτηση. Φοβερή ερώτηση.
Ποτέ δεν πήγε να πει η κυβέρνηση σε όλα αυτά τα οικονομικά ιδρύματα και να πει:
"Ξέρετε; Τα πράγματα είναι σοβαρά, πού βρίσκεστε τώρα..."
"...κι όχι παραμύθια, ποια η κατάστασή σας;"
Πρώτον, αυτό είναι θέμα των ρυθμιστικών αρχών, δικιά τους η δουλειά, έτσι;
Δουλειά τους είναι να κατανοήσουν το πόσο εκτεθειμμένα...
...είναι αυτά τα διαφορετικά ιδρύματα, τα οποία έχουν μια πολύ ακριβή κατανόηση...
...που πιστεύω ότι τα έχει κάνει πιο υπεύθυνα, πιο σοβαρά...
...πάνω στο θέμα της συνεχιζόμενης κρίσης. Άρα...
Συγγνώμη, αλλά αυτό δεν είναι και πολύ αληθές. Είμαι...
Τι εννοείτε ότι δεν είναι αλήθεια;
Τον Αύγουστο του 2008 γνωρίζατε...
τις πιστωτικές αξιολογήσεις των Lehman Brothers, Merrill Lynch, AIG...
...και πιστεύατε ότι ήταν ακριβείς;
Να...σίγουρα τότε, ήταν σαφές...
ότι οι προηγούμενες αξιολογήσεις ήταν ανακριβείς,
...επειδή τις είχαν υποβαθμίσει σημαντικά.
Όχι, καθόλου.
Τις...υποβάθμισαν κι άλλο ως προς το...
...για το χώρο τους, όσον αφορά στο χώρο τους και σίγουρα τις μετοχές τους.
Όχι μερικές... όλες εκείνες οι εταιρείες είχαν βαθμό A2 τουλάχιστον...
...μέχρι και δυο μέρες πριν... τις διασώσουν.
Τότε η απάντηση είναι ότι... απλά εγώ δεν...δεν ξέρω πολλά...
...για να απαντήσω στην ερώτησή σας πάνω σ'αυτό το συγκεκριμένο θέμα.
Ο κυβερνήτης Φρεντ Μίσκιν παραιτείται οριστικά στις 31 Αυγούστου.
Λέει ότι σχεδιάζει να επιστρέψει στο διδακτικό του πόστο...
...στην οικονομική σχολή του Columbia.
Γιατί παραιτηθήκατε από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα τον Αύγουστο του 2008;
Θέλω να πω, στο μέσο της χειρότερης οικονομικής κρίσης.
Κι έτσι...έπρεπε να επιβλέψω τη συγγραφή ενός βιβλίου.
Η αποχώρησή του αφήνει το Συμβούλιο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας...
...με τρεις από τις επτά θέσεις του κενές...
...τώρα που η οικονομία το χρειάζεται όσο τίποτε άλλο.
Είμαι σίγουρος ότι το βιβλίο σας είναι σημαντικό και ευρέως γνωστό.
Αλλά τον Αύγουστο του 2008, ξέρετε, κάτι...
...κάτι πιο σημαντικό συνέβη στον κόσμο, δε νομίζετε;
Την Παρασκευή 12 Σεπτεμβρίου 2008
η Lehman Brothers ξέμεινε από ρευστό
κι όλο το επενδυτικό τραπεζικό σύστημα βυθιζόταν ταχέως.
Η σταθερότητα του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος κινδύνευε.
Εκείνο το σαββατοκύριακο ο Χένρι Πόλσον και ο Τίμοθι Γκάιτνερ...
ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής τράπεζας της Νέας Υόρκης...
συγκάλεσαν έκτακτη σύσκεψη με τους διοικητές των μεγαλύτερων τραπεζών...
...σε μια προσπάθεια να σώσουν τη Lehman.
Αλλά η Lehman δεν ήταν η μόνη.
Η Merrill Lynch, άλλη μια μεγάλη τράπεζα επενδύσεων,
ήταν κι αυτή στο χείλος του γκρεμού.
Κι εκείνη την Κυριακή αγοράστηκε από την Bank of America.
Η μόνη τράπεζα που ενδιαφερόταν να αγοράσει τη Lehman...
...ήταν η βρετανική εταιρεία Barclay's.
Αλλά οι βρετανικές ρυθμιστικές αρχές...
...απαίτησαν οικονομική εγγύηση από την αμερικανική κυβέρνηση.
Ο Πόλσον αρνήθηκε.
Ούτε η Lehman ούτε η κυβέρνηση δεν είχαν κάποιο σχέδιο για την αποφυγή της χρεοκοπίας της.
Μπήκαμε όλοι γρήγορα σε ένα κίτρινο ταξί...
και κατευθυνθήκαμε προς την Ομοσπονδιακή Τράπεζα.
Θέλανε να ξεκινήσει το θέμα της χρεοκοπίας...
...πριν τα μεσάνυχτα της 14ης Σεπτεμβρίου.
Εξακολουθούσαμε να πιέζουμε ότι αυτό θα ήταν ένα...τρομερό γεγονός.
Σε κάποια στιγμή χρησιμοποίησα τη λέξη "Aρμαγεδδών".
Είχαν κατανοήσει πλήρως τις συνέπειες της πρότασής τους;
Η επίδραση στις αγορές θα ήταν ασυνήθιστη.
- Το είπατε αυτό; - Ναι.
Είπανε ότι είχαν σκεφτεί όλα τα σχόλια που είχαμε κάνει...
και ακόμα πιστεύανε...
ότι για να ηρεμήσουν οι αγορές και να πάμε μπροστά...
...ήταν απαραίτητο να χρεοκοπήσει η Lehman.
- Για να ηρεμήσουν οι αγορές; - Ναι.
Πότε σας είπαν ότι πράγματι η Lehman θα χρεοκοπούσε;
Μετά τη χρεοκοπία της.
Μετά;
Μάλιστα...
Και...πώς αντιδράσατε όταν το μάθατε;
"Θεέ μου!"
Ο Πόλσον κι ο Μπερνάνκε δεν συναντήθηκαν με άλλες κυβερνήσεις
...και δεν κατάλαβαιναν τις συνέπειες των νόμων για τη χρεοκοπία στο εξωτερικό.
Σύμφωνα με τη βρετανική νομοθεσία...
το γραφείο της Lehman στο Λονδίνο έπρεπε να κλείσει αμέσως.
Όλες οι συναλλαγές πάγωσαν.
Και μιλάμε για χιλιάδες χιλιάδων συναλλαγές.
Κερδοσκόποι που είχαν τα κεφάλαιά τους στη Lehman του Λονδίνου...
ανακάλυψαν μέσα σε μια νύχτα, με απόλυτη φρίκη...
...ότι δεν μπορούσαν να τα πάρουν πίσω.
Μία από τις κολώνες του οικοδομήματος είχε καταρρεύσει.
Κι αυτό προκάλεσε μεγάλο χτύπημα στο σύστημα.
Το παλαιότερο χρηματιστηριακό κεφάλαιο της χώρας...
διέγραψε βιαίως 750 εκατομμύρια δολάρια που αντιστοιχούσαν στο χρέος...
...της νυν χρεοκοπημένης τράπεζας Lehman Brothers.
Η πτώχευση της Lehman προκάλεσε επίσης...
και την κατάρρευση της αγοράς χρεογράφων...
...στο οποίο πολλές τράπεζες βασίζονται...
...για την τακτοποίηση εξόδων, όπως τα μισθολόγια.
Αυτό σημαίνει ότι ίσως πρέπει να απολύσουν εργαζόμενους...
...ότι δεν μπορούν να αγοράσουν τίποτα. Οι επιχειρήσεις σταμάτησαν τις εργασίες.
