Εμπρός, Κρις εδώ.
Εντάξει.
Όλα πάνε καλά.
Ξανακαλέστε σε μισή ώρα.
Φίλοι μου, δημοσιογράφοι, λένε πως, από όσους ασχολούνται με τον τομέα,
οι πολεμικοί φωτογράφοι είναι οι πιο τρελοί.
Μας το εξηγείτε;
Το πρόβλημα με τις πολεμικές φωτογραφίες
είναι ότι δεν υπάρχει κανένας τρόπος να γίνει από απόσταση.
Πρέπει να είσαι κοντά.
Δεν μπορεί να γίνει από το ξενοδοχείο σου,
από τον απέναντι δρόμο ή την άλλη μεριά της γέφυρας.
Πρέπει να είσαι εκεί.
Δεν υπάρχει υποκατάστατο.
Οπότε, πρέπει να βρεις τρόπους να είσαι στο επίκεντρο
των πραγμάτων, πάση θυσία.
Μερικές φορές, πρέπει να παραμερίσεις τη λογική,
για να το κάνεις αυτό. Εκεί οφείλεται η φήμη τους.
Σε όποια χώρα έχει πληγεί από τον πόλεμο
τα τελευταία έξι χρόνια, πιθανότατα, ο Κρις Χόνδρος να έχει πάει.
Από τα τέλη του '90, έχει δουλέψει σε πολλές εμπόλεμες ζώνες.
Ιράκ, Λιβερία, Κόσοβο.
Με τις φωτογραφίες του, ο Χόνδρος...
Ο βραβευμένος με Πούλιτζερ Κρις Χόνδρος του πρακτορείου Getty Images...
ΠΑΙΔΙ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ
Ο Κρις είναι φωτογράφος
του διεθνούς φωτογραφικού πρακτορείου Getty Images.
Μόλις επέστρεψε από την ένατη αποστολή του στο Ιράκ.
Δεν είμαι από αυτούς που ασχολήθηκαν με τις πολεμικές φωτογραφίες
για την περιπέτεια.
Δε μ'αρέσουν τα επικίνδυνα αθλήματα κι ό,τι μοιάζει με αυτά.
Πιστεύω στη φωτογραφία και στον ρόλο
που οι δημοσιογράφοι, κι ειδικά οι φωτογράφοι, παίζουν
στο τοπίο των διεθνών συγκρούσεων
και στον τρόπο που επιλύουμε διαφορές.
Παίζουμε έναν συγκεκριμένο ρόλο και μ'αρέσει να συμμετέχω σε αυτό.
ΓΚΡΕΓΚ ΚΑΜΠΕΛ
Νομίζω πως είναι η πιο παλιά φωτογραφία
που έχω με τον Κρις, την οποία εγώ τράβηξα.
Έλεγα "Εδώ είμαι στο λύκειο" και ιδού,
ο άνθρωπος που στο τέλος θα γινόταν ο κολλητός μου.
Ο μικρός Κρις.
Αυτό είναι ένα μικροσκοπικό δείγμα
των εμπειριών της ζωής του.
Εμπειρίες που πραγματικά κανείς στον κόσμο
δεν έχει ζήσει.
Είχε ζήσει από πρώτο χέρι κάθε σημαντικό παγκόσμιο γεγονός
της τελευταίας δεκαετίας.
Ήταν ο καλύτερός μου φίλος, αλλά αυτό δεν περιγράφει
όσα ένιωθα για αυτόν.
Και νιώθω, ενστικτωδώς,
ότι ακόμα είναι εκεί έξω.
ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ '95
Ότι ένα μέρος του υπάρχει στους ανθρώπους
και στα μέρη που ήταν σημαντικά για αυτόν.
ΛΙΒΕΡΙΑ 2003
Κάποιες από τις πιο δυνατές φωτογραφίες,
κατά τη γνώμη μου,
είναι αυτές που τράβηξες στη Λιβερία και μου φαίνεται,
όταν τις κοιτάζω, ότι είχες μια βαθύτερη σύνδεση
με όσα συνέβαιναν εκεί. Τα λέω σωστά;
Ναι, συμπαθούσα τη Λιβερία και τους κατοίκους της.
Νομίζω ότι είχα παθιαστεί με εκείνον τον πόλεμο,
επειδή μπορούσε εύκολα να είχε αποφευχθεί.
Η διεθνής κοινότητα θα μπορούσε
να αποτρέψει, εκείνο το καλοκαίρι,
την καταστροφική κατάσταση εκεί.
Ο Κρις είχε μια ακλόνητη άποψη για την τέχνη της φωτογραφίας.
Όπου και να τον έστελνα,
δε χρειαζόταν να εξηγήσω τον λόγο.
Π. ΜΠΕΡΝΑΣΚΟΝΙ GETTY IMAGES
Θέλουμε ειρήνη! Όχι άλλος πόλεμος!
Πίστευε στη δύναμη που έχει ένα φως,
το οποίο λάμπει σε σκοτεινά μέρη.
Σφύριξε κι έλα.
Το 2003, κάλυπτα αυτό που, εν τέλει,
ήταν η κορύφωση του εμφυλίου πολέμου της Λιβερίας στη Δυτική Αφρική.
Οι αντάρτες κινούνταν προς τη Μονρόβια,
την πρωτεύουσα, για να διώξουν τον Τσαρλς Τέιλορ...
Μ. ΚΑΜΠΕΡ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
από την εξουσία, κι εμείς ακούγαμε
για πολλές επιθέσεις σε πολίτες, κτηνωδίες, σφαγές.
Και πηγαίναμε να το επιβεβαιώσουμε.
Γνώρισα τον Κρις, όταν τον βοηθούσα να πάει στην πρώτη γραμμή,
για να καλύψει έναν πόλεμο, στον οποίο πεθαίναμε,
σκοτώναμε ο ένας τον άλλον.
Ο Κρις άφησε την ειρήνη των ΗΠΑ...
Α. ΤΖΑΛΑΝΖΟ ΔΙΑΚΑΝΟΝΙΣΤΗΣ
κι ήρθε εδώ να πει την ιστορία μας.
Θυμάμαι τους κινδύνους που διέτρεξε.
Οι φωτογράφοι θέλουν να πηγαίνουν στους πυροβολισμούς.
Λένε "Γιατί πυροβολούν;
Θέλω να πάω εκεί".
Ο στρατός και των δυο πλευρών
είχε μετατραπεί σε πολιτοφυλακή.
Πολλοί στρατιώτες ήταν παιδιά κι άλλοι δε φορούσαν μπλούζες.
Σφαίρες πετούσαν παντού.
Βλέπαμε μικρά παιδιά, εφτά, οχτώ, εννιά ετών με AK-47.
Τα παιδιά αυτά λιμοκτονούσαν, μαστουρωμένα από τα ναρκωτικά
που τους είχαν δώσει οι διοικητές τους.
Μια δόση πραγματικής τρέλας.
Μια μέρα που είχα βγει έξω,
έπεσα σε καταιγισμό πυρών από αλμοβόλο
και θυμάμαι να τρέχω πίσω
στο ξενοδοχείο, γιατί η οροφή ήταν από τσιμέντο
και σκέφτηκα να κρυφτώ στο υπόγειο για ασφάλεια.
Λίγα λεπτά αργότερα, μια τεράστια οβίδα
χτύπησε το σχολείο απέναντι από τον δρόμο.
Πολλοί πολίτες είχαν στριμωχτεί στο προαύλιο,
για να βρουν καταφύγιο εκεί, κι η οβίδα έπεσε
ακριβώς στο κέντρο τους.
Ο Κρις μπήκε τρέχοντας στο ξενοδοχείο, με άρπαξε
και είπε "Χτύπησαν το σχολείο,
πρέπει να πάμε, να τραβήξουμε φωτογραφίες".
Ήμουν τόσο συγκλονισμένος κι έλεγα "Όχι άλλο,
τέλος, δεν αντέχω".
Κρύφτηκα στο ξενοδοχείο και δεν μπορούσα να ξαναβγώ.
Αυτός ξαναβγήκε.
Φωτογράφισε το τοπίο και βοήθησε πολλούς να πάνε στο νοσοκομείο.
Σε τέτοιες καταστάσεις, μαθαίνεις να αντιμετωπίζεις τους φόβους σου.
Αλλιώς σπαταλάς τον χρόνο σου.
Τόσος χρόνος και δυσκολίες,
για να μπεις σε αυτές τις καταστάσεις και να κάνεις τη δουλειά
που νιώθεις ότι πρέπει να κάνεις,
και, αν δεν κάνεις αυτό το τελευταίο βήμα, ώστε να είσαι αποδοτικός
κάτω από αυτές τις πιεστικές συνθήκες, τότε έχεις χαραμίσει τον χρόνο σου.
Το καλοκαίρι, η πρώτη γραμμή του πολέμου
ήταν αυτές οι δυο γέφυρες κι οι επαναστάτες
ήταν στη μια πλευρά κι απέναντι ο κυβερνητικός στρατός.
Τις πρώτες μέρες στην πρώτη γραμμή, τόλμησα να πάω εκεί πέρα.
Ήμασταν με τον κυβερνητικό στρατό
λίγο πριν ορμήξουν στη γέφυρα και σκεφτόμουν
ότι θα ήταν επικίνδυνο να τους τραβήξω.
Θα ήμουν εκτεθειμένος, δε θα'χα πού να κρυφτώ ή να σκύψω,
θα πετούσαν παντού σφαίρες.
Όμως, κάτι έκανε κλικ μέσα μου,
ενώ το σκεφτόμουν και καθώς ήταν έτοιμοι να ορμήξουν.
Τότε, συνειδητοποίησα ότι όλη μου η καριέρα
ως φωτογράφος οδήγησε
σε μια τέτοια στιγμή.
Κι η εικόνα ήταν πάνω στη γέφυρα,
όχι 15 μέτρα μακριά από το κέντρο της,
αλλά πάνω της.
Δεν υπήρχε άλλος τρόπος.
Αυτή είναι η ιστορική φωτογραφία.
Όταν ο Κρις ήταν στα καλύτερά του, αρκετά συχνά δηλαδή,
είχε την ικανότητα να βρίσκει τέτοιες εικόνες.
Όταν την πρωτοείδα, ανησύχησα αμέσως για την ασφάλειά του.
Σκεφτόμουν ότι πλησίασε πολύ.
Σε μια τέτοια κατάσταση, πρέπει να σκεφτείς
ότι ακόμα πέφτουν πυροβολισμοί.
Ανησυχείς μήπως βρεθείς εκτεθειμένος.
Και η ικανότητα να διατηρείς την ψυχραιμία σου...
Σ. ΠΛΑΤ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
να εστιάζεις σε ό,τι φωτογραφίζεις,
να το πλαισιώνεις στον φακό, να απαθανατίζεις την αποκορύφωση,
είναι κάτι αρκετά δύσκολο.
Τον άκουγες να λέει την ιστορία
για τον κίνδυνο στη γέφυρα και για τα μεταλλικά αντικείμενα
που πετούσαν τριγύρω και σκεφτόσουν ότι είναι απλά απίθανο
να τραβάς μια τόσο χαρισματική φωτογραφία μέσα σε όλα αυτά.
Τ. ΧΙΣΛΕΡ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
Άλλο να συμβαίνει κάτι
κι άλλο να το καταγράφει κάποιος.
Μία καθηλωτική φωτογραφία
από τη Λιβερία είναι ενός πολύ νέου, ντόπιου στρατιώτη,
που πηδάει από χαρά, επειδή χτύπησε έναν στόχο.
Ακόμα δεν είμαι σίγουρος για το νόημα
της φωτογραφίας. Μου προκαλεί μια αμφιβολία
που νομίζω ότι ακόμα εξερευνώ.
Εξυμνεί τον πόλεμο ή συμβαίνει κάτι άλλο;
Πιστεύω πως ο καθένας ερμηνεύει διαφορετικά
αυτή τη φωτογραφία.
Ακόμα κι εγώ δεν έχω καταλάβει τι σημαίνει.
Θυμάμαι που κοίταζα όλες τις φωτογραφίες από τη Λιβερία.
Είχε γίνει μακελειό.
Θεωρώ πως ο Κρις αφιέρωσε πολύ χρόνο, μέσω των πράξεών του...