Ξαφνικά ο κόσμος στάθηκε και είπε:
"Τι να ακούσουμε; Ποιον να πιστέψουμε; Δεν εμπιστευόμαστε πια κανέναν."
Την ίδια βδομάδα, η AIG χρωστούσε 13 δις δολάρια...
σε κατόχους CDS...
...και δεν είχε τα λεφτά.
Η AIG ήταν άλλη μια κολώνα.
Αν έκλεινε η AIG, ξέρετε,
όλα τα αεροπλάνα ίσως θα έπρεπε, ξέρετε, να σταματήσουν να πετάνε.
Στις 17 Σεπτεμβρίου η AIG διασώθηκε από την κυβέρνηση.
Και μία μέρα μετά, ο Πόλσον κι ο Μπερνάνκε...
ζήτησαν από το Κογκρέσο 700 δις δολάρια για τη διάσωση των τραπεζών.
Προειδοποίησαν ότι το αντίθετο θα έφερνε μια καταστροφική οικονομική κατάρρευση.
Ήταν τρομακτικό. Όλο το σύστημα, ξέρετε, πάγωσε...
...κάθε μέρος του, κάθε μέρος του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Κανείς δε μπορούσε να δανειστεί χρήματα.
Ήταν σαν μια καρδιακή συγκοπή στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα.
Παίζω με τα χαρτιά που έχω.
Έχω να κάνω με πολλά, ξέρετε.
Έχω να κάνω με συνέπειες πραγμάτων που έχουν γίνει...
...συχνά, εδώ και πολλά χρόνια πριν.
Ο υπουργός Πόλσον μίλησε αναλυτικά για την κρίση.
Κι όλες τις πιθανές της αιτίες...
κι είναι πολλές αυτές... τις κατονόμασε...
κι έτσι εγώ...δεν είμαι σίγουρος...
Δε μιλάτε σοβαρά τώρα...
- ...σωστά; - Μιλάω σοβαρά.
Τι...τι περιμένατε εσείς;
Τι...τι ψάχνατε και δεν το είδατε;
Ήταν ο βασικός συνήγορος...
υπέρ της παρεμπόδισης του ελέγχου των CDS...
και υπέρ της ανόδου των ορίων της μόχλευσης στις τράπεζες επενδύσεων.
- Και πάλι, τι... - Τα ανέφερε όλα αυτά;
Ποτέ δεν τον άκουσα να τα αναφέρει.
Να...να το κλείσουμε για λίγο αυτό;
Ο Χένρι Πόλσον αρνήθηκε να δώσει συνένευξη για την ταινία αυτή.
Όταν διασώθηκε η AIG, οι κάτοχοι των δικών της CDS...
με προεξέχουσα την Goldman Sachs...
...πήραν 61 δις δολάρια την επόμενη μέρα κιόλας.
Ο Πόλσον, ο Μπερνάνκε, κι ο Τιμ Γκάιτνερ πίεσαν την AIG...
να πληρώσει το 100% των οφειλών της κι όχι να διαπραγματευτεί χαμηλότερες τιμές...
Η διάσωση της AIG κόστισε τελικά στους φορολογούμενους...
...πάνω από 150 δις δολάρια.
160 δις δολάρια πήγαν στην AIG,
14 δις δολάρια πήγαν στη Goldman Sachs.
Την ίδια ώρα, ο Πόλσον and Γκάιτνερ πίεζαν την AIG...
να παραιτηθεί του δικαιώματός της...
να μηνύσει τη Goldman και άλλες τράπεζες για απάτη.
Δεν υπάρχει πρόβλημα όταν αυτός που χειρίζεται την κρίση...
είναι ο πρώην διοικητής της Goldman Sachs...
κάποιος δηλαδή που έπαιξε βασικό ρόλο στη δημιουργία της;
Είναι σωστό να πει κανείς ότι οι αγορές σήμερα...
...είναι απίστευτα περίπλοκες.
Να δοθεί επειγόντως το χρειαζούμενο χρήμα...
Στις 4 Οκτωβρίου του 2008, ο πρόεδρος Μπους...
υπέγραψε την αξίας 700 δις δολαρίων διάσωση της AIG.
Αλλά τα χρηματιστήρια διεθνώς συνέχιζαν να πέφτουν,
εν μέσω φόβων ότι μια παγκόσμια ύφεση είναι τώρα μπροστά μας.
Η νομοθεσία για τη διάσωση δεν κάνει τίποτα...
για να αναχαιτίσει το κύμα των απολύσεων και των κατασχέσεων.
Η ανεργία στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη ανέβηκε γρήγορα στο 10%.
Η ύφεση προχωρά γρήγορα και απλώνεται παγκοσμίως.
Άρχισα να φοβάμαι πραγματικά,
...επειδή δεν είχα προβλέψει...
...ότι όλος ο κόσμος θα κατέρρεε με τον ίδιο βαθμό την ίδια στιγμή.
Τον Δεκέμβριο του 2008, η General Motors και η Chrysler...
...αντιμετώπισαν το φάσμα της χρεοκοπίας.
Και καθώς οι αμερικανοί καταναλωτές μείωναν τις δαπάνες τους,
οι Κινέζοι κατασκευαστές βλέπουν τις πωλήσεις να πέφτουν κατακόρυφα.
Στην Κίνα πάνω από 10 εκατομμύρια μετανάστες-εργάτες μένουν άνεργοι.
Και τελικά, οι πιο φτωχοί, όπως πάντα, πληρώνουν τα πιο πολλά.
Εδώ μπορείς να βγάλεις πολλά λεφτά, όπως ας πούμε...
...70, 80 δολάρια το μήνα.
Ως αγρότης στην εξοχή δεν μπορείς να βγάλεις τόσα πολλά.
Οι εργάτες απλά στέλνουν τα λεφτά τους στην ιδιαίτερή τους πατρίδα.
Για να τα πάρουν οι οικογένειές τους.
Η κρίση ξεκίνησε από την Αμερική.
Όλοι ξέρουμε ότι θα έρθει στην Κίνα.
Κάποια εργοστάσια προσπαθούν να απολύσουν μερικούς εργάτες.
Μερικοί θα φτωχύνουν, επειδή θα χάσουν τις δουλειές τους.
Η ζωή γίνεται πιο δύσκολη.
ΣΙΓΚΑΠΟΥΡΗ
Είχαμε ανάπτυξη περίπου στο 20%.
Ήταν μια σούπερ χρονιά.
Και ξαφνικά πέσαμε στο -9% σ' αυτό το τετράμηνο.
Οι εξαγωγές έπεσαν πολύ. Μιλάμε για ένα ποσοστό του 30%.
Δεχτήκαμε πλήγμα, ξέρετε, πέσαμε απ' τα ψηλά στα χαμηλά.
Ακόμα κι όταν η κρίση επεκτεινόταν,
δε γνωρίζαμε το εύρος της εξάπλωσής της
...ή το πόσο σοβαρή θα ήταν.
Κι ακόμα ελπίζουμε ότι θα βρεθεί κάποιος τρόπος...
...να προφυλαχτούμε...
και να μας χτυπήσει λιγότερο η καταιγίδα.
Αλλά αυτό δεν είναι πιθανό.
Ο κόσμος είναι πολύ παγκοσμιοποιημένος...
κι όλες οι οικονομίες είναι συνδεδεμένες μεταξύ τους.
Οι κατασχέσεις τις ΗΠΑ έφτασαν τα 6 εκατομμύρια στις αρχές του 2010.
Κάθε φορά που ένα σπίτι κατάσχεται,
αυτό επηρρεάζει όλους όσους ζουν γύρω από αυτό.
Επειδή όταν μια περιουσία βγει στο σφυρί,
θα πουληθεί σε χαμηλότερη τιμή...
ίσως και πριν βγει στο σφυρί, και δε θα είναι καλά διατηρημένη.
Εκτιμούμε ότι άλλοι 9 εκατομμύρια ιδιοκτήτες θα χάσουν τα σπίτια τους.
Βγήκαμε ένα σαββατοκύριακο για να δούμε...
ποια σπίτια ήταν προς πώληση.
Είδαμε ένα που μας άρεσε.
Θα πληρώναμε το μήνα 3200 δολάρια.
Η Columba Ramos κι ο σύζυγός της δε μιλούν αγγλικά.
Εξαπατήθηκαν από τον χρηματομεσίτη τους ο οποίος πληρώθηκε από έναν δανειστή-αρπακτικό.
Όλα ήταν όμορφα, το σπίτι πολύ ωραίο.
Η δόση ήταν μικρή. Ήμασταν όλοι σα να κερδίασμε το λόττο.
Μα προσγειωθήκαμε στην πραγματικότητα όταν έφτασε η πρώτη δόση.
Αισθάνθηκα πραγματικά πολύ άσχημα για τον άντρα μου,
γιατί...δουλεύει πολύ. Κι έχουμε και τρία παιδιά.
"Η πόλη των σκηνών" επαρχία Pinellas, Φλόριντα
Η συντριπτική πλειοψηφία που έχω δει πρόσφατα, δυστυχώς,
είναι άνθρωποι που χτυπήθηκαν από την οικονομία.
Ζούσαν, ξέρετε, μέρα με τη μέρα, από επιταγή σε επιταγή,
...και δυστυχώς, αυτά τελειώσανε.
Η ανεργία δεν πρόκειται να πληρώσει ένα ενυπόθηκο δάνειο...
...ούτε μια δόση για το αυτοκίνητο.
Οδηγούσα φορτηγό για μεταφορά κορμών.
Κι έκλεισαν τα πάντα...
όλο το σύστημα κοπής ξυλείας..
κλείσανε όλα τα πριονιστήρια, τα πάντα.
Κι έτσι ήρθα εδώ, ασχολήθηκα με τις κατασκευές.
Κι οι κατασκευές σταμάτησαν πολύ... τα πράγματα είναι τόσο δύσκολα...
είναι πολύς ο κόσμος εδώ, και πολύ σύντομα...
θα δείτε κι άλλα κάμπινγκ σαν κι αυτό εδώ γύρω...
επειδή δεν υπάρχουν δουλειές τώρα.
Μέρος 4ο: ΟΙ ΕΥΘΥΝΕΣ
Όταν η εταιρεία πήγαινε καλά,
πηγαίναμε κι εμείς καλά
κι όταν η εταιρεία δεν πήγαινε καλά, κύριε,
κι εμείς δεν πηγαίναμε καλά.
Αυτοί που κατέστρεψαν τις εταιρείες τους...
και βάλανε τον κόσμο στην κρίση...
βγήκαν απ'τα συντρίμμια με τις περιουσίες τους άθικτες.
Τα 5 κορυφαία στελέχη της Lehman Brothers...
κέρδισαν πάνω από ένα δις δολάρια μεταξύ 2000 και 2007...
κι όταν η τράπεζα πτώχευσε...
...κράτησαν όλα τα χρήματά τους.
Το σύστημα δούλεψε.
Είναι ανόητο για μας να συνάψουμε δάνειο που θα καταρρεύσει,
επειδή θα χάσουμε. Αυτοί χάνουν...
ο οφειλέτης χάνει, η κοινότητα χάνει, κι εμείς χάνουμε.
Ο διοικητής της Countrywide Άντζελο Μοζίλο...
έβγαλε 470 εκατομμύρια δολάρια μεταξύ του 2003 και του 2008.
Τα 140 εκατομμύρια δολλάρια...
προήλθαν από την πώληση εκ μέρους του μετοχών του της Countrywide...
...12 μήνες πριν την κατάρρευση της εταιρείας.
Εν τέλει θεωρώ υπεύθυνο το δοιηκητικό συμβούλιο όταν μια επιχείρηση πτωχεύει.
Επειδή το συμβούλιο είναι υπεύθυνο για την πρόσληψη και την απόλυση του διοικητή...
και για την επίβλεψη των μεγάλων στρατηγικών αποφάσεων.
Tο πρόβλημα με τις συνθέσεις των διοικητικών συμβουλίων στην Αμερική
είναι ο τρόπος εκλογής τους.
Τα διοικητικά συμβούλια είναι, σε πολλές περιπτώσεις,
...επιλεγμένα από τον διοικητή.
Το συμβούλιο των διοικητών και οι επιτροπές αποζημιώσεων...
είναι τα δύο σώματα που είναι αρμόδια...
για τον καθορισμό των αμοιβών, π.χ. για τα στελέχη.
Πώς νομίζετε ότι κινήθηκαν τα τελευταία 10 χρόνια;
Να, νομίζω ότι, αν τους δει κανείς,
...εγώ θα τους βαθμολογούσα με "B" ( με άριστα το "Α"). Επειδή...
- Με "B"; - Μάλιστα.
- Όχι με "Δ"; - Όχι με "Δ".
Ο Σταν Ο'Νηλ, ο διοικητής της Merrill Lynch...
έλαβε 90 εκατομμύρια δολάρια μόνο το 2006 και το 2007.
Αφού πρώτα οδήγησε την εταιρεία του στην καταστροφή.
Το συμβούλιο των διοικητών της Μerrill Lynch τού επέτρεψε να παραιτηθεί...
κι έλαβε 161 εκατομμύρια δολάρια ως αποζημίωση.
Αντί να τον απολύσουν, του επέτρεψαν να παραιτηθεί...
και πήρε 151 εκατομμύρια δολάρια.
Αυτή την απόφαση πήρε το συμβούλιο των διοικητών εκείνη τη στιγμή.
Και πόσο τη βαθμολογείτε αυτήν την απόφαση;
Είναι πιο δύσκολο αυτό.
Δεν ξέρω αν θα έβαζα και σ' αυτήν "Β".
Ο διάδοχος του Ο'Νηλ, ο Τζων Τέιν,
πήρε 87 εκατομμύρια δολάρια το 2007...
και τον Δεκέμβριο του 2008,
δύο μήνες αφού διασώθηκε η Merrill με τα χρήματα των φορολογουμένων...
ο Τέιν και το συμβούλιο της Merill μοιράστηκαν εκατομμύρια ως μπόνους.
Τον Μάρτιο του 2008...
το τμήμα οικονομικών προϊόντων της AIG έχασε 11 δις δολάρια.
Αντί να απολυθεί, ο Τζόζεφ Κασάνο, επικεφαλής της AIG FP...
παρέμεινε ως σύμβουλος...
με μισθό 1 εκατομμύριο δολάρια το μήνα.
Και θέλετε να είστε βέβαιοι ότι οι παίκτες-κλειδιά...
και οι εργαζόμενοι-κλειδιά... εντός της AIG FP...
...ναι, διατηρούμε τη διανοητική μας γνώση.
Ήμουν σε ένα πολύ ενδιαφέρον δείπνο...
που παρέθεσε ο Χανκ Πόλσον πριν κάτι παραπάνω από χρόνο...
με μερικούς αξιωματούχους και κανα δυο...διοικητές...
...από τις πιο μεγάλες τράπεζες των ΗΠΑ.
Και προς μεγάλη μου έκπληξη, όλοι εκείνοι οι κύριοι...
συζητούσαν για το ότι εκείνοι ήταν οι άπληστοι,
...κι άρα έχουν και αυτοί μέρος της ευθύνης...Ωραία.
Και μετά απευθύνονταν στον υπουργό Οικονομικών...
λέγοντας ότι θα έπρεπε να ελέγχει καλύτερα τα πράγματα...
...επειδή εκείνοι είναι πολύ άπληστοι.
...και δε μπορούν να το αποφύγουν αυτό.