Τ. ΣΟΥΕΝΣΕΝ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
να δείχνει κατανόηση για τους ανθρώπους και την κατάστασή τους.
Ήθελε να το μεταφέρει αυτό και στον υπόλοιπο κόσμο.
Ήμασταν περίπου δέκα φωτογράφοι
που εμφανιστήκαμε εκεί, κι αρχίσαμε να κατακλύζουμε
τις ειδήσεις με εικόνες από τον πόλεμο.
4.500 ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΗ ΛΙΒΕΡΙΑ
ΜΑΙΝΟΝΤΑΙ ΜΑΧΕΣ ΛΟΓΩ ΑΘΕΤΗΣΗΣ ΕΚΕΧΕΙΡΙΑΣ
Η ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΩΝ ΗΠΑ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΜΑΤΟΧΥΣΙΑ
ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΠΗΡΕΙΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ
ΟΙ ΗΠΑ ΔΙΑΤΑΖΟΥΝ ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ
Ξαφνικά, αναμείχθηκε ο ΟΗΕ διεξάγοντας ακροάσεις
και συγκέντρωσε μια ειρηνευτική δύναμη.
Υπήρχε αληθινό αίτιο κι αποτέλεσμα.
ΕΙΡΗΝΕΥΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΗ ΛΙΒΕΡΙΑ
ΥΠΟΔΟΧΗ ΤΩΝ ΕΙΡΗΝΕΥΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ
Σας μίλησε ποτέ ο Κρις για τον λόγο που ένιωθε
ότι ήταν σημαντικό να καλύψει τη σύγκρουση;
Τους είχα πει κάποιες ιστορίες, όταν ήταν μικροί.
Έλεγαν "Μαμά, πες μας μια ιστορία από την παιδική σου ηλικία".
Ι. ΧΟΝΔΡΟΣ ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΚΡΙΣ
Έτσι, τα βράδια τους έλεγα ιστορίες για τον τρόπο που μεγάλωσα.
Ήταν τελείως διαφορετικά εκεί από εδώ, στις ΗΠΑ.
Χιλιάδες αεροπλάνα διέλυσαν το Τείχος του Ατλαντικού...
Όταν άρχισε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος,
έφτανε σιγά σιγά στις μικρές πόλεις.
Έτσι, του είπα κάποιες ιστορίες.
Αεροπλάνα που καταρρίπτονταν και μετά καίγονταν,
άνθρωποι που πηδούσαν έξω, τέτοια πράγματα.
Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ FELLAS FILM ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ
ΤΟΥΣ ΓΚΡΕΓΚ ΚΑΜΠΕΛ
ΚΡΙΣ ΧΟΝΔΡΟΣ
ΣΤΟ
Εσένα, Κρις, τι σε τρομάζει;
Τίποτα.
Σίγουρα.
Ναι.
Τι σε τρομάζει πραγματικά;
Τίποτα δε με τρομάζει.
Ήταν πάντα πολύ ανεξάρτητος και με αυτοπεποίθηση,
απ'όταν ήταν μικρός.
Δεν ξέρω.
Τα γονίδια, ίσως.
Ξέρατε ότι θα γινόταν φωτογράφος,
έτσι δεν είναι; Ήταν ξεκάθαρο;
Ναι, πάντα αυτό έλεγε.
Ο άντρας μου είχε θυμώσει πολύ και του έλεγα
"Ράψε το στόμα σου, θα κάνει ό,τι θέλει
κι άσ'τον ήσυχο".
Ήταν πολύ σημαντικό για μένα κι έλεγα "Έχεις την ευκαιρία,
τα μέσα, τα πάντα. Πράγματα που εμείς δεν είχαμε".
Μεγάλωσα εκεί, κατά τη διάρκεια των αναταραχών.
Εμείς δεν τα είχαμε.
Είπα "Εκμεταλλεύσου τα".
Εγώ κι ο Κρις ήμασταν τόσο αποφασισμένοι να γίνουμε δημοσιογράφοι
που, αρκετά συχνά, εξελίσσαμε
αυτά που μαθαίναμε στο κολέγιο και πηγαίναμε να τα εφαρμόσουμε.
ΚΑΜΠΕΛ ΚΑΙ ΧΟΝΔΡΟΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΙ
Η πρώτη μας δουλειά σαν ομάδα
ήταν να καλύψουμε την ορκωμοσία του Μπιλ Κλίντον το 1993.
Μου λέει "Να την καλύψουμε για τη μαθητική εφημερίδα".
Φτάσαμε στην Ουάσινγκτον χωρίς διαπιστευτήρια Τύπου
ή έστω την κατάλληλη ενδυμασία, για να μπορέσουμε να μπούμε
στην τελετή ορκωμοσίας για τις φωτογραφίες
που θέλαμε κι έτσι ο Κρις κατάφερε, με ύπουλο τρόπο,
να εξασφαλίσει δυο κάρτες πλήρους πρόσβασης
κι εγώ κατάφερα να διαρρήξω την ντουλάπα του θείου μου
και να κλέψω δύο τεράστια πουκάμισα
και δύο παλτά.
Εντέλει, μπήκαμε στην τελετή,
τραβήξαμε τη φωτογραφία που θέλαμε
κι όλα πήγαν τέλεια.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΚΡΙΣ ΧΟΝΔΡΟΣ
ΤΟΥ ΓΚΡΕΓΚ ΚΑΜΠΕΛ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΤΗΣ
Μετά το κολέγιο, ο Κρις με προσέλαβε σαν ασκούμενο.
Μου έκανε αμέσως εντύπωση η μικρή του ηλικία.
Τ. ΧΙΚΣ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
Ένας τύπος στην ηλικία μου.
Ήταν υπεύθυνος φωτογραφίας σε εφημερίδα.
Όσο άσημη κι αν ήταν η εφημερίδα, αυτός έκανε κουμάντο.
Δίπλα στο κρεβάτι του είχε πάντα ανοιχτούς ασύρματους της αστυνομίας
και κυνηγούσε την παραμικρή πληροφορία
που υπήρχε εκεί έξω.
Η πρώτη ανοησία που κάνει ένας νέος φωτογράφος,
είναι να δει το National Geographic και να πει
"Σιγά, κι εγώ μπορώ να βγάλω τέτοιες φωτογραφίες".
Ο Κρις ήθελε οπωσδήποτε να τραβήξει αυτές τις φωτογραφίες
και θα έβρισκε τον δύσκολο δρόμο, για να το κάνει αυτό.
Από εκεί που δουλεύεις σε μια μικρή εφημερίδα στην Αμερική,
να πηγαίνεις και να καλύπτεις διεθνείς πολέμους
είναι αρκετά μεγάλο βήμα και δεν υπάρχουν οδηγίες
για τον τρόπο που θα το κάνεις.
Να πουλήσεις τα πάντα και να πας στο Κόσοβο
είναι ριψοκίνδυνη κίνηση, αλλά ήμασταν έτοιμοι να το ρισκάρουμε.
Όταν είσαι τόσο φιλόδοξος, νέος, άπειρος,
δεν έχεις ακριβή επίγνωση του κινδύνου,
στον οποίο θέτεις τον εαυτό σου και πολύ συχνά
σκέφτεσαι πως τίποτα δεν μπορεί να σου συμβεί,
ότι είσαι παρατηρητής κι αυτό κάπως σε προστατεύει.
Όμως, όταν γίνεται μια πραγματική μάχη,
μόνο έτσι μαθαίνεις
τι πραγματικά σημαίνει να είσαι εκεί.
Τότε αρχίζεις να βλέπεις
τον χαρακτήρα των ανθρώπων.
Εγώ είδα του Κρις κι ήταν ξεκάθαρο ότι αυτό δε θα ήταν
το τελευταίο του ταξίδι στο Κόσοβο ή γενικά.
Για να είμαι ειλικρινής, άκουσα ότι πήγε εκεί τρεις φορές.
Εμείς μια φορά ξέραμε.
Είπε "Δεν ήθελα να σας ανησυχήσω".
Πάντα εμπιστευόμουν την κρίση του.
Έτσι, όταν δεν μάθαινα νέα του για δυο τρεις βδομάδες,
ήταν απασχολημένος.
ΚΟΣΟΒΟ
ΝΙΓΗΡΙΑ
ΑΝΓΚΟΛΑ
ΣΙΕΡΑ ΛΕΟΝΕ
Το Getty Images ήθελε να μπει στην ηλεκτρονική ειδησεογραφία.
Θέλαμε να τραβήξουμε τα φώτα,
να αφήσουμε το σημάδι μας στον τομέα των ειδήσεων.
Έφερε μαζί του ένα ανώτερο επίπεδο φωτογραφίας.
Επηρέασε πολύ τους άλλους φωτογράφους...
Π. ΟΥΑΛΕΝ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ
που δούλευαν στο Getty τότε.
Θα το έλεγα "Φαινόμενο Χόνδρος".
Αρχικά, το Getty ήταν το μόνο πρακτορείο που έκανε κάτι,
που ήθελε να διαφέρει
και να κάνει κάτι καινούριο και δημιουργικό
με μια ευρύτερη έννοια του τι είναι φωτορεπορτάζ
και τι μπορεί να γίνει.
Το σημαντικότερο στοιχείο για μας, όταν ανοίξαμε το πρακτορείο,
ήταν ότι θέλαμε να λένε τις ιστορίες οι φωτογράφοι.
Μιλώντας στον Κρις, φάνηκε
ότι ακριβώς αυτό έκανε κι ήθελε να κάνει.
ΤΖ. ΚΛΑΪΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ
Ήθελε αυτή την ευελιξία και την ικανότητα
να λέει την ιστορία, όπως την έβλεπε.
Και, γι'αυτόν, η ιστορία ήταν πάντα για
τον αντίκτυπο που είχε στους ανθρώπους ο πόλεμος
κι η καταστροφή, όχι η ίδια η καταστροφή.
Έχουμε έκτακτες ειδήσεις να σας πούμε.
Απ'ό,τι φαίνεται, ένα αεροπλάνο προσέκρουσε
στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου, εδώ, στη Νέα Υόρκη.
Έγινε πριν από λίγα λεπτά.
Το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου, έλαβα ένα τηλεφώνημα
από τον Κρις, κι είπε "Άνοιξε την τηλεόραση".
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ
...μεγάλη ανησυχία.
"Παραιτήσου από τη δουλειά σου
κι έλα στη Νέα Υόρκη απόψε."
Κρατούσα ένα μπιμπερό ή άλλαζα μια πάνα
και σκεφτόμουν πολύ
ότι οι ζωές μας χωρίστηκαν τότε.
Δε θα ξεχάσω ποτέ, όταν, λίγες μέρες μετά την 9/11,
ήμασταν όλοι στο γραφείο,
δουλεύαμε σαν τρελοί
και, ξαφνικά, μαθαίνω ότι ο Χόνδρος πετάει για Πακιστάν.
Κι είπα "Τι;"
Ούτε καν είχα σκεφτεί το Πακιστάν.
Λογικά, ήταν ένα βήμα μπροστά μας,
όσον αφορά τη συνέχεια της ιστορίας
ή την τοποθεσία, κι έτσι,
συνήθως μ'έπαιρνε το πρωί κι έλεγε
"Αυτό θα κάνω, αντί να περιμένω κάποιον
να με στείλει κάπου".
Εκείνη τη στιγμή, άρχισε η συνεχόμενη επιτυχία του Κρις.
Τίποτα δεν μπορούσε να τον εμποδίσει και για τα επόμενα δέκα χρόνια
είχε μόνο επιτυχία.
Έκτοτε, η δουλειά του Κρις...
ΤΖ. ΜΕΡΙΜΑΝ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
ήταν σε κάθε εφημερίδα του κόσμου.
Ξέρεις από ζωντανές ειδήσεις;
Ζωντανές ειδήσεις είναι τα τρακαρίσματα, η έκρηξη μιας βόμβας...
ΑΝΤΡΕΣ ΕΠΙ ΤΟ ΕΡΓΟΝ
ένα αεροπλάνο σε κτίριο.
Οι φωτογραφίες από εκείνη τη μέρα
έχουν μεγάλο αντίκτυπο κι είναι πολύ συγκινητικές.
Αλλά πιστεύω ότι ο Κρις ενδιαφερόταν για τον τρόπο που συνέβη η ιστορία.
Τι πρέπει να αποκομίσουμε από αυτό;
Και νομίζω πως ο Κρις ένιωθε μια ευθύνη να απαντάει σε τέτοιες ερωτήσεις.
ΙΡΑΚ, 2003
ΤΑΚΤΙΚΗ "ΣΟΚ ΚΑΙ ΔΕΟΣ"
CNN: ΑΡΧΙΣΕ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ
ΠΕΝΤΑΓΩΝΟ: ΑΡΧΙΖΕΙ ΤΟ "ΣΟΚ ΚΑΙ ΔΕΟΣ"
ΥΠΟ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟ Η ΒΑΓΔΑΤΗ
Όταν άρχισε η εισβολή,
νοίκιασα ένα τζιπάκι
και μπήκα στο Ιράκ από τα σύνορα.
Η είσοδος στη Βαγδάτη, λίγο πριν πέσει...
Τ. ΦΕΪΝΤΕΚ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
ήταν εξαιρετικής ιστορικής σημασίας.
Θες να είσαι εκεί.
Πράγματι, συναντήσαμε άλλα δύο τζιπάκια
με δημοσιογράφους του περιοδικού Newsweek,
που το είχαν βάλει πείσμα να φτάσουν στη Βαγδάτη,
πριν από όλους.
Τράβηξα φωτογραφίες για λίγες μέρες.
Πήρα την εθνική οδό που οδηγούσε στη Βαγδάτη,
όπου υπήρχε μια μακριά ουρά
τεθωρακισμένων, για πολλές εκατοντάδες χιλιόμετρα.
Έπρεπε να πάρω τον χρόνο μου, να μείνω πίσω
και σιγά σιγά να προχωράω, αλλά ήμουν ανυπόμονος
και την τρίτη μέρα του πολέμου είχα διανύσει οδηγώντας
τον μισό δρόμο για τη Βαγδάτη.
Ήταν ένα ήσυχο απόγευμα,
τίποτα δε συνέβαινε, ακολουθούσαμε
τη νηοπομπή και δε γίνονταν συμπλοκές,
δεν υπήρχε αντίσταση.
Μας απογοήτευσε το γεγονός ότι οι πεζοναύτες
που ακολουθούσαμε, άλλαξαν πορεία.
Υπήρχε μια άλλη νηοπομπή,
περίπου δυο τρία χιλιόμετρα μακριά,
και θέλαμε να ενωθούμε με αυτούς.
Αυτό σήμαινε ότι θα ταξιδεύαμε τρία χιλιόμετρα στη μέση του πουθενά,
να το πω κι έτσι, χωρίς καμία προστασία.
Θα μιλήσουμε στον Κρις Χόνδρος,
τον διαβόητο φωτογράφο του Getty Images.
Λοιπόν, Κρις, πες μας τι σκέφτεσαι.
Σκέφτομαι ότι είμαι έκπληκτος που μπορούμε να οδηγήσουμε τόσο βαθιά στο Ιράκ.
Θυμάμαι ότι υπήρχε ένα μεγάλο βενζινάδικο στη δεξιά πλευρά
κι άκουγα πυροβολισμούς.
Κοίταξα προς τα εκεί και υπήρχαν τουλάχιστον δέκα με 15 Ιρακινοί στρατιώτες
με στρατιωτικές στολές και μας πυροβολούσαν.
Τα δεξιά λάστιχα του αμαξιού είχαν σκάσει
κι έτσι, πηγαίναμε με τις ζάντες.
Μετά, παρατήσαμε το αμάξι, αρπάξαμε ό,τι μπορούσαμε
και βρεθήκαμε να είμαστε χαμένοι σε ένα χωράφι του Ιράκ, ενώ νύχτωνε.
Ήταν άσχημο.
Ο Κρις μιλούσε στο τηλέφωνο με ανθρώπους του Getty
στη Νέα Υόρκη, οι οποίοι συμβουλεύονταν Πεζοναύτες
να μείνουμε κάτω, να σκάψουμε μια τρύπα
και να περιμένουμε ως το πρωί.
Πίστευα πως ήταν κακή ιδέα, επειδή γίνεσαι εύκολη λεία.
Ήταν δύσκολο να πείσεις τον Κρις.
Ήταν αποφασισμένος να μην κουνηθεί.
Ήταν μέσα σε αυτή την τρύπα κι αυτό ήθελε να κάνει.
Έτσι θα λυνόταν το θέμα,
μένοντας σε μια τρύπα και περιμένοντας να τον σώσουν το πρωί.
Έλεγα συνέχεια πως, όταν ξημέρωνε,
όλοι θα μπορούν να σε δουν, κι οι Ιρακινοί.
Θα σε βρουν,
θα ακολουθήσουν τα ίχνη στην άμμο.
Νομίζω πως αυτό τον έπεισε ότι η δική του ήταν η λάθος απόφαση.
Όταν λέω "πείστηκε", εννοώ πως έπρεπε να τον πιάσω από τον γιακά,
από το πουκάμισο, να τον ταρακουνήσω, και να τον χαστουκίσω,
επειδή πιστεύαμε ότι δεν μπορούσε να μείνει στην έρημο.
"Πρέπει να έρθεις μαζί μας, θα σε πάρουμε, θες δε θες."
Έτσι, περπατήσαμε μέσα στο σκοτάδι για δέκα χιλιόμετρα.
Μας πήρε περίπου επτά ώρες
και φτάσαμε σε έναν στρατιωτικό χώρο συγκέντρωσης.
Επίσης, αυτό σήμανε το τέλος της πορείας μου στη Βαγδάτη,
γιατί είχα χάσει το όχημα και πολύ εξοπλισμό.
Έτσι, έμεινα για λίγες μέρες με αυτούς τους στρατιώτες
που μας μάζεψαν, όμως, τότε,
είχαν ελικόπτερα που γυρνούσαν πίσω για ανεφοδιασμό καυσίμων
και μπήκα σε ένα από αυτά
με την ουρά στα σκέλια.
Είχαμε κολλήσει στην έρημο τρεις μέρες.
Υπήρχε μια άγρια αμμοθύελλα.
Δεν έβλεπες τίποτα, όμως διέκρινες
το κατάλευκο, λαμπερό ζιβάγκο του Κρις Χόνδρος.
Ξέρεις, αιγυπτιακό βαμβάκι.
Κλασικός Κρις.
Το παρατράβηξα.
Πραγματικά, οδηγήσαμε
με προστατευμένα τζιπάκια και περάσαμε τα σύνορα.
Μου φαινόταν αδιανόητο.
Εγώ κι ο Κρις ήμασταν πολύ χαζοί
που μπλέξαμε σε κάτι τέτοιο.
Η επιβίωση ενός φωτορεπόρτερ
εξαρτάται από έναν βαθμό υπεροψίας, κι εγώ την ένιωσα,
την έχω δει σε συναδέλφους και στον Κρις.
Έχω την αίσθηση ότι έτσι ένιωθε.
Μια τεράστια εμπιστοσύνη στην ικανότητά του
να επιβιώνει από τα πάντα.
Μια αλαζονεία.
Όλοι νιώθουμε έτσι κάποιες φορές.
Καλύπτεις δεκάδες συγκρούσεις, πάρα πολλές φορές,
διάφορα σκηνικά και δεν παθαίνεις τίποτα.
Αν, όντως, σου συμβεί κάτι,
το παραβλέπεις και κάνεις πίσω.
Ο Κρις είχε μια αντοχή στον κίνδυνο
που εγώ απλά δεν έχω.
Δε γεννήθηκα με αυτό.
Δε θέλω να τον αποκαλέσω υπερόπτη,
αλλά είχε αυτή την απίστευτη αισιοδοξία.
Είχε τελειώσει, θα γυρνούσε πίσω,
για να χαλαρώσει και να συνέλθει.
Έτσι, τον πήγα με αμάξι από τη Βαγδάτη στα νότια σύνορα
και είδαμε πινακίδες για την πόλη
που ήταν πυροβολημένες, και δε θα το ξεχάσω ποτέ.
Μου λέει "Πάμε να περάσουμε από την αγορά.
Στοιχηματίζω το τηλέφωνό μου ότι θα το βρούμε μαζί με τις κάμερες".
Και το σανίδωσα στα 120
παριστάνοντας ότι δεν τον άκουσα.
ΜΠΡΟΥΚΛΙΝ, ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΙΑ
ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΚΟΜΗΣ ΜΟΝΤΕ ΚΡΙΣΤΟ
ΣΑΙΞΠΗΡ
ΚΡΙΤΙΚΟΙ ΤΟΥ ΣΑΙΞΠΗΡ
Πιστεύω πως ήταν γερό σκαρί, να το πω κι έτσι.
Είχε πλούσια ζωή.
Δε χρειαζόταν να ανησυχώ,
γιατί ήξερα ότι η σχέση του με τους ανθρώπους
ήταν τέτοια που μπορούσε να επεξεργαστεί τι έβλεπε.
Ο Κρις ήταν ο τύπος ανθρώπου, με τον οποίο γινόσουν φίλος
πολύ γρήγορα κι ήταν αρκετά ανοιχτός.
Ένα από τα πράγματα
που δεν κατάλαβα στον Κρις,
μέχρι αργότερα στην πορεία της φιλίας μας, ήταν το είδος φίλων που έκανε.
Μεταφραστές, οδηγοί, φίλοι που συναντούσε τυχαία,
δεν είχε σημασία ποιοι ήταν,
και αφιέρωνε πραγματικά πολύ χρόνο
κι ενέργεια να κρατήσει επαφή με αυτούς τους ανθρώπους.
Έβγαζε μια ακαταμάχητη αύρα.
Ο Κρις ήταν από τους ανθρώπους
που μπορούσε να καταφέρει τα πάντα.
Ήταν πάντα χαμογελαστός
και περίεργος για τα πάντα.
Έκανε συνεχώς φίλους
και, για να πετύχεις στο επάγγελμα,
πρέπει να έχεις την ικανότητα.
Ο Κρις πάντα ενδιαφερόταν για τη φιλία.
Ταξίδευε σε όλη τη γη δημιουργώντας,
και, κυρίως, συντηρώντας φιλίες.
Έτσι ήταν, και νιώθεις πολύ συχνά
πως, μέσα σε τέτοιο περιβάλλον
μοιράζεσαι πράγματα,
δεν παίρνεις, μοιράζεσαι
τέτοιες στιγμές με άλλους, και μετά επιστρέφεις στη ζωή σου.
Αφήνεις πίσω αυτούς τους ανθρώπους
και το γεγονός ότι δε φεύγουν ακόμα.
Ήθελε με κάποιον τρόπο να κάνει κάτι για αυτούς τους ανθρώπους
και να τους δώσει μια ευκαιρία που δε θα είχαν, υπό άλλες συνθήκες.
Αγαπητοί επιβάτες, καλώς ήρθατε στη Μονρόβια.
ΛΙΒΕΡΙΑ 2013
ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΕΙΡΗΝΗΣ
ΠΟΙΟΙ ΑΞΙΖΟΥΝ ΜΕΤΑΛΛΙΑ ΕΙΡΗΝΗΣ
Η ΓΕΡΟΥΣΙΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΕΙ ΤΗ ΔΙΕΛΕΥΣΗ
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΛΙΒΕΡΙΑΣ
Γεια, Τζόζεφ.
Χάρηκα.
Παρομοίως.
-Πώς είσαι; -Καλά.
Ωραία. Ευχαριστούμε για τη συνάντηση.
-Πάμε μέσα; -Ναι, ευχαριστώ.
Όλα αυτά είναι από θραύσματα ή σφαίρες;
Αυτά είναι από βλήματα κι αυτά από σφαίρες.
Ήμουν 14, όταν έγινα επαναστάτης.
Άλλα παιδιά ήταν εννιά ή δέκα,
άλλα γεννήθηκαν την περίοδο του πολέμου
κι όταν άνοιξαν τα μάτια τους, αντίκρισαν τη βία.
Ακόμα θυμάμαι εκείνο το απόγευμα.
Βρήκα κάποιους μικρούς στρατιώτες με τον Κρις Χόνδρος.
Είπα "Είσαι καλά;"
Είπε ναι. "Είσαι σίγουρος;"
"Νομίζω πως ναι."
Πήγα στην άλλη πλευρά της γέφυρας κι έριξα μια ρουκέτα.