Ο μόνος τρόπος να αποφευχθεί αυτό είναι ο περισσότερος έλεγχος.
Έχω μιλήσει με πολλούς τραπεζίτες για το θέμα αυτό...
...ακόμα και με πολύ ισχυρούς.
Κι αυτή είναι η πρώτη φορά που ακούω κάποιον να λέει...
ότι ήθελαν πράγματι να ρυθμιστεί το θέμα των αμοιβών τους.
Ναι, επειδή αυτό φοβούνταν εκείνη τη στιγμή.
Και μετά, όταν άρχισε να φαίνεται μια λύση στην κρίση...
...τότε προφανώς άλλαξαν γνώμη.
Στις ΗΠΑ, οι τράπεζες είναι τώρα μεγαλύτερες, πιο ισχυρές
και πιο συγκεντρωτικές όσο ποτέ.
Είναι λιγότεροι οι ανταγωνιστές,
και πολλές μικρότερες τράπεζες έχουν αγοραστεί από τις μεγαλύτερες.
Η JP Morgan σήμερα είναι πιο μεγάλη από πριν.
Η JP Morgan πήρε πρώτα την Bear Stearns κι έπειτα την WAMU.
Η Bank of America πήρε την Countrywide και την Merrill Lynch.
Η Wells Fargo πήρε την Wachovia.
Μετά την κρίση, η οικονομική βιομηχανία...
συμπεριλαμβανομένης και της Ομάδας Διάσκεψης Οικονομικών Υπηρεσιών...
...πολέμησε ακόμα πιο σκληρά ενάντια στη μεταρρύθμιση.
Ο οικονομικός τομέας απασχολεί 3.000 στελέχη...
πάνω από πέντε άτομα για κάθε μέλος του Κονγκρέσου.
Πιστεύετε ότι η βιομηχανία οικονομικών υπηρεσών...
έχει πολύ μεγάλη πολιτική επιρροή στις ΗΠΑ;
Όχι. Νομίζω ότι κάθε άνθρωπος στον κό...στη χώρα...
...αντιπροσωπεύεται εδώ στην Ουάσινγκτον.
Και πιστεύετε ότι όλα τα μέλη της αμερικανικής κοινωνίας...
...έχουν ίση και δίκαια πρόσβαση στο σύστημα;
Εν τούτοις, μπορείτε να μπείτε σε κάθε χώρο ακρόασης...
...που επιθυμείτε. Ναι, το πιστεύω.
Μπορεί κάποιος να μπει σε οποιονδήποτε χώρο ακρόασης...
αλλά όχι απαραίτητα να γράψει μια από αυτές τις επιταγές που γράφετε όλοι εσείς...
...που η βιομηχανία σας γράφει...
ή να εμπλακεί στη χρηματοδότηση των πολιτικών...
...όπως εμπλέκεται η βιομηχανία σας.
Μεταξύ 1998 και 2008...
η οικονομική βιομηχανία ξόδεψε πάνω από 5 δις δολάρια...
...με τη μορφή συνεισφοράς είτε παρασκηνιακώς είτε σε καμπάνιες.
Και μετά την κρίση, ξοδεύει ακόμα πιο πολλά.
Η οικονομική βιομηχανία ασκεί την επιρροή της...
...και με έναν πιο υπόγειο τρόπο...
...που οι πιο πολλοί Αμερικανοί αγνοούν.
Έχει διαβρώσει και τις σπουδές των Οικονομικών Επιστημών.
Η απελευθέρωση της αγοράς έχει μεγάλη οικονομική και διανοητική υποστήριξη.
Επειδή...οι άνθρωποι συζητούσαν για το δικό τους όφελος.
Οι καθηγητές Οικονομικών αποτέλεσαν τη βασική πηγή αυτής της ψευδαίσθησης.
Από τη δεκαετία του '80, οι ακαδημαϊκοί οικονομολόγοι...
ήταν οι μεγαλύτεροι συνήγοροι υπέρ της απελευθέρωσης της αγοράς,
...και διαδραμάτισαν ισχυρό ρόλο στη χάραξη της πολιτικής των κυβερνήσεων των ΗΠΑ.
Πολύ λίγοι ειδικοί επί των Οικονομικών προειδοποίησαν για την κρίση.
Ακόμα και μετά την κρίση,
πολλοί αντιτίθονταν στη μεταρρύθμιση.
Αυτοί που τα δίδαξαν αυτά τα πράγματα
...είχαν μάθει να αμείβονται με πολλά χρήματα ως σύμβουλοι.
Οι καθηγητές των οικονομικών σχολών δε ζουν από το μισθό τους.
Μια χαρά ζουν.
Την τελευταία δεκαετία, η βιομηχανία οικονομικών υπηρεσιών...
έδωσε βοήθεια αξίας περίπου 5 δις δολαρίων...
...σε πολιτικούς στις ΗΠΑ.
Είναι πολλά τα λεφτά.
Δε σας ενοχλεί αυτό;
Όχι.
Ο Μάρτιν Φέλντσταϊν είναι καθηγητής στο Χάρβαρντ,
κι ένας από τους πιο διακεκριμένους οικονομολόγους του κόσμου.
Ως βασικός οικονομικός σύμβουλος του προέδρου Ρήγκαν,
ήταν ο αρχιτέκτονας της απελευθέρωσης των αγορών.
Κι από το 1988 ως το 2009...
ήταν στο συμβούλιο των διοικητών στην AIG και στην AIG Financial Products,
οι οποίες τον πλήρωναν με εκατομμύρια δολάρια.
Μετανιώσατε καθόλου που ήσασταν στο συμβούλιο της AIG;
Κανένα σχόλιο. Όχι, δε μετάνιωσα καθόλου...
...που ήμουν στο συμβούλιο της AIG.
- Καθόλου; - Αυτό μπορώ να πω...καθόλου.
Καθόλου.
Εντάξει...
Μετανιώσατε καθόλου για τις...αποφάσεις της AIG;
Δε μπορώ να πω τίποτε άλλο για την AIG.
Έχω διδάξει στο Northwestern, στο Chicago, στο Harvard και στο Columbia.
Ο Γκλεν Χάμπαρντ είναι ο κοσμήτορας της οικονομικής σχολής του Columbia...
και ήταν ο πρόεδρος του Συμβουλίου των Οικονομικών Συμβούλων...
υπό τον Μπους τον νεώτερο.
Πιστεύετε ότι η βιομηχανία οικονομικών υπηρεσιών...
έχει υπερβολική...πολιτική δύναμη στις ΗΠΑ;
Δεν το νομίζω, όχι. Εσείς βέβαια,...
εσείς βέβαια, δε θα είχατε αυτήν την εντύπωση
από τα χτυπήματα που δέχονται συχνά... στην Ουάσινγκτον.
Πολλοί εξέχοντες ακαδημαϊκοί κάνανε αθόρυβα περιουσίες...
ενώ βοηθούσαν την οικονομική βιομηχανία να διαμορφώνει το δημόσιο διάλογο...
...και την πολιτική της κυβέρνησης.
Το Analysis Group,
το Charles River Associates,
το Compass Lexecon,
και το Law and Economics Consulting Group...
διαχειρίζονται μια βιομηχανία πολλών εκατομμυρίων δολαρίων...
που παρέχει ειδικούς επί των Οικονομικών προς πρόσληψη.
Δυο τραπεζίτες που χρησιμοποίησαν τις υπηρεσίες αυτές ήταν ο Ραλφ Σιόφι...
...και ο Μάθιου Τάνιν,...
διαχειριστές κερδοσκοπικών κεφαλαίων της Bear Stearns...
...που κατηγορήθηκαν για απάτη.
Αφού προσλήφθηκαν από το Analysis Group,
...αθωώθηκαν κι οι δυο.