Τον είδα να τραβάει τη φωτογραφία
και φώναξα πιο δυνατά.
Ρώτησα ένα αγόρι "Πού πήγε αυτός;" κι είπε "Έφυγε".
Ρώτησα "Είσαι σίγουρος; Χτύπησε κανείς;"
Είπε "Όχι, γύρισε πίσω".
Δε συνδέθηκα ποτέ με εκείνον τον πολεμιστή
και, καθώς η φωτογραφία κυκλοφορούσε στον κόσμο,
πολλοί με ρωτούσαν αν ήξερα το παρελθόν του, την ηλικία του,
αν επέζησε από τον πόλεμο, κι εγώ δεν ήξερα.
Δεν περίμενα τέτοιον αντίκτυπο από τη φωτογραφία.
Όμως, ο συνάδελφός μου από το Getty, ο Σπένσερ Πλατ,
πήγε στη Λιβερία δυο μήνες αργότερα
και μου είπε ότι οδηγούσε
σε μια περιοχή κι είδε αυτόν τον πολεμιστή να τρέχει πάνω κάτω,
οπότε ήταν σίγουρος ότι επέζησε.
Είπα "Σίγουρα ήταν αυτός;"
Είπε "Τον αναγνώρισα από τη φωτογραφία".
Είχε ένα αντίγραφο από τις φωτογραφίες της βδομάδας
του καναλιού MSNBC, κολλημένο στο παρμπρίζ του.
Ήταν πολύ περήφανος για τη φωτογραφία που τον έδειχνε μέσα στη μάχη.
Έτσι, λίγα χρόνια αργότερα, όταν επέστρεψα, για να καλύψω
τις εκλογές της Λιβερίας το 2005,
σκέφτηκα ότι έπρεπε οπωσδήποτε να τον εντοπίσω.
Όταν ο Κρις ήρθε για τις εκλογές
και βρεθήκαμε στο αεροδρόμιο,
την πρώτη φορά που φάγαμε βραδινό, είπε "Όντως, συναντήσαμε τον Τζόζεφ".
Είπε "Θέλω κι εγώ να του το ξεπληρώσω".
Μετά τον πόλεμο, δεν ήξερα πού να στραφώ.
Ένα από τα σχέδιά μου ήταν να γίνω ιεραπόστολος,
όχι εγκληματίας.
Οπότε, ήταν πολύ δύσκολο για μένα.
Αν πας τώρα στους δρόμους της Λιβερίας,
όλοι έχουν τέσσερα όπλα στην πλάτη
και τους βλέπεις στον δρόμο
να πετσοκόβουν ανθρώπους, να κλέβουν πορτοφόλια,
να παίρνουν ναρκωτικά και πάει λέγοντας.
Δε θέλω να εμπνεύσω κανέναν να κάνει τη ζωή μου.
ΟΜΑΔΑ ΚΟΙΝΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΖ. ΝΤΟΥΟ
Και μετά, συνάντησα τυχαία τον Κρις Χόνδρος.
Ρώτησε "Τι θα ήθελες να κάνεις;
Να μπεις στον καινούριο στρατό;"
Και είπα "Όχι, δε θα μπω πάλι στον στρατό.
Θα κάνω άλλα πράγματα.
Θα ξαναπάω σχολείο.
Νομίζω ότι αυτό θα ήταν κάτι καλό".
Την επόμενη μέρα, ήρθε και με πήγε στο σχολείο,
πέρασα τις εισαγωγικές εξετάσεις, μου πλήρωσε τα δίδακτρα
και μου έδωσε λεφτά, για να αγοράσω βιβλία και στολές.
Τι μόρφωση είχες, μέχρι εκείνο το σημείο;
Μέχρι τότε, ήμουν μαθητής λυκείου.
Στην αρχή, μου είπε "Θα περάσεις δύσκολα".
Είπα "Μ'αρέσει αυτή η πρόκληση,
η κατάσταση θα καλυτερεύσει".
Είπε "Ναι, θα τα καταφέρεις, σε πιστεύω".
Χάρη σε αυτόν και στο θέλημα του Θεού, η ζωή μου άλλαξε ριζικά
κι επανεντάχθηκα στην κοινωνία.
Όταν επέστρεψε στο Ιράκ, ανησύχησα πολύ.
Είχα μια λίστα με τα μέρη που πήγε κι ανησυχούσα.
Εκεί που πήγαινε, άλλοι έτρεχαν να ξεφύγουν.
Και δεν υπήρχε κανείς να σε προστατεύσει.
Ένας στίχος λέει
"Αν σκοτώσεις έναν άνθρωπο, σκοτώνεις όλη την ανθρωπότητα".
Το λέω με δικά μου λόγια.
Αν σώσεις έναν άνθρωπο, σώζεις την ανθρωπότητα.
Αυτό πίστευε ο Κρις.
Διατήρησε τις φιλίες του με τον ίδιο τρόπο.
ΙΡΑΚ 2005
Θέλω να κάνεις πίσω.
Υπάρχουν τόσοι άνθρωποι στην εκκλησία.
"Δεν ανησυχείς;" Κι εγώ απάντησα
"Ακόμα και να ανησυχήσω,
τίποτα δε θα αλλάξει".
Δεν μπορώ να του πω να μείνει σπίτι, επειδή εγώ ανησυχώ.
Δε γίνεται να το κάνω.
Περιμένετε!
Καπνογόνο στον δρόμο, γρήγορα!
Καπνογόνο!
Το μόνο που του έλεγα πάντα
ήταν "Σε παρακαλώ, πρόσεχε.
Μια φωτογραφία δεν αξίζει τη ζωή σου".
Έλεγε "Μην ανησυχείς, μαμά, προσέχω".
Οι περισσότεροι πήγαν στο Ιράκ το 2003 και μετά ο πόλεμος τελείωσε.
Ο Κρις επέστρεφε κάθε χρόνο,
έκανε τη μια περιπολία μετά την άλλη.
Ελάχιστοι δημοσιογράφοι είναι στο Ιράκ πια.
Για μένα, αυτό είναι αδιανόητο.
Κατά κάποιον τρόπο, είναι πολύ επικίνδυνο.
Από την άλλη, είναι πολύ κρίσιμο γεγονός.
Είναι ξεκάθαρα το σημαντικότερο γεγονός στο εξωτερικό.
Ήταν αφιοσιωμένος στην εξιστόρησή του.
Πήγαινε και με 40 βαθμούς,
ακόμα κι όταν δεν ήθελε να πάει κανείς.
Από ψυχολογική σκοπιά, καταλάβαινε τι συμβαίνει,
αλλά άρχιζε να ξεφεύγει το θέμα,
όσο πλησίαζε στο τέλος.
Κι από το πουθενά, τράβηξε μια φωτογραφία,
αρκετές, βασικά, που ήταν καθοριστικές για το περιστατικό.
Ήθελα να κατέβω στη Μοσούλη.
Το έλεγα συνεχώς κι είπαν
"Θα σε στείλουμε στο Ταλ Αφάρ".
Είπα "Τι είναι αυτό; Πρώτη φορά το ακούω".
Κι είπαν "Έχουμε μια πολύ σημαντική αποστολή
εκεί πέρα, θα σ'αρέσει".
Συνήθως, όταν το λένε αυτό, μιλάνε για κάτι παγερά αδιάφορο.
Έτσι, πέταξα στη βάση του Ταλ Αφάρ, μέσα στην άμμο και στη μέση του πουθενά.
Πήγα στον αρχηγό της διμοιρίας
και είπε "Αυτή θα είναι η βάση μας απόψε"
κι εγώ σκέφτηκα "Τέλεια".
Πάντα ενημέρωνα τους δημοσιογράφους
"Κάντε μου τη χάρη να με ακούτε".
ΜΠ. ΧΑΜΟΝΤ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ
"Αν δεν κάνετε ό,τι σας λέω,
δεν εγγυώμαι ότι θα ζήσετε".
Η απάντηση του Κρις ήταν "Κοίτα,
προτεραιότητά μου είναι οι φωτογραφίες".
Σκέφτηκα "Θα με πυροβολήσουν εξαιτίας σου".
Αλλά τον συμπάθησα.
Φαίνονταν καλοί άνθρωποι στην ομάδα που ήμουν,
ο Λόχος Απάτσι.
Ήταν αρκετά φιλικοί με τους δημοσιογράφους
κι έτσι, πήγαμε για μια βραδινή περιπολία.
Οι δρόμοι ήταν άδειοι,
απαγορευόταν η κυκλοφορία και στην πόλη υπήρχε ένταση.
Όμως, φάνηκε ένα αμάξι μακριά
κι άρχισε να τους πλησιάζει.
Οι στρατιώτες στο Ιράκ δεν αφήνουν αμάξια να τους πλησιάζουν.
Απλά δεν το επιτρέπουν,
λόγω του φόβου για βόμβες και τέτοια.
Εγώ κι ο Κρις στεκόμασταν εκεί.
Είδα τον Κρις να τραβάει φωτογραφίες στα δεξιά.
Ακούσαμε τον ήχο μιας μηχανής και σκεφτήκαμε
"Τι στο καλό γίνεται;"
Ξέραμε πως κάτι θα συνέβαινε.
Απλά το ξέραμε.
Τους ρίξαμε δυο προειδοποιητικές βολές.
Μία παραπάνω από το σύνηθες,
κι αυτοί επιτάχυναν.
Κι ο λοχαγός είπε "Σταματήστε το αμάξι,
κάποιος να το σταματήσει".
Οπότε, θα ανοίγαμε πυρ.
Και ήταν 20 άτομα
που πατούσαν γρήγορα τη σκανδάλη.
Ο καθένας μας είχε ρίξει 18 με 20 σφαίρες
στο αμάξι, πριν την κατάπαυση πυρός.
Πολλές σφαίρες.
Ήμουν σίγουρος πως άκουσα παιδικές φωνές,
όταν σταμάτησαν το αμάξι κι είδα την οικογένεια.
Ανοίγει η πίσω πόρτα και βγαίνουν παιδιά από το αμάξι,
το ένα μετά το άλλο, συνολικά έξι.
Οι γονείς που κάθονταν μπροστά
είχαν γαζωθεί με σφαίρες και πέθαναν ακαριαία.
Σκέφτηκα "Θεέ μου.
Τι κάναμε;"
Είδα ένα μικρό κοριτσάκι κι είχε πολύ αίμα στο πρόσωπο.
Θα μπορούσε να ήταν κόρη μου.
Παραδόξως, τα παιδιά ήταν καλά,
εκτός από ένα που χτυπήθηκε στην κοιλιά.
Ο Κρις ήταν εκεί και το είδε.
Είχε την ψυχραιμία να τραβήξει φωτογραφίες
κι επέμεινε να δημοσιευτούν,
παρά την αντίρρηση του στρατού.
Ο ταγματάρχης δεν ήθελε να τις δείξω
άμεσα και είπε "Θα θέλαμε
να μην τις δημοσιεύσετε για λίγο καιρό,
μέχρι να διεξάγουμε έρευνα".
Είπα "Θα μιλήσω στο αφεντικό μου,
αλλά νομίζω πως θα συνεργαστούμε,
οπότε, μάλλον, μπορούμε να το κάνουμε αυτό.
Λογικά είμαστε εντάξει".
Τα είπα πολύ απλά και ήρεμα.
Μετά, βγήκα από το γραφείο του,
έτρεξα στο φορτηγάκι μου και συνέδεσα το δορυφορικό τηλέφωνο.
Βρήκα όλες τις φωτογραφίες, τις κοίταξα
και δεν πίστευα
πόσες πληροφορίες βρήκα, σαν όντως να κυκλοφόρησαν.
"Πρέπει να τις πάω στη Νέα Υόρκη,
πριν συμβεί κάτι."
Μπορούν να μπλοκάρουν κάθε επικοινωνία από τη βάση,
όπως το προσωπικό μου τηλέφωνο.
Κι έλεγα "Έλα, στείλε τις,
στείλε τις γρήγορα".
Έτσι, έστειλα 20 φωτογραφίες,
και μετά, επιτέλους, τις έσβησα.
Έκλεισα το τηλέφωνο και τον υπολογιστή.
ΑΝΑΒΟΥΝ ΤΑ ΑΙΜΑΤΑ ΣΤΟ ΙΡΑΚ
ΠΥΡΑ ΑΦΗΝΟΥΝ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙ ΟΡΦΑΝΟ
Ο αντίκτυπος του Ταλ Αφάρ φάνηκε αμέσως.
Προφανώς, όσο κράτησε ο πόλεμος, υπήρχαν αναφορές
αντίστοιχων περιστατικών, αλλά χωρίς
απτές αποδείξεις, ας πούμε.
Οι φωτογραφίες έφεραν στην επιφάνεια ένα πρόβλημα
που, μέχρι τότε, ήταν ασαφές.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ ΣΚΟΡΠΟΥΝ ΤΟΝ ΤΡΟΜΟ
Κυκλοφορούσαν για πολλές μέρες συνεχόμενα σε όλο τον κόσμο.
Έπειτα, έδιωξαν τον Κρις από τη βάση.
Έγραψα ένα βιβλίο για τον πόλεμο που έζησα στο Ιράκ.
Πέρασα χρόνια εκεί καλύπτοντας τον πόλεμο.
Αν κάποια φωτογραφία όλης αυτής της σύγκρουσης
άγγιξε το αμερικανικό κοινό, είναι αυτή που τράβηξε ο Κρις στο Ταλ Αφάρ.
Ο Κρις είπε, για τις φωτογραφίες του Ταλ Αφάρ,
ότι αυτό συνέβαινε συνέχεια στο Ιράκ
κι αυτός απλά έτυχε να βρίσκεται εκεί, όταν συνέβη.
Κι οι εικόνες από το Ταλ Αφάρ,
ένα σταυροδρόμι ψυχών,
άλλαξαν τους πάντες, όταν τελείωσε όλο αυτό.
Πιστεύω πως ήταν τραυματική εμπειρία για τον Κρις
και θεωρώ πως, μάλλον, αυτό
τον οδήγησε να βρει στοιχεία και να ασχοληθεί
με ένα μικρό αγόρι που ήρθε εδώ για θεραπεία.
Ρ. ΧΑΣΑΝ
Εντέλει, το αγόρι αυτό που πυροβόλησαν,
σύμφωνα με τις φωτογραφίες, πήγε στη Βοστόνη για θεραπεία.
Έκανε πολλά από αυτά μόνος του,
για να βρει τρόπο να στείλει τον Ρακάν στις ΗΠΑ,
κάτι που είναι πολύ δύσκολο εν καιρώ πολέμου.
Ένας Ιρακινός θα ερχόταν σε αυτή τη χώρα, για να ζητήσει βοήθεια.
Μια τέτοια σύνδεση
δεν την έχεις με όλους,
αλλά ο Κρις, προφανώς, την είχε με αυτούς τους ανθρώπους.
Τους έβαλε στο επίκεντρο του κόσμου...
ΤΖ. ΡΕΪΝΤΛ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
και πιστεύω ότι προσπαθούσε να τους προστατεύσει,
να εξασφαλίσει ότι είναι καλά.
Ασχολούμαστε πρόχειρα με τις ζωές τους,
τραβάμε φωτογραφίες, κάποιες φορές γινόμαστε εμείς διάσημοι
αντί των εικονιζόμενων, και νομίζω ότι ήθελε να εξασφαλίσει
ότι ήταν καλά.
Κρις, είσαι ευρέως γνωστός για αυτή την υπέροχη συλλογή
φωτογραφιών από το Ταλ Αφάρ.
Περίγραψε το κοριτσάκι
της διάσημης εικόνας που είναι δίπλα στις μπότες ενός στρατιώτη.
Ναι. Από ό,τι φαίνεται, τη λένε Σαμάρ Χασάν
κι ήταν πέντε χρονών στη φωτογραφία.
Θεωρώ πως ένας λόγος που η φωτογραφία είχε τέτοια απήχηση,
είναι επειδή βγάζει ένα αίσθημα κενού.
Ένα καημένο κοριτσάκι, ολομόναχο, βρίσκεται εκεί, στο σκοτάδι.
Ο Κρις δίσταζε να μιλήσει πιο λεπτομερώς
για τη δουλειά του, όταν κάλυπτε πολέμους.
Προτιμούσε, για παράδειγμα, να μιλήσει για μουσική
ή για το τελευταίο βιβλίο που διάβασε.
Είμαι σίγουρος ότι πολλοί θα έλεγαν για τον Κρις
ότι σε όποια μέρη πήγαινε
κι ό,τι δουλειά έπρεπε να κάνει,
όταν επέστρεφε, παρέμενε ψυχικά υγιής.
Ήξερε το κόστος του πολέμου πιο καλά από τον καθένα,
αλλά ποτέ δε μιλούσε γι'αυτό.
Το έπαιρνε αψήφιστα κιόλας.
Συζητούσαμε διάφορα κι έλεγε "Ξέρεις,
έτσι πάει", κι έτσι ξαφνικά άλλαζε θέμα
και σκεφτόσουν
"Η συζήτηση δεν πήγε, όπως περίμενα".
Με τον Κρις μιλούσαμε για ώρες, αλλά ποτέ για φωτογραφίες.
Ο Κρις μιλούσε για ιδέες.
Αυτή ήταν η δύναμη του χαρακτήρα και της δουλειάς του.
Η κάμερα ήταν σαν επέκταση της ψυχής και του μυαλού του.
Με ενθάρρυνε να είμαι πιο εσωστρεφής,
αλλά και πιο ενημερωμένος για τον κόσμο γύρω μου.
Υπήρχε μια ένταση στη δουλειά του,
αλλά, εξωτερικά, δεν έπαιρνε στα σοβαρά τον εαυτό του.
Τον χαρακτήριζε ένα τέλειο μείγμα έντασης κι ελαφρότητας,
διότι υπήρχε ένας απώτερος σκοπός κι έπρεπε να συγκεντρωθεί σε αυτόν.
Έχω μια καριέρα, δεν μπορώ να το αφήσω να με σκοτώσει,
δε γίνεται να τρελαθώ τόσο πολύ
που να μην μπορώ να δουλέψω από δω και πέρα.
Έτσι, ενώ είναι δυσάρεστο να επιστρέφεις και να πηγαινοέρχεσαι,
βάζω τα δυνατά μου να...
έχω μια κανονική ζωή και να κρατήσω τα θέματα του Ιράκ στο Ιράκ.
Δε θα επιτρέψω στο Ιράκ να με νικήσει.
Απλά δε θα γίνει.
ΒΑΓΔΑΤΗ 2005
Ασχολούμαι καιρό με αυτά κι ένας λόγος
που αντέχω τόσο καιρό, είναι γιατί κρατάω
μια απόσταση και παραμένω λογικός καθ'όλη τη διαδικασία.
Το σκεφτόμουν σαν κάτι καθημερινό στο Ιράκ.
Όλοι οι δημοσιογράφοι μένουν στο ξενοδοχείο
και κάνουμε πάρτι.
Από δω ο Τζο Ρέιντλ.
Το ρετιρέ στο ξενοδοχείο Αλ Χάμρα
ήταν ωραίο μέρος να επιστρέφεις,
όταν είσαι στο πεδίο μάχης.
Όχι και τόσο πολυτελές ρετιρέ, αλλά ήταν ωραίο.
Το Getty Images με τα μούτρα στη δουλειά.
Όλοι ήξεραν τον Κρις Χόνδρος. Ήταν εκεί πολύ καιρό.
Ήξεραν τη δουλειά του.
Κοτόπουλο!
-Χόνδρας. -Χόνδρος!
Έτσι, όλοι κάναμε παρέα.
Είτε για να φάμε μαζί,
να παίζουμε πόκερ μια φορά τη βδομάδα, πού και πού,
κι ο Κρις ήταν παρών κάθε βράδυ.
Ο Κρις μου έλεγε συνέχεια "Πρέπει να έρθεις
στο δωμάτιο του Getty απόψε".
Ήταν σαν να είχαμε επιστρέψει στη Νέα Υόρκη.
Έτσι έκανε ο Κρις.
Όπου κι αν πήγαινε,
νομίζω ότι προσπαθούσε να κάνει τα πράγματα να φαίνονται κανονικά.
Μαέστρο.
Ο Κρις με πήρε και μου είπε "Ξέρεις,
έφερα την πρώτη βιολίστρια του συγκροτήματος Pittsburgh Symphony,
για να παίξει το 'Chaconne' του Μπαχ,
το πιο σημαντικό κομμάτι που γράφτηκε ποτέ για κάποιο μουσικό όργανο
στην ιστορία της μουσικής, υποτίθεται".
Ο Κρις παρουσίασε διαφάνειες που αφορούσαν τα επτά χρόνια της δουλειάς του στο Ιράκ,
τέλεια συντονισμένες με τις αλλαγές στη μουσική.
Δε γίνεται ο Κρις να μην είχε εφιάλτες.
Ξέρω τι μύρισα εκείνο το βράδυ.
Έχεις μυρίσει ποτέ αίμα και μυαλά;
Δεν το ξεχνάς.
Κάποιοι επέστρεφαν και τους υποδέχονταν
με αγκαλιές και τέτοια, αλλά εγώ δεν ήθελα.
Δεν ένιωθα έτσι.
Όλοι μου οι φίλοι είχαν φύγει.
Με ποιον να το μοιραζόμουν;
Έτσι, σκέφτηκα να επικοινωνήσω με τον Κρις και να δω τι κάνει.
Και ήρθε.
Ήρθε πιο γρήγορα κι απ'τον άνεμο.
Εγώ κι ο Κρις δεν ξέρουμε ακριβώς
ούτε τι θα κάνουμε...
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΠΡΑΝΤ ΧΑΜΟΝΤ
ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ PARIS MATCH
ή τι θα καταλάβουμε,
γι'αυτό συζητούσαμε διάφορα.
ΦΩΝΗ ΓΚΡΕΓΚ ΚΑΜΠΕΛ
Ίσως είναι άσχετο, αλλά δεν είπες
ότι ένας υπολοχαγός είπε "Ξεπαστρέψτε το αμάξι;"
ΦΩΝΗ ΜΠΡΑΝΤ ΧΑΜΟΝΤ
ή ότι ο λοχαγός Σίμπολτ είπε...
-Ο λοχαγός. -"Σταματήστε το αμάξι".
Θεωρείς ότι ήσουν ο μοναδικός που πυροβολούσε τον οδηγό;
Νιώθω αρκετά υπεύθυνος για τα περισσότερα τραύματα.
Νιώθω ότι σκότωσα την έγκυο.
Το νιώθω.
Νιώθω ότι τραυμάτισα τον Ρακάν Χασάν.
Το νιώθω, οπότε αυτό...
Όμως, δεν ξέρεις σίγουρα
ότι μόνο η δική σου σφαίρα πέτυχε τη γυναίκα.
ΦΩΝΗ ΚΡΙΣ ΧΟΝΔΡΟΣ
Το υποψιάζεσαι, αλλά πολλοί πυροβολούσαν.
Δεν το ξέρεις με σιγουριά.
Κάθε φορά που κοιτάζω τις φωτογραφίες του Κρις,
έχω ανάγκη να τις δω.
Αν και ξέρω ότι θα έχω εφιάλτες.
Βλέπω εφιάλτες κάθε βράδυ.
Η κατάσταση ήταν τόσο άσχημη που έβλεπα τον Ρακάν στον δρόμο.
Έμαθες τι του συνέβη μετά;
Ναι, νομίζω πως πήγε στη Μασαχουσέτη,
χειρουργήθηκε και τώρα μπορεί να περπατήσει.
Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΡΑΚΑΝ
Από ό,τι φαίνεται...
βασικά, σκοτώθηκε σε ένα επεισόδιο στη Μοσούλη.
Ποιος; Ο Ρακάν;
Κάποιοι επαναστάτες επιτέθηκαν στο σπίτι του
κι ο Ρακάν σκοτώθηκε τότε, το προηγούμενο καλοκαίρι.
Νόμιζα πως θα το είχες ακούσει, γιατί είχε δημοσιευτεί κιόλας.
Όχι.
Δεν τους στοχοποίησαν
ή κάτι τέτοιο, έτσι;
Φαίνεται ότι τους στοχοποίησαν.
Αλήθεια;
Ναι, ήταν μεγάλη έκπληξη.
Δεν το ήξερα.
Και πέθανε, επειδή κάναμε ό,τι κάναμε.