Ο Γκλεν Χάμπαρντ πήρε 100.000 δολάρια...
για να καταθέσει ως μάρτυρας υπεράσπισής τους.
Πιστεύετε ότι οι κανόνες των οικονομικών...
...αντιμετωπίζουν θέμα ασύμβατων ιδιοτήτων;
Δεν είμαι σίγουρος ότι κατάλαβα τι εννοείτε.
Πιστεύετε ότι ένα μεγάλο ποσοστό των κανόνων των οικονομικών...
ένας αριθμός οικονομολόγων έχει οικονομικά ασύμβατη ιδιότητα...
...που με κάποιο τρόπο παραπέμπουν σε κάποιο...χρώμα;
Κατάλαβα τι είπατε. Αμφιβάλλω γι' αυτό.
Ξέρετε, οι πιο πολλοί ακαδημαϊκοί οικονομολόγοι,
δεν είναι πλούσιοι επιχειρηματίες.
Ο Χάμπαρντ βγάζει 250.000 δολάρια το χρόνο...
ως μέλος του Συμβουλίου της Met Life...
και παλιά ήταν στο συμβούλιο της Capmark,
μιας εταιρείας που εξέδειδε ενυπόθηκα δάνεια κατά την περίοδο της φούσκας...
...και που χρεοκόπησε το 2009.
Ήταν επίσης σύμβουλος στις Ασφάλειες Nomura,
στην KKR Financial Corporation,
και σε πολλές άλλες οικονομικές εταιρείες.
Η Λώρα Τάισον, που αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη για την ταινία αυτή,
είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Berkeley στην Καλιφόρνια.
Ήταν πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων...
και η διευθύντρια του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου...
...κατά τη διακυβέρνηση Κλίντον.
Λίγο μετά την αποχώρησή της από την κυβέρνηση,
μπήκε στο συμβούλιο της Morgan Stanley...
που την αμείβει με 350.000 δολάρια το χρόνο.
Η Ρουθ Σίμονς, πρόεδρος του Πανεπιστημίου Brown,
βγάζει πάνω από 300.000 δολάρια το χρόνο...
ως μέλος του συμβουλίου της Goldman Sachs.
O Λάρι Σάμερς, που ως υπουργός των Οικονομικών...
έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην απελευθέρωση της αγοράς παραγώγων...
έγινε πρόεδρος του Χάρβαρντ το 2001.
Ενώ ήταν στο Χάρβαρντ...
κέρδιζε εκατομμύρια συμβουλεύοντας κερδοσκόπους...
και άλλα εκατομμύρια ως αμοιβή για διαλέξεις του,
τα πιο πολλά των οποίων από τράπεζες επενδύσεων.
Σύμφωνα με την κοινοποιημένη ομοσποδιακή έκθεση γι' αυτόν...
το δίκτυο του Σάμερς κυμαίνεται από 16,5 ως 39,5 εκατομμύρια δολάρια.
Ο Φρέντερικ Μίσκιν, που επέστρεψε στο Πανεπιστήμιο του Columbia...
αφού έφυγε από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα,
με βάση τη δημοσιευμένη έκθεση γι' αυτόν...
είχε δίκτυο αξίας μεταξύ 6 και 17 εκατομμυρίων δολαρίων.
Το 2006 συγγράψατε μαζί με κάποιον άλλον μια μελέτη...
-...για το οικονομικό σύστημα της Ισλανδίας. - Σωστά.
Η Ισλανδία είναι επίσης μια προηγμένη χώρα με εξαίρετα ιδρύματα,
χαμηλή διαφθορά, καλή νομοθεσία.
Η οικονομία της έχει ήδη προσαρμστεί στην οικονομική απελευθέρωση...
ενώ η συνετή της νομοθεσία και εποπτεία είναι αρκετά ισχυρή.
Ναι. Κι αυτό ήταν το λάθος. Φαίνεται ότι αυτό ήταν...
...ότι η συνετή νομοθεσία της και η εποπτεία δεν ήταν ισχυρές στην Ισλανδία.
- Και ειδικά σ' αυτήν την περίοδο... - Τι σας οδήγησε να νομίσετε ότι ήταν;
Νομίζω ότι...είναι οι πληροφορίες που υπήρχαν και...
...γενικά... η άποψη ήταν ότι...ότι...
...ότι η Ισλανδία είχε πολύ καλά ιδρύματα. Ήταν πολύ προηγμένη χώρα.
Ποιος σας το είπε αυτό; Τι είδους έρευνα κάνατε;
Μιλήσαμε με κόσμο, έχουμε εμπιστοσύνη στην Κεντρική Τράπεζα...
η οποία όντως απέτυχε στο έργο της.
Είναι σαφές...είναι...
Γιατί εμπιστεύεστε την Κεντρική Τράπεζα;
Η εμπιστοσύνη αυτή... εμείς... επειδή είχαμε...
...είχαμε τις πληροφορίες που υπήρχαν.
Πόσα πληρωθήκατε για τη συγγραφή της μελέτης;
Πληρώθηκα...νομίζω... το νούμερο ήταν...
...έχει ανακοινωθεί δημοσίως.
Ο Φρέντερικ Μίσκιν πήρε 124.000 δολάρια από το Ισλανδικό Υπουργείο Εμπορίου για να γράψει αυτήν την έκθεση.
Στο βιογραφικό σας, ο τίτλος αυτής της αναφοράς έχει αλλάξει...
από το "Η Οικονομική Σταθερότητα της Ισλανδίας"...
...στο "Η Οικονομική Αστάθεια στην Ισλανδία".
Βασικά, δεν ξέρω αν...ποιος είναι... ό,τι κι αν είναι αυτός...
Αν έγινε τυπογραφικό λάθος, θα υπάρχει τέτοιο λάθος.
Νομίζω ότι αυτό που είναι δημοσίως διαθέσιμο...
όποτε κάποιος κάνει μια έρευνα πάνω σε ένα θέμα...
είναι ότι αποκαλύπτεται...
...το αν υπάρχει κάποια οικονομική ασυμβατότητα με την έρευνα αυτή.
Αλλά αν θυμάμαι καλά, δεν υπάρχει καμμιά πολιτική αντιμετώπιση γι 'αυτό.
Δεν μπορώ να φανταστώ κάποιον που να μην το κάνει αυτό...
όσον αφορά στην συγγραφή του στο έγγραφο.
Αν μου επιτρέπετε, θα υπήρχε σημαντική επαγγελματική τιμωρία...
...αν κάποιος δεν το έκανε αυτό.
Δεν είδα στη μελέτη πουθενά...
το ότι υποδείξατε πως πληρωθήκατε
...από το Ισλανδικό Υπουργείο Εμπορίου για να τη συγγράψετε.
- Όχι, εγώ... - Καλά.
Ο Ρίτσαρντ Πόρτες, ο πιο διάσημος οικονομολόγος της Βρετανίας...
και καθηγητής στην Οικονομική Σχολή του Λονδίνου...
που επίσης επιφορτίστηκε από το Ισλανδικό Υπουργείο Εμπορίου το 2007...
να συγγράψει μια αναφορά όπου επαινούσε τον Ισλανδικό οικονομικό τομέα.
Οι τράπεζες είναι από μόνες τους πολύ ρευστές.
Έβγαλαν πράγματι λεφτά από την πτώση της Ισλανδικής κορώνας.
Είναι ισχυρές τράπεζες αυτές, το κεφάλαιό τους...
...το χρηματιστηριακό τους κεφάλαιο είναι εξασφαλισμένο για την επόμενη χρονιά.
Είναι τράπεζες καλά οργανωμένες.
Ρίτσαρντ, σε ευχαριστούμε πολύ.
Όπως και του Μίσκιν, η αναφορά του Πόρτες...
δεν αποκάλυψε την πληρωμή του από το Ισλανδικό Υπουργείο Εμπορίου.
Το Χάρβαρντ απαιτεί την αποκάλυψη...
των οικονομικών συγκρουόμενων συμφερόντων σε εκδόσεις;
Όχι, απ' όσο ξέρω.
Ζητάτε από τους συγγραφείς να αναφέρουν την αποζημίωση...
...που παίρνουν από εξωτερικές δραστηριότητες;
Όχι.
Δε νομίζετε ότι αυτό είναι πρόβλημα;
Δε βλέπω το λόγο.
Ο Μάρτιν Φέλντσταϊν κατά τη θητεία του στο συμβούλιο της AIG
Η Λώρα Τάισον, στο συμβούλιο της Morgan Stanley...
ο Λάρι Σάμερς βγάζει 10 εκατομμύρια δολάρια το χρόνο...
για τις συμβουλές του σε εταιρείες οικονομικών υπηρεσιών...
Άλλο αυτό!
Βασικά...ναι, άσχετο.
Γράψατε πάρα πολλά άρθρα...
με μια ευρεία γκάμα θεμάτων.
Δεν θεωρήσατε ποτέ κατάλληλο να ερευνήσετε τους κινδύνους...
..των μη ελεγχόμενων CDS;
Ποτέ.
Η ίδια ερώτηση ως προς την αποζημίωση των στελεχών...
τον έλεγχο της κορπορατικής διακυβέρνησης...
...το θέμα των χρηματοδοτήσεων των πολιτικών.
Δε νομίζω ότι θα είχα να προσθέσω κάτι σ' αυτές τις συζητήσεις.
Κοιτάζω την περίληψή σας τώρα.
Μου φαίνεται ότι η πλειονότητα...
των εξωτερικών σας δραστηριοτήτων είναι...
συμβουλευτικοί και διευθυντικοί διακανονισμοί...
...με τη βιομηχανία οικονομικών υπηρεσιών.
Δε θα συμφωνούσατε μ' αυτόν τον χαρακτηρισμό;
Όχι, απ' όσο ξέρω,
νομίζω ότι οι πελάτες που συμβουλεύω δε φαίνονται καν στο βιογραφικό μου, άρα...
Ποιοι είναι οι πελάτες που συμβουλεύετε;
Δε νομίζω ότι πρέπει να το συζητήσω μαζί σας αυτό.
Εντάξει.
Κοιτάξτε, έχετε λίγα λεπτά ακόμα κι η συνέντευξη τελειώνει.
Συμβουλεύετε καμμιά εταιρεία οικονομικών υπηρεσιών;
Η απάντηση είναι...ναι.
- Και... - Αλλά εγώ δεν...
Δε θέλω να μπω σε λεπτομέρειες πάνω σ' αυτό.
Αυτές αφορούν και σε άλλες εταιρείες οικονομικών υπηρεσιών;
Πιθανόν.
Δε θυμάστε;
Δεν είναι κατάθεση αυτό, κύριε.
Ήμουν αρκετά ευγενικός στο να σας δώσω χρόνο...Βλακωδώς, απ' ό,τι κατάλαβα.
Αλλά έχετε τρία λεπτά ακόμα.
Δώστε τον καλύτερο εαυτό σας.
Το 2004, στην κορύφωση της φούσκας,
ο Γκλεν Χάμπαρντ συνέγραψε ένα έγγραφο ευρέως γνωστό μαζί με τον Ουίλιαμ Ντάντλι,
τον επικεφαλής οικονομολόγο της Goldman Sachs.
Στο έγγραφο ο Χάμπαρντ επαινούσε τα παράγωγα πιστώσεων...
και την αλυσίδα τιτλοποιήσεων...
δηλώνοντας ότι είχαν βελτιώσει την κατανομή του κεφαλαίου,
κι είχαν ενισχύσει την οικονομική σταθερότητα.
Έκανε αναφορά στη μειωμένη αστάθεια της οικονομίας..
και δήλωνε ότι οι υφέσεις...
είχαν γίνει πιο σπάνιες και ηπιότερες.
Τα παράγωγα πιστώσεων προστάτευαν τις τράπεζες από απώλειες...
και συνέβαλλαν στην εξάπλωση των κινδύνων.
Ένας ερευνητής υγείας γράφει σε ένα του άρθρο:
"Για να θεραπεύσεις την ασθένεια, πρέπει να συνταγογράψεις αυτό το φάρμακο..."
"...Φαίνεται ότι ο γιατρός παίρνει το 80% του εισοδήματός του..."
"...από τον κατασκευαστή του φαρμάκου."
Δε σας ενοχλεί αυτό;
Νομίζω ότι...βέβαια είναι σημαντικό να αποκαλυφθεί...
...το...
Βασικά, νομίζω ότι υπάρχουν διαφορές σε σχέση με αυτό...
...που συζητάμε τώρα εδώ. Γιατί...
Οι πρόεδροι του Harvard και του Columbia αρνήθηκαν να σχολιάσουν το θέμα των ασύμβατων ιδιοτήτων
Όλοι τους αρνήθηκαν να δώσουν συνέντευξη για την ταινία αυτή.
Τι νομίζετε ότι λέει αυτό για τους κανόνες των Οικονομικών;
Να...δεν έχει καμμιά σχέση με οτιδήποτε.
Και πραγματικά, νομίζω... ότι είναι μέρος του...
...είναι ένα...σημαντικό μέρος του προβλήματος.
Μέρος 4ο: ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΩΡΑ
Η αυξανόμενη ισχύς του οικονομικού παράγοντα στις ΗΠΑ
είναι μέρος μια ευρύτερης αλλαγής στην Αμερική.
Από τη δεκαετία του '80, οι ΗΠΑ έχουν γίνει μια κοινωνία ανισοτήτων,
και η οικονομική της κυριαρχία έχει εξασθενήσει.
Εταιρείες σαν την General Motors, την Chrysler και την U.S. Steel...
που ήταν πριν ο πυρήνας της οικονομίας των ΗΠΑ...
...είχαν κακή διαχείριση και έμειναν πίσω σε σχέση με τις ξένες ανταγωνίστριές τους.
Κι όταν χώρες σαν την Κίνα άνοιξαν την οικονομία τους,
οι αμερικανικές εταιρείες έβγαλαν θέσεις εργασίας στο εξωτερικό...
...προς εξοικονόμηση χρημάτων.
Για πολλά χρόνια,
τα 660 εκατομμύρια ανθρώπων στον αναπτυγμένο κόσμο...
ήταν καλά προφυλαγμένα...
από όλο αυτό το επιπρόσθετο εργατικό δυναμικό...
...που υπήρχε στον πλανήτη.
Ξαφνικά. η "κουρτίνα από μπαμπού" και η "κουρτίνα του σιδήρου" ανασηκώθηκαν
και βρεθήκαμε μαζί με 2,5 δισεκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους.
Οι εργάτες της αμερικανικής βιομηχανίας
...απολύονταν κατά δεκάδες χιλιάδες.
Η κατασκευαστική μας βάση καταστράφηκε,
...κυριολεκτικά μέσα σε λίγα χρόνια.
Καθώς οι κατασκευές εξασθενούσαν, άλλοι κλάδοι της βιομηχανίας αναπτύχθηκαν.
Οι ΗΠΑ είναι πρωτοπόρες παγκοσμίως στην τεχνολογία της πληροφορίας,
όπου δουλειές καλά αμειβόμενες είναι εύκολο να βρεθούν.
Αλλά αυτές απαιτούν καλή εκπαίδευση.
Και για ένα μέσο Αμερικανό...
το Πανεπιστήμιο γίνεται ένα ολοένα και πιο άπιαστο όνειρο.
Ενώ τα κορυφαία ιδιωτικάΠανεπιστήμια σαν το Χάρβαρντ...