Οπότε...
Ήθελα να ζητήσω συγγνώμη.
Όσες φορές κι αν πεις συγγνώμη...
Συγγνώμη.
Αν υποθέσουμε ότι έχουμε την ευκαιρία να δούμε τη Σαμάρ
και την οικογένειά της, θες να της μεταφέρουμε το μήνυμα;
Εννοείται.
Ναι, εννοείται.
ΙΡΑΚ 2014
Εξαιτίας των τραυμάτων του Ρανκάν από εκείνο το βράδυ,
Τον πήγαινα στην αεροπορική βάση για θεραπεία.
Οι αντάρτες με έπιασαν.
Στον δρόμο για τη βάση.
Το ISIS.
Έχω χρόνο.
Του έδωσαν...
Του ακούμπησαν στο στήθος 200.000 ιρακινά δηνάρια.
Μου είπαν "Μην ξαναπάς στους Αμερικανούς".
Αλλά εγώ αποφάσισα να αγνοήσω αυτό που είπαν.
Μετά, βομβάρδισαν το σπίτι μου.
Ο Ρακάν ήταν μέσα.
ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΝΑΘΙΡ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΚΡΗΞΗ
Ποτέ δε ρώτησα τον Κρις,
αν μετάνιωσε που ανακατεύτηκε.
Ναι, αυτό θα ρωτούσα τον Κρις.
Όλοι παίρνουμε αποφάσεις.
Νιώθουμε συμπόνια με διαφορετικό τρόπο.
Προφανώς, μερικές φορές, οι συνέπειες είναι πέρα από τον έλεγχό μας.
Και συζητιόταν πολύ το θέμα,
αν οι δημοσιογράφοι πρέπει να το κάνουν αυτό.
Ναι, πιστεύω πως όσοι το αμφισβητούν,
είναι αυτοί που δεν έχουν πάει εκεί.
Είναι δύσκολο να παρατάς ένα κοριτσάκι
που κάθεται μέσα στο αίμα των συγγενών του.
Άνθρωποι είμαστε, όχι ρομπότ.
Όταν λες ότι ο πόλεμος είναι κόλαση, αυτό εννοείς.
Δεν έχει να κάνει μόνο με το πεδίο μάχης.
Όταν μια χώρα λέει ότι θα κηρύξει πόλεμο,
περιμένουμε να συμβούν τέτοια πράγματα,
επειδή αυτά γίνονται στους πολέμους.
Γεια σου, Σαμάρ.
Ξέρει ότι ο φίλος μου
ήταν ο φωτογράφος που την τράβηξε;
Σ. ΧΑΣΑΝ
Όλοι ξέρουν την ιστορία και είδαν τις φωτογραφίες μου.
Δεν θα με βοηθήσει σε τίποτα.
Όταν είδα την ISIS να μπαίνει στη Μοσούλη,
είπα ότι πρέπει να φύγω.
Γιατί όταν βλέπω ανθρώπους να πεθαίνουν,
θυμάμαι τους γονείς μου και την ιστορία τους.
Θυμάμαι
πως δεν ήμουν τόσο νέος. Ήμουν τόσος.
Καταλάβαινα τα πάντα.
Τα είδα με τα ίδια μου τα μάτια.
Με επηρέασε ψυχολογικά.
Δεν έχει φύγει ποτέ από τη σκέψη μου.
Ακούω ουρλιαχτά στο κεφάλι μου και πυροβολισμούς.
Βλέπω τους γονείς μου, όταν κλείνω τα μάτια μου.
Το σκέφτομαι και κλαίω.
Και ρωτάω γιατί δεν έχω τους γονείς μου.
Αν ήταν ζωντανοί, η ζωή μου θα ήταν καλύτερη.
Ένας από τους στρατιώτες που πυροβόλησαν το αμάξι τους
θέλει να ζητήσει από σένα και την οικογένειά σου
συγγνώμη για ό,τι συνέβη.
Κανείς δε μας είπε ότι ζητάει συγγνώμη.
Τι θα έβγαινε μ'αυτό;
Χάθηκαν.
Θα τους φέρει πίσω;
Όχι, δεν θα τους φέρει.
Αυτό ήταν. Πάει.
Δεν θα τους συγχωρήσω ποτέ.
Θα αφήσω τον Θεό να τους τιμωρήσει.
Αν τους είχα μπροστά μου,
θα τους έπινα το αίμα. Και πάλι, δεν θα ικανοποιούμουν.
Πιστεύω ότι είναι πάντα πολύ πιο δύσκολο
για τη δουλειά των φωτογράφων
που δεν μπορούμε να μιλήσουμε αντικειμενικά
και να κρατήσουμε ισορροπία.
Ένας δημοσιογράφος μπορεί σε μια κατάσταση να πει
"Μπορώ να εκφράσω και τις δυο πλευρές".
Στην περίπτωση του φωτογράφου, δεν υπάρχει
τρόπος να κρατήσεις ισορροπίες στην εικόνα.
Το έχεις σκεφτεί;
Φυσικά, είναι δύσκολη η ισορροπία σε μια απομονωμένη φωτογραφία.
Αντιθέτως, πιστεύω πως σαν σύνολο,
από άποψη συνόλου δουλειάς, είναι πιθανό να πετύχεις
αυτό το είδος ισορροπίας και δικαιοσύνης.
Θεωρώ πως στη δουλειά που έχω καλύψει στο Ιράκ
ενσωματώθηκα για πολλούς μήνες, συνέχεια, στους Αμερικανούς στρατιώτες.
Έχω μπει σε σπίτια Ιρακινών.
Προσπάθησα να καλύψω κάθε δυνατή πλευρά της ιστορίας,
και νομίζω πως, αν δεις συνολικά τη δουλειά μου,
βλέπεις αυτή την πολυεπίπεδη διάσταση.
Πώς τραβάς τόσο φανταστικές φωτογραφίες
και πας σε αυτά τα απίθανα μέρη,
όπου εσωτερικεύεις, σε μεγάλο βαθμό, τα ανθρώπινα βιώματα;
Με έπαιρνε πάντα τηλέφωνο
και, συχνά, οι συζητήσεις που κάναμε
ήταν με τον Κρις στην κορυφή ενός βουνού,
στην άλλη άκρη του κόσμου, μόνος του.
Ήταν ένας πολυταξιδεμένος, κοινωνικός,
εμφανίσιμος, πολύ εύγλωττος φωτογράφος πολέμου.
Υποθέτω πως πολλές γυναίκες φαντάζονταν
ότι ήταν σαν βγαλμένο από ταινία,
αλλά είναι δύσκολη ζωή.
Είναι δύσκολο να δημιουργείς σχέσεις σε αυτή τη δουλειά;
Προφανώς, είναι δύσκολο, κυρίως επειδή ταξιδεύουμε πολύ.
Όταν πάω στο Ιράκ, συνήθως, φεύγω για έξι βδομάδες
και λείπω τουλάχιστον κάθε...
δυο τρεις φορές τον χρόνο, από όταν άρχισε ο πόλεμος.
Από την άλλη πλευρά, δεν πιστεύω πως είναι κι αδύνατο.
Υπάρχουν άνθρωποι με απαιτητικές δουλειές
και, για μένα, η διατήρηση μιας σχέσης
είναι προσωπική απόφαση κι υπάρχουν πολλοί παράγοντες.
Αυτός είναι μόνο ένας.
Πάντα του γκρίνιαζα
κι έλεγα "Κρις, μεγαλώνεις και, πίστεψέ με,
όταν είσαι μόνος σου, είναι πολύ άσχημο".
Κι έλεγε "Ναι, μαμά, μην ανησυχείς".
Δεν είχα και πολλές προσδοκίες,
όταν τον γνώρισα μέσω μιας φίλης μου.
Όταν τον πρωτογνώρισα, δε μιλούσε πολύ.
Έτσι, βγήκαμε πολλά πρώτα ραντεβού και βόλτες για φαγητό.
K. ΠΙΑΪΑ ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΣΤΙΚΙΑ ΤΟΥ ΚΡΙΣ
Και μετά, ξαφνικά, βρήκαμε τον δρόμο μας.
Όταν ο Κρις γνώρισε την Κριστίνα, την αρραβωνιαστικιά του,
νομίζω πως βρήκε το ξεκίνημα της υπόλοιπης ζωής του
κι ήταν ένας δρόμος που αναζητούσε,
για να δικαιολογήσει την αλλαγή στην ταχύτητα
και στον ρυθμό των επαγγελματικών ασχολιών του.
Ταιριάξαμε πολύ μεταξύ μας, γιατί θέλαμε οικογένεια,
να μείνουμε στο εξωτερικό
και να έχουμε μια ξεχωριστή, συναρπαστική ζωή.
Νομίζω ότι πέρασαν δέκα χρόνια
που του έλειπε ο εξοπλισμός του, με κάθε τρόπο.
Λαχταρούσε για μια βαθιά σύνδεση με κάποια
και πιστεύω πως την είχε βρει στην Κριστίνα.
Ήταν πανευτυχής που είχε πάει σε εκείνο το μέρος.
Στο παρελθόν, είχα συνεργαστεί με ανθρώπους
που δούλευαν σε εμπόλεμες ζώνες, οπότε υπήρχε πάντα
η επίγνωση του κινδύνου
και τι ενέχει, αλλά πιστεύω ακράδαντα
στη δουλειά των φωτορεπόρτερ
και δεν είχα πρόβλημα που έλειπε.
Πάντα νιώθαμε μια σύνδεση
με διάφορους τρόπους, οπότε δε μου φαινόταν σαν θυσία.
Η αγανάκτηση για την ανεργία των νέων στην Τυνησία ήταν η αφετηρία.
Σήμερα, χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους
απαιτώντας αλλαγές στην Αλγερία.
ΑΝΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΟΝ ΙΣΛΑΜΙΚΟ ΚΟΣΜΟ
Έκαναν γνωστή στον κόσμο τη δυσαρέσκειά τους.
Εντάσεις στη Συρία.
Θυμάμαι που είχε ανοίξει την τηλεόραση
και στην Αίγυπτο η κατάσταση ήταν τεταμένη δυο μέρες.
Περπατούσε πάνω κάτω
λέγοντας "Μάλλον πρέπει να πάω, θα μιλήσω στο αφεντικό μου
και θα προσπαθήσω να πάω, γιατί νομίζω ότι είναι σημαντικό".
ΑΙΓΥΠΤΟΣ 2011
Πράγματι, δυο μέρες αργότερα, πήγε εκεί
κι είχε δίκιο, ήταν σημαντικό.
Ακόμα κι αν η κυβέρνηση επέμενε
ότι οι δημοσιογράφοι ήταν ευπρόσδεκτοι στην Αίγυπτο,
την τελευταία βδομάδα μάθαμε
από την Επιτροπή Προστασίας των Δημοσιογράφων
ότι 26 δημοσιογράφοι έχουν συλληφθεί
από την Παρασκευή.
Συνολικά 71, από όταν άρχισαν οι διαδηλώσεις,
κι είναι μόνο όσους μέτρησαν.
Πήρα συνέντευξη από τον Κρις για το βιβλίο
και μίλησε συγκεκριμένα για τον μεταβαλλόμενο ρόλο των μέσων
κι είπε "Ξέρεις, πριν από δέκα, 15 χρόνια,
φρόντιζαν κι είχαν ανάγκη τον δυτικό Τύπο, αλλά σήμερα
όλοι ασκούν προπαγάνδα.
Διαδίδουν το δικό τους μήνυμα
κι ένας δημοσιογράφος του δυτικού κόσμου που ελέγχει τα γεγονότα, είναι εμπόδιο".
Η πιο θεμελιώδης αλλαγή είναι
το γεγονός ότι, αν είχες πιστοποίηση από τον Τύπο ή αν έγραφε "Τύπος"
στο όχημά σου ή στο αλεξίσφαιρό σου,
τότε, ήσουν ασφαλής, εκτός κι αν συνέβαινε κάποιο ατύχημα.
Δε θα σε στοχοποιούσαν.
Πλέον, έχουν αλλάξει τα πράγματα.
Στους δρόμους της Βεγγάζης, στη Λιβύη,
πολυάριθμες δυνάμεις συγκρούονται με στρατιώτες της Λιβύης,
πιστοί στον Καντάφι, προστατεύουν τον ηγέτη τους.
Βεγγάζη, η καρδιά της εξέγερσης, είναι πια
απρόσιτη για τα ξένα μέσα.
Η Λιβύη είναι σαν μαύρη τρύπα, δεν μπορείς να δεις μέσα.
ΝΤ. ΧΑΜΑΜΤΖΙΑΝ ΟΤΤΑΒΑ
Περάσαμε τα σύνορα μιας χώρας
που ήταν αποκομμένη από τον κόσμο για 42 χρόνια
και, σύμφωνα με την κυβέρνηση, ήμασταν εκεί παράνομα.
Αυτό δεν είναι Κάιρο ή Τυνησία, όπου φωτογραφίζεις
διαδηλώσεις στους δρόμους, είναι ένα θανάσιμο αλμοβόλο,
όπλα, κι ο πόλεμος δεν είναι αστείο.
Όταν έφτασα στη Λιβύη, ήξερα ότι θα ήταν άσχημα.
Κι η κατάσταση έγινε άσχημη πολύ γρήγορα.
Δεν ήξερες από πού θα έρχονταν οι εχθροί,
πότε, πόσο σύντομα άλλαζαν τα πράγματα,
πόσο γρήγορα μια πόλη ή ένα χωριό
άλλαζε χέρια, από μια σχετική ασφάλεια
στον απόλυτο έλεγχο
της άλλης πλευράς, κι αυτό έζησα,
όταν αιχμαλωτίστηκα στην Αζνταμπίγια.
Τέσσερις δημοσιογράφοι της New York Times
που κάλυπταν την επανάσταση στη Λιβύη, αγνοούνται.
Τη μια στιγμή είσαι καλά και την άλλη δεν είσαι.
Εμένα και κάποιους άλλους από τη New York Times
μας ξυλοκόπησαν και μας έβαλαν σε διάφορες φυλακές στην έρημο της Λιβύης.
Ήξερα ότι είχαν αιχμαλωτίσει τον Τάιλερ.
Τότε, δεν ήξερα τι τους είχε συμβεί.
Ακούσαμε πως υπήρχαν πρόσφυγες έξω από την πόλη,
όπου είχαν γίνει πολλές συγκρούσεις.
Θέλαμε να γράψουμε ένα άρθρο για αυτούς.
Ήμασταν επιφυλακτικοί, για να εξασφαλίσουμε
ότι το άρθρο για τους πρόσφυγες θα ήταν κάτι
που θα κάναμε με ασφάλεια.
Είστε σίγουροι ότι εδώ είμαστε πίσω από την περιοχή της μάχης;
Δεν υπήρχε περίπτωση να συναντούσαμε
τις δυνάμεις του Καντάφι και πειστήκαμε
ότι ήμασταν ασφαλείς.
Και...
εμείς...
στο τέλος τρέχαμε ακριβώς πάνω στην πρώτη γραμμή
του στρατού του...
Μουαμάρ Καντάφι.
Ο φωτογράφος Τζο Ρέιντλ
αγνοείται από το Σάββατο που κάλυπτε τις συγκρούσεις στη Λιβύη.
Συνελήφθησαν υπό την απειλή όπλων από τις δυνάμεις Καντάφι.
ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΗ ΛΙΒΥΗ ΝΕΑΡΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ
Μας πήγαν σε μια περιοχή κράτησης, η οποία ήταν 12 ώρες μακριά.
Το πρώτο πράγμα που είδαμε, όταν βγήκαμε από τα φορτηγά,
ήταν γύρω στα 12 άτομα με σάκους να καλύπτουν το κεφάλι τους.
Οι άνθρωποι του Καντάφι φορούσαν χειρουργικές μάσκες.
Ήταν ένα αρκετά ανατριχιαστικό θέαμα.
Μας έβαλαν να μαζέψουμε τον εξοπλισμό μας και, καθώς προχωρούσαμε,
μέσα στον σωρό με τους εξοπλισμούς
είδα και της εφημερίδας.
Νομίζω πως είδα το όνομα του Τάιλερ ή της εφημερίδας στην τσάντα του
κι έτσι, ξέραμε ότι ήταν εκεί που ήμασταν κι εμείς.
Απλά δεν ξέραμε, αν τότε
ήταν ακόμα ζωντανοί ή όχι.
Για πόσο καιρό σε κράτησαν;
Τέσσερις μέρες.
Αλλά είμαι καλά, τη γλίτωσα.
Άλλοι δεν τα κατάφεραν.
Ο οδηγός μου σκοτώθηκε στο διάστημα
της αιχμαλωσίας μας και είναι δύσκολο να το συνειδητοποιήσω.
Ποιος είναι αυτός που περνάει δίπλα του μια σφαίρα
και ποιος είναι αυτός που τον πετυχαίνει και γιατί;
Δε μας σκότωσαν,
αλλά σίγουρα με έκαναν να περάσω ψυχολογικά...
σκαμπανεβάσματα.
Στο τέλος, μου έλεγαν
και με χτυπούσαν, λέγοντας ότι...
θα γυρίσω σπίτι στον τάφο, οπότε αυτό είναι κάτι
δύσκολο να αντιμετωπίσεις.
Καταφέραμε να τον απελευθερώσουμε, μετά από μια απαίσια περίοδο,
κι ο Κρις είπε "Δε γίνεται να βγει και να μην πάει κάποιος να τον υποδεχτεί.
Θα χρειαστεί μια αγκαλιά, μετά από όλα αυτά,
από φίλους και συναδέλφους.
Άρα, θα πάω εγώ".
Και πήγε.
Είναι σαν να βλέπεις τον αδερφό σου.
"Όλα θα πάνε καλά."
Προσπαθούμε να μην το σκεφτόμαστε,
αλλά όλοι ξέρουμε ότι μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο
κι ότι στον πυρήνα του επαγγέλματος
βρίσκεται ο κίνδυνος, οπότε προσπαθούμε να μην το συζητάμε πολύ.
Όταν, όμως, συμβαίνει,
όταν μια συμφορά βρίσκει ένα μέλος
της Διεθνούς Κοινότητας Δημοσιογραφίας και Φωτογραφίας,
όλοι προσφερόμαστε να βοηθήσουμε και να τους σταθούμε.
Πότε έμαθες ότι ο Κρις θα πήγαινε στη Λιβύη;
Ήξερα ότι κάποιος θα πήγαινε.
Με αντικατέστησε.
Κουβεντιάσαμε για πολλή ώρα στο γραφείο μου
με τους δυο τους, τον Κρις και τον Τζο
στο ακριβώς διπλανό δωμάτιο και λέγαμε
"Αυτό είναι σίγουρα προειδοποίηση".
Κι αυτός σκεφτόταν "Όχι, είναι σημαντικό γεγονός".
Με πήρε τηλέφωνο και μου'πε "Αποφάσισα να πάω στη Λιβύη".
Με αφορμή τις συζητήσεις που είχαμε κάνει,
θυμάμαι που τον ρώτησα
"Γιατί πας στη Λιβύη; Έλα τώρα.
Πριν λίγο μιλούσες για τον γάμο σου.
Γιατί να πας εκεί;"
Θυμάμαι που του είπα
"Κουράστηκα να βλέπω όπλα στην έρημο,
έχω πάθει ανοσία.
Πόσοι έχουν πάθει ανοσία σε αυτό;
Δε μου προκαλεί καν εντύπωση πλέον".
Δυο βδομάδες μετά, είδα το πρωτοσέλιδο
της Washington Post στον υπολογιστή μου.
Του έστειλα ένα μήνυμα στο Facebook
"Αδερφέ, είναι η καλύτερη φωτογραφία ενός AK-47
στην έρημο που έχω δει ποτέ".
Εδώ Κρις Χόνδρος. Βρίσκομαι στη Λιβύη.
Αφήστε το μήνυμά σας εδώ ή στο hondros@aol.com.
Έλαβα ένα μήνυμα από τον Κρις που έλεγε "Λιβύη;".
ΛΙΒΥΗ 2011
Ήταν συνηθισμένο, γιατί πάντα προσπαθούσε
να με κάνει να έρθω στη Βαγδάτη ή στο Αφγανιστάν
ή όπου συνέβαιναν τα γεγονότα, ώστε να μπορούμε
να δουλέψουμε πάλι μαζί.
Πάντα αρνιόμουν.
Και μπορούσα να χρησιμοποιήσω ξανά
κάθε δικαιολογία που είχα πει στο παρελθόν,
δεν πέρασε ποτέ από το μυαλό μου να μην πάω.
Ήμασταν στη Βεγγάζη, σε εδάφη των επαναστατών.
Ήταν σαν την Άγρια Δύση εκεί πέρα.
Περάσαμε τις μέρες μας να οδηγούμε από την ασφάλεια του ξενοδοχείου
στην πρώτη γραμμή των συγκρούσεων.
Η διαδρομή κρατούσε δυο ώρες το πολύ.
Ο Κρις είχε τη θαυμάσια ικανότητα
να σε χαλαρώνει και να ελαφρύνει την ατμόσφαιρα.
Θυμάμαι μια μέρα που οδηγούσαμε
και πηγαίναμε ποιος ξέρει πού,
κατευθείαν εκεί, όπου άνθρωποι είχαν πεθάνει την ίδια μέρα
κι ο Κρις ρώτησε τους πάντες στο αμάξι
"Πώς παραγγέλνεις λουλούδια για γάμο;"
Ήταν μια υπενθύμιση της άλλης ζωής
που τον περίμενε, μετά την αποστολή.
Ήταν κι ένας τρόπος για όλους μας
να ξεχαστούμε από ό,τι θα συνέβαινε.
Ο Θεός είναι μεγάλος!
Η κατάσταση στο μέτωπο αυτό είναι τουλάχιστον ρευστή.
Εδώ είμαστε πάλι στις πύλες της Αζνταμπίγια,
η οποία έχει πλέον γίνει η πρώτη γραμμή άμυνας
των επαναστατών στην ανατολική Λιβύη.
ΑΠΩΘΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΕΣ
Τα παιδιά παίζουν, δεν πολεμάνε.
Επικίνδυνο για όλους μας.
Αν το καλοσκεφτείς,
αν το ψάξεις πολύ,
αυτοί εδώ είναι θεατές, έφηβοι,
δεν έχουν καν όπλα ούτε παριστάνουν ότι έχουν.
Ουσιαστικά, στεκόμαστε εδώ
με τρία ή τέσσερα οπλισμένα φορτηγά.
Είμαστε εδώ με τρία τέσσερα φορτηγά
που έχουν πραγματικά πυρομαχικά,
ενάντια στον στρατό της Λιβύης που έχει αλμοβόλα,
μηχανήματα και ποιος ξέρει πόσα όπλα.
Από ό,τι άκουγα, υπήρχαν πολλοί ερασιτέχνες
εκεί πέρα, τόσοι νέοι φωτογράφοι
που έτρεχαν πάνω κάτω με τα κινητά
κι αυτό με ανησυχούσε πολύ.
Ήξερα ότι ο Κρις κι ο Τιμ ταξίδευαν μαζί
κι αυτό με έκανε να νιώσω καλύτερα...
Τ. ΧΕΘΕΡΙΝΓΚΤΟΝ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
γιατί είναι επικίνδυνο
να μπεις σε ένα τοπίο μάχης με άπειρους ανθρώπους,
χωρίς ιατρική εκπαίδευση
και χωρίς ψυχραιμία.
Ολόκληρη γενιά νέων δημοσιογράφων τον ακολουθούσε
και στο Κάιρο. Βλέπεις από τις φωτογραφίες στο Facebook
ότι περιτριγυρίζεται από όλους αυτούς.
Δεν ξέρω, με ενοχλούσε που δε δούλευε μόνος του.
Τόσοι άνθρωποι τριγύρω σου αποσπούν την προσοχή.
Η φωτογραφία έπρεπε να είναι μοναχικό επάγγελμα.
Υπάρχει λόγος.
Για να βρίσκεσαι σε αρμονία κι επαφή με τα συναισθήματά σου,
το περιβάλλον σου και τα γεγονότα.
-Ο Θεός είναι μεγάλος! -Ο Θεός είναι μεγάλος!
Έτοιμοι για ανταπόδοση πυρών.
Πάμε, Κρις.
Με τον οδηγό μας, τέλεια.
Περιμένετε!