παίρνουν δωρεές δισεκατομμυρίων δολαρίων...
η χρηματοδότηση των δημοσίων Πανεπιστημίων μειώνεται,
...και τα δίδακτρά τους αυξάνονται.
Τα δίδακτρα για τα δημόσια Πανεπιστήμια της Καλιφόρνια...
ανέβηκαν από τα 650 δολάρια στη δεκαετία του '70,
σε πάνω από 10.000 δολάρια το 2010.
Όλο και πιο πολύ, ο πιο σημαντικός παράγοντας που καθορίζει...
το αν ο Αμερικανοί θα πάνε σε Πανεπιστήμιο
...είναι το αν θα βρουν τα λεφτά για να το πληρώνουν.
Στο μεταξύ, η αμερικανική φορολογία άλλαξε...
...προς όφελος των πλουσίων.
Όταν για πρώτη φορά ήρθα εδώ,
...νόμιζα ότι οι φόροι ήταν πολύ ψηλοί, και ήταν.
Η πιο δραματική αλλαγή ήταν μια σειρά φορολογικών περικοπών...
που σχεδιάστηκαν από τον Γκλεν Χάμπαρντ...
...κατά τη θητεία του...
ως επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος του Μπους του νεώτερου.
Η κυβέρνηση Μπους μείωσε δραστικά τους φόρους επί των επενδυτικών κερδών,
επί των μερισμάτων...
...και εξαφάνισε τον φόρο ακινήτων.
Είχαμε ένα περιεκτικό σχέδιο...
που όταν εφαρμόστηκε, άφησε σχεδόν 1.1 τρις δολάρια...
στα χέρια των Αμερικανών εργατών, των οικογενειών, των επενδυτών...
και των ιδιοκτητών μικρών επιχειρήσεων.
Τα πιο πολλά οφέλη αυτών των περικοπών...
...πήγαν στο πάμπλουτο 1% των Αμερικανών.
Και βασικά ήταν πράγματι ο θεμέλιος λίθος...
...με πολλούς τρόπους, για την πολιτική μας για την οικονομική ανάκαμψη.
Η ανισοκατανομή του πλούτου στις ΗΠΑ...
είναι τώρα πιο υψηλή από οποιαδήποτε άλλη ανεπτυγμένη χώρα.
Οι αμερικανικές οικογένειες αντέδρασαν σ' αυτές τις αλλαγές με δύο τρόπους:
δουλεύοντας πιο πολλές ώρες και μπαίνοντας σε κατάσταση χρέους.
Και καθώς η μεσαία τάξη δέχεται συνεχώς πλήγματα,
υπάρχει επείγουσα πολιτική ανάγκη αντίδρασης...
...διευκολύνοντάς της στη λήψη πιστώσεων.
Δεν είναι ανάγκη να έχεις ένα πάμπτωχο σπίτι.
Ο αγοραστής οικίας με χαμηλό εισόδημα...
...μπορεί να έχει κι αυτός ένα ωραίο σπίτι σαν όλους τους άλλους.
Οι αμερικανικές οικογένειες δανείστηκαν για να αγοράσουν σπίτι...
αυτοκίνητο, ασφάλεια υγείας,
...και την εκπαίδευση των παιδιών τους.
Το 90% των ανθρώπων...
...έχασαν γη μεταξύ 1980 και 2007.
Πήγε όλη στο πλούσιο 1%.
Για πρώτη φορά στην ιστορία,
ο μέσος Αμερικανός είναι λιγότερο μορφωμένος...
και ευημερεί λιγότερο από τους γονείς του.
Η εποχή της απληστίας και της ανευθυνότητας στη Wall Street...
...και στην Ουάσινγκτον...
μας οδήγησε σε μια οικονομική κρίση...
...που τόσο σοβαρή έχουμε να δούμε από τη Μεγάλη Ύφεση.
Όταν μας χτύπησε η οικονομική κρίση...
...λίγο πριν τις εκλογές του 2008...
ο Μπαράκ Ομπάμα έφερε την απληστία της Wall Street...
και τα λάθη των ρυθμιστικών αρχών...
ως παραδείγματα για την ανάγκη αλλαγών στην Αμερική.
Η έλλειψη εποπτείας από την Ουάσινγκτον...
πάνω στη Wall Street είναι ακριβώς αυτό που μας έφερε σ' αυτό το χάλι.
Αφού ανέλαβε πρόεδρος...
...ο Ομπάμα μίλησε για την ανάγκη μεταρρύθμισης της οικονομικής βιομηχανίας.
Θέλουμε μια ρυθμιστική αρχή που να ελέγχει τα οικονομικά ρίσκα...
...αυξημένες κεφαλαιακές απαιτήσεις...
Χρειαζόμαστε μια αρχή οικονομικής προστασίας του καταναλωτή...
...χρειάζεται να αλλάξουμε τη φιλοσοφία της Wall Street.
Αλλά όταν τελικά θέσπισε νέο νόμο στα μέσα του 2010...
οι οικονομικές του μεταρρυθμίσεις ήταν ανίσχυρες...
και σε μερικά καίρια θέματα, όπως οι οίκοι αξιολόγησης...
οι ομάδες συμφερόντων (λόμπι) και οι αμοιβές στελεχών...
...δεν πρότεινε καν κάτι σημαντικό.
Απευθυνόμενος στον Ομπάμα και με βάση τη νομοθετική του μεταρρύθμιση...
...η απάντησή μου με μία φράση είναι: "Σιγά το έργο!"
Η μεταρρύθμιση είναι πολύ μικρή.
Γιατί αυτό;
Η Wall Street κυβερνάει.
Ο Ομπάμα επέλεξε τον Τίμοθι Γκάιτνερ ως υπουργό των Οικονομικών.
Ο Γκάιτνερ ήταν πρόεδρος...
της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Νέας Υόρκης...
...κατά την περίοδο της κρίσης...
και ένας από τους ανθρώπους-κλειδιά...
...για την απόφαση να πληρωθεί η Goldman Sachs...
...σε ποσοστό 100%...
...για τα στοιχήματά της ενάντια σε ενυπόθηκα δάνεια.
Όταν ο Tιμ Γκάιτνερ ορκιζόταν...
ως νέος Υπουργός Οικονομικών...
...είπε: "Δεν υπήρξα ποτέ μου σε θέση ρυθμιστή-ελεγκτή".
Αυτό μου λέει εμένα ότι δε κατάλαβε ποια είναι η δουλειά του...
ως πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Νέας Υόρκης.
Ο Τίμοθι Γκάιτνερ αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη για την ταινία αυτή.
Ο νέος πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Νέας Υόρκης...
...είναι ο Ουίλιαμ Ντάντλι,
ο πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Goldman Sachs...
αυτός που μαζί με τον Γκλεν Χάμπαρντ επαινούσε τα παράγωγα.
Ο επικεφαλής του γραφείου του Γκάιτνερ είανι ο Μαρκ Πάτερσον...
ένας πρώην λομπίστας της Goldman...
κι ένας από τους κορυφαίους συμβούλους του είναι ο Λιούις Σακς...
ο οποίος επόπτευε την Τricadia...
μια εταιρεία που ήταν πολύ αναμεμειγμένη...
...σε στοιχήματα ενάντια σε ασφάλειες ενυπόθηκων δανείων που εξέδιδε.
Στην κεφαλή του CFTC...
...o Ομπάμα επέλεξε τον Γκάρι Γκένσλερ. Ένα πρώην στέλεχος της Goldman Sachs...
...που βοήθησε στην κατάργηση του ελέγχου των παραγώγων.
Για την Επιτροπή Αξιών του Χρηματιστηρίου...
ο Ομπάμα επέλεξε τη Mαίρη Σαπίρο...
...την πρώην διοικητή της FINRA...