Οι πιο βετεράνοι φωτογράφοι,
όταν βλέπουν έναν νέο να μπαίνει στο επάγγελμα,
ίσως τον βοηθήσουν καμιά φορά...
Ν. ΤΟΥΝΓΚ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
αλλά δε θα επιχειρήσουν να σε πάρουν υπό την προστασία τους
ή να ενδιαφερθούν τόσο πολύ όσο ο Κρις.
Ήθελε να εξασφαλίσει ότι οι νεότεροι
φωτογράφοι ή δημοσιογράφοι
ήταν μαζί κι ασφαλείς
κι ένιωθαν υπεύθυνοι για μας.
Αυτό ήταν κάτι, για το οποίο νιώθω ευγνωμοσύνη
κι επίσης, ένιωθα ότι όλα θα πήγαιναν καλά.
-Μήπως να φύγουμε; -Ναι, ακούστηκε επικίνδυνο.
Τι λες κι εσύ;
Δυστυχώς, εκεί πρέπει να πάμε.
Νομίζω πως είμαστε εντάξει.
Ο Κρις ρύθμιζε συνέχεια την κάμερα, όπου βρισκόταν,
πηγαινοερχόταν, έβλεπες τον φακό της κάμερας να τραβάει,
προσάρμοζε την εικόνα,
έβλεπες την κίνηση των ματιών του πάνω στο πλάνο.
Δεν αγχωνόταν.
Είχε επίγνωση των πραγμάτων που μπορούσαν να πάνε στραβά.
Ανασυγκροτούσε τον εαυτό του συνεχώς.
Και παρατήρησα την εξέλιξη και την ωρίμανσή του ως φωτογράφος.
Ήταν στο απόγειο της καριέρας του
τις τελευταίες δυο μέρες που ήμασταν μαζί.
Ρίχνουν ο ένας στον άλλον.
Ναι.
Ηρεμεί η κατάσταση, μάλλον θα φύγουμε από δω.
Έχουμε περίπου 45 λεπτά να τα καταφέρουμε με ασφάλεια.
Μάλλον θα μιλήσω σε κάποιον...
Αργά, πήγαινε αργά,
θα μειώσει ταχύτητα.
Εντάξει.
Τα λέμε.
Την κάναμε από δω, κανένα πρόβλημα.
Δεν εγγυόμαστε πλήρως
ότι δε θα συμβεί κάτι τέτοιο...
Τελευταία φορά είδα τον Κρις την Τετάρτη 13 Απριλίου
στο λόμπι του ξενοδοχείου στη Βεγγάζη.
Τα τελευταία του λόγια σε μένα ήταν "Σας φέραμε σώους κι αβλαβείς".
Ακόμα και τις προάλλες με...
Μακάρι να τον είχα κρατήσει λίγο παραπάνω,
όταν αγκαλιαστήκαμε κι είπαμε αντίο για τελευταία φορά.
Όλοι ήταν εδώ απόψε.
Στη Βεγγάζη υπήρχε πρώτη γραμμή.
Δεν ήταν πάντα ξεκάθαρο, διότι δεν υπήρχαν έμπειροι πολεμιστές,
τους έπαιρνε ο ύπνος στην πρώτη γραμμή, έτρεχαν να ξεφύγουν στις μάχες.
Δεν ήταν έτσι στη Μισράτα.
Εκεί ήταν πολιορκία
και θα πηγαίναμε, για να καλύψουμε την ανθρωπιστική κρίση στην περιοχή
και τα εγκλήματα πολέμου.
Έτσι, μπήκαμε σε ένα καράβι, εγώ, ο Κρις, ο Τιμ Χεθέρινγκτον κι άλλοι.
Το ταξίδι κράτησε 17 ώρες.
Φτάνεις στη Μισράτα κι είσαι περικυκλωμένος από νερό.
Ο στρατός του καθεστώτος από τη μία
και μια εμπόλεμη ζώνη στο κέντρο της πόλης.
Δεν μπορείς να πας πουθενά, εκτός κι αν μπεις σε καράβι
και φύγεις, αλλά ακόμα και το λιμάνι δεχόταν πυρά συνέχεια.
ΜΙΣΡΑΤΑ, ΛΙΒΥΗ
Ήταν λίγο δύσκολο να βρεις πού να μείνεις...
ΓΚ. ΘΕΡΒΕΡΑ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
οπότε οι επαναστάτες είχαν ένα σπίτι, για να φιλοξενήσουν τους δημοσιογράφους.
Πολλοί από μας κοιμόμασταν
σε στρώματα, παντού μέσα στο σαλόνι.
Το πρωί της 20ής του μήνα, θυμάμαι τον Κρις, ήταν εκεί
στον καναπέ, διαβάζοντας το Περηφάνια και Προκατάληψη
ή κάτι τελείως περίεργο, μέσα στο τοπίο της μάχης.
Και νομίζω ότι έφυγα πρώτη
κι έμειναν ο Κρις, ο Τιμ και μια ομάδα
που αποφάσισαν να πάνε στην οδό Τρίπολι.
Στην οδό Τρίπολι ήταν μια από τις πρώτες γραμμές της Μισράτα.
Μέρος του δρόμου ήταν ανοιχτό...
Μ. Κ. ΜΠΡΑΟΥΝ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
άρα μπορούσες να πας,
να τριγυρίσεις λίγο και να δεις τη ζημιά.
20 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2011
Άσχημη κατάσταση.
Ήταν ένα μεγάλο πλήθος
που πυροβολούσε μέσα στο κτίριο.
Λογικά, ήταν κάποιοι ελεύθεροι σκοπευτές μέσα.
Ήταν και το ελαφρύ πυροβολικό στο πεδίο μάχης
κι έριχνε στο κτίριο.
Ήταν πολύ επικίνδυνο μέρος.
Ένας από αυτούς που ήταν δίπλα μου πυροβολήθηκε στο κεφάλι.
Τελευταίο.
Είμαστε έτοιμοι.
ΚΡΙΣ
Έκαψαν ένα λάστιχο, για να τους αναγκάσουν να βγουν έξω.
Δεν έβγαιναν.
Αυτό το λάδι είναι παλιό.
Κάποιος άναψε φωτιά στις σκάλες
κι όλοι άρχισαν να τρέχουν προς τα έξω,
λόγω του καπνού.
Ο Χεθέρινγκτον ήταν πάνω...
είχε κολλήσει κάπου
κι έπρεπε να βγει από το κτίριο κατεβαίνοντας τη σκάλα.
Η κατάσταση ήταν χαοτική για λίγο
και μετά ηρέμησε λίγο, γιατί νομίζω ότι τους σκότωσαν,
οπότε αποφασίσαμε να γυρίσουμε πίσω.
Γκιγιέρμο, είσαι καλά;
Επιστρέψαμε στο σπίτι, για να αποθηκεύσουμε τη δουλειά μας.
Σε μια φάση, παρουσιάστηκε η δυνατότητα, να ξαναπάμε εκεί,
δεν ξέρω πώς βγήκε, και είπα "Ναι, γιατί όχι;"
Κάποιοι θα επέστρεφαν εκεί και, στην αρχή, σκεφτόμουν
"Δεν ξαναπάω εκεί με τίποτα".
Ούτε ο Κρις θα ξαναπήγαινε.
Θυμάμαι ότι είχαμε χωριστεί,
κάποιοι θα ξαναπήγαιναν και κάποιοι όχι.
Νομίζω ότι ο Μάικ κι ο Κρις δεν ήθελαν να ξαναπάνε.
Έχουν συζητηθεί πολύ οι αποφάσεις που πάρθηκαν εκείνη τη μέρα.
Δεν πιστεύω ότι θα έχουμε ποτέ μια σίγουρη απάντηση
για ό,τι συνέβη και γιατί.
Δεν έχουμε την πολυτέλεια να τον ρωτήσουμε
τον λόγο που αποφάσισε να επιστρέψει.
Έτσι, όταν φτάσαμε το απόγευμα,
δεν υπήρχε δράση κι ήταν παράξενο.
Δεν ακούγαμε πυροβολισμούς.
Όμως, νιώθαμε την ένταση.
Αρχίσαμε να περπατάμε δίπλα στο κτίριο,
στο οποίο ήμασταν το πρωί και μετά,
περίπου 30 μέτρα μετά το κτίριο,
γύρω στα 70 μέτρα, τότε...
χτύπησε το αλμοβόλο.
Η ώρα είναι και μισή
και σας ενημερώνουμε για τα κυριότερα γεγονότα.
Ο πόλεμος της Λιβύης στοίχισε τη ζωή
δυο δυτικών δημοσιογράφων,
των Χόνδρος και Χεθέρινγκτον.
Κάλυπταν τη μάχη επαναστατών και δυνάμεων του Καντάφι
στην πρώτη γραμμή της Μισράτα.
Ο Αμερικανός φωτογράφος Κρις Χόνδρος
του πρακτορείου Getty Images, απεβίωσε εντός ολίγων ωρών,
μετά από θανατηφόρο τραύμα στο κεφάλι.
Ο Βρετανός φωτογράφος και βραβευμένος σκηνοθέτης
Τιμ Χεθέρινγκτον απεβίωσε νωρίτερα στο ίδιο περιστατικό,
στη Μισράτα, δυτική πόλη της Λιβύης.
Θραύσματα της έκρηξης τραυμάτισαν θανάσιμα τον Βρετανό Χεθέρινγκτον
και τον Αμερικανό Χόνδρος.
Άλλοι δύο είναι τραυματίες.
ΟΙ ΚΡΙΣ ΧΟΝΔΡΟΣ, ΤΙΜ ΧΕΘΕΡΙΝΓΚΤΟΝ, ΓΚΑΪ ΜΑΡΤΙΝ ΚΑΙ ΜΑΪΚΛ ΚΡΙΣΤΟΦΕΡ ΜΠΡΑΟΥΝ
ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΤΗΚΑΝ ΒΑΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΑΛΜΟΒΟΛΟΥ.
Ο ΤΙΜ ΑΠΕΒΙΩΣΕ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ.
Ο ΚΡΙΣ ΛΙΓΕΣ ΩΡΕΣ ΑΡΓΟΤΕΡΑ.
Πάντα ήμουν περήφανη για αυτόν.
Η δουλειά του ήταν επικίνδυνη, αλλά το συζητούσαμε πολλές φορές.
Ήταν δική του απόφαση, δική του δουλειά,
τη λάτρευε.
Αισθάνομαι ακόμα λίγο θυμό που πήγε,
αλλά πάντα πιστεύω πως έζησε περισσότερα πράγματα στα 41 του χρόνια,
από όσα έχουν ζήσει άλλοι που είναι 100.
Είμαι φωτογράφος από 16 χρονών.
Δεν έχω ιδέα τι θα έκανα, αν όχι αυτό.
Αν κι οι φωτογράφοι πολέμου
αντικρίζουν τόση καταστροφή και την ανθρωπότητα
στα χειρότερά της, κατ'εμέ, εξισορροπείται από το γεγονός
ότι μπορεί να τη δεις και στα καλύτερά της.
Έχω δει τόσες περιπτώσεις θάρρους
κι ανθρώπινης γενναιοδωρίας στη δουλειά μου και, για μένα,
αντισταθμίζει όλα τα φριχτά πράγματα
που έχω δει.
ΛΙΒΕΡΙΑ 2015
Το 2003, ήμουν ένας απλός φωτογράφος,
κι ήθελα να γίνω φωτορεπόρτερ.
Ο Κρις Χόνδρος ήρθε εδώ, για να διαδώσει την ιστορία μας
που τερμάτισε τον πόλεμο, κι έμαθα πολλά.
Επέστρεψε το 2005 και συνεργαστήκαμε.
Α. ΤΖΑΛΑΝΖΟ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ
Με ενέπνευσε και τα κατάφερα.
Τώρα είμαι επικεφαλής φωτογράφος στο πρακτορείο European Pressphoto Agency.
Τον φέρνω στο μυαλό μου στις γωνίες που τραβάω
και το σκέφτομαι συνέχεια.
ΑΓΝΩΣΤΟΣ
Τ. ΠΛΙΑ ΝΤΙΞΟΝ
Νιώθω ότι το πνεύμα του Κρις είναι μέσα μου.
Με κατακλύζει.
Υποτιτλισμός: Μάνος Χρονάκης