του σώματος για τον αυτοέλεγχο των τραπεζικών επενδύσεων.
Ο επικεφαλής βοηθός του Ομπάμα, ο Ραμ Εμάνουελ...
πήρε 320.000 δολάρια...
...από τη θητεία του στο συμβούλιο της Freddie Mac.
Ο Μάρτιν Φέλντσταϊν και η Λώρα Τάισον...
...είναι μέλη του οικονομικού επιτελείου του Ομπάμα.
Κι ο επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος του Ομπάμα είναι ο Λάρι Σάμερς.
Οι πιο σημαντικοί οικονομικοί σύμβουλοι...
είναι αυτοί που ήταν εκεί, που στήσανε το σύστημα.
Όταν κατέστη σαφές ότι ο Σάμερς και ο Γκάιτνερ...
θα παίξουν μεγάλο ρόλο ως σύμβουλοι...
...ήξερα ότι αυτό δε θα άλλαζε τα πράγματα καθόλου.
Η κυβέρνηση Ομπάμα αντιτάχθηκε στον έλεγχο των τραπεζικών αμοιβών...
...ακόμα και όταν ξένοι ηγέτες πήραν τα δικά τους μέτρα.
Νομίζω ότι η οικονομική βιομηχανία είναι μια βιομηχανία υπηρεσιών...
ότι θα έπρεπε να υπηρετεί τους άλλους πριν υπηρετήσει τον εαυτό της.
Τον Σεπτέμβριο του 2009,
η Κριστίν Λαγκάρντ και οι υπουργοί Οικονομικών της Σουηδίας,
...της Ολλανδίας, του Λουξεμβούργου, της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Γερμανίας
συγκάλεσαν τη σύσκεψη των G20, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ...
για να θέσουν αυστηρούς κανόνες επί των τραπεζικών αμοιβών.
Και τον Ιούλιο του 2010, το Ευρωκοινοβούλιο...
...έθεσε σε εφαρμογή αυτούς τους κανόνες.
Η κυβέρνηση Ομπάμα δεν απάντησε καν.
Η άποψή της είναι ότι.. όλο αυτό είναι κάτι το προσωρινό...
κι ότι όλα θα επιστρέψουν πίσω στο κανονικό.
Και γι' αυτό θα τον ξαναορίσω...
για μια ακόμη περίοδο ως πρόεδρο της Ομοσποδιακής Τράπεζας.
Σε ευχαριστούμε πολύ, Μπεν.
Το 2009 ο Μπαράκ Ομπάμα ξαναδιόρισε τον Μπεν Μπερνάνκε.
Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.
Μέχρι τα μέσα του 2010, ούτε ένα μεγάλο οικονομικό στέλεχος...
...δεν διώχθηκε ποινικά...
...ή έστω συνελήφθη...
...κανένας εισαγγελέας δεν ορίστηκε...
...κι ούτε μια οικονομική εταιρεία...
...δε διώχθηκε ποινικά...
...για ασφαλιστικές ή λογιστικές απάτες.
Η κυβέρνηση Ομπάμα δεν έκανε καμμιά προσπάθεια
να πάρει πίσω την παραμικρή αποζημίωση...
...που έλαβαν οικονομικά στελέχη κατά τη φούσκα.
Σίγουρα θα θεωρούσα σωστή την άσκηση ποινικής δίωξης...
εναντίον κάποιων μεγάλων στελεχών της Countrywide...
...όπως ο Μοζίλο.
Σίγουρα θα στρεφόμουν προς τη Bear Stearns, τη Goldman Sachs...
...τη Lehman Brothers και τη Merrill Lynch.
- Για ποινικά εγκλήματα. - Ναι...
Θα είναι πολύ δύσκολο να κερδηθούν οι δίκες...
Αλλά νομίζω ότι θα μπορούσαν να το κάνουν...
αν είχαν πολλούς ανθρώπους που θα λέγανε την αλήθεια.
Σε μια βιομηχανία όπου χρησιμοποιούνται ναρκωτικά, πόρνες
και ψεύτικοι λογαριασμοί από πόρνες ως λειτουργικά έξοδα...
λαμβάνουν χώρα σε μεγάλη έκταση...
δε θα ήταν δύσκολο να κάνεις κάποιους να μιλήσουν
...αν πράγματι το θέλεις.
Καταλήξαμε σε ένα συμβιβασμό παραδοχής παρανομίας.
Δεν ενδιαφέρονταν για τα αρχεία μου.
Δεν τους ενδιέφερε τίποτα.
Δεν ενδιαφέρονταν για τα αρχεία σας;
Ακριβώς.
Υπάρχει η ευαισθησία να μην χρησιμοποιούνται...
τα προσωπικά βίτσια των ανθρώπων του περιβάλλοντος της Wall Street...
...για να τις κάνουν να μιλήσουν.
Ίσως...
μετά τον κατακλυσμό που περνάμε
ίσως ο κόσμος να θελήσει να το επαναξιολογήσει όλο αυτό.
Δεν είμαι εγώ αυτός που θα απονείμει δικαιοσύνη τώρα.
Οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς χάρηκαν πολύ όταν χρησιμοποίησαν τις ακολασίες...
του Έλιοτ Σπίτζερ για να τον αναγκάσουν σε παραίτηση το 2008.
Δεν επέδειξαν τον ίδιο ενθουσιασμό στην περίπτωση της Wall Street.
Έρχεστε σε μας σήμερα εδώ και μας λέτε:
"Συγγνώμη, δεν το εννούσαμε..."
"...δε θα το ξανακάνουμε, πιστέψτε μας".
Εγώ έχω στο εκλογικό μου σώμα κάποιους ανθρώπους...
που πραγματικά τους λήστεψαν μερικές απο τις τράπεζές σας.
Και λένε τα ίδια!
Ότι λυπούνται, ότι δεν το εννοούσαν...
ότι δε θα ξαναγίνει.
Το 2009 η ανεργία ανέβηκε στο υψηλότερο ποσοστό της τα τελευταία 17 χρόνια...
Η Morgan Stanley αμείβει τους με πάνω από 14 δις δολάρια τους εργαζομένους της...
και η Goldman Sachs με πάνω από 16 δις.
Το 2010 τα μπόνους έγιναν ακόμα πιο μεγάλα.
Γιατί ένας οικονομικός μηχανικός να πληρώνεται από 4 φορές...
ως 100 φορές περισσότερο από έναν... πραγματικό μηχανικό;
Ο πραγματικός μηχανικός χτίζει γέφυρες...
Ο οικονομικός μηχανικός χτίζει όνειρα.
Κι όταν τα όνειρα αυτά έγιναν εφιάλτες,
...άλλοι πλήρωσαν τη νύφη.
Επί δεκαετίες το Αμερικανικό οικονομικό σύστημα ήταν σταθερό και ασφαλές.
Αλλά κάτι έχει αλλάξει.
Η οικονομική βιομηχανία γύρισε την πλάτη της στην κοινωνία...
και διέφθειρε το πολιτικό μας σύστημα...
κι έριξε την παγκόσμια οικονομία στην κρίση.
Με τεράστιο κόστος, αποφύγαμε την καταστροφή και συνερχόμαστε.
Αλλά αυτοί και τα ιδρύματα που προκάλεσαν την κρίση έχουν ακόμα δύναμη...
...κι αυτό πρέπει να αλλάξει.
Θα μας πουν ότι τους χρειαζόμαστε...
κι ότι αυτά που κάνουν είναι πολύ περίπλοκα για να τα καταλάβουμε εμείς.
Θα μας πουν ότι αυτό δε θα ξανασυμβεί.
Θα ξοδέψουν δισεκατομμύρια ενάντια στη μεταρρύθμιση.
Δε θα είναι εύκολο...
Αλλά για κάποια πράγματα αξίζει να αγωνιστεί κανείς